Tuesday, June 2, 2009

Siapi Mang Za Lian, Sia LianBawi

[Valid Atom 1.0]

Pu Mang Za Lian was a great man for Tonzang, and Zomi Zogam, and for SDA Zomi; He led in much and great deals amongst them; He donated great donations to the poor as far as he could reach. We love him for what he did lead us and supported us in many ways.
-----

Siapi Mang Za Lian
Biography briefing by Sia Mungno Gualnam, CPA AND Pu Pau Za Mung, Laitui

Sia Lianbawi (Siapi Mang Za Lian) peen a thei kha ngei nai lo Zomi khangthak tampi te ading leh ama thu a thuuk zaw aa a tel nuam a kua mapeuh te adingin a kicing zaw deuh iin ama tangthu tomno zongh hong theh khia pah ingh.



Amah peen a kam tawh a gengen lel bek te pawl hi lo iin a itna leh a deihsakna te gamtatna tawh a lak khia ngiatngiat mi muanhuai mahmah khat ahihmanin sangsia a sep sung iin a sangnaupang te a ding zongh deihsak mahmah iin a sangnaupang te in zahtak thei mahmah uh hi. A omna khua pepeuh ii khantoh nading sem khia ahihmanin khua sung nu leh pa te in it ngiat uh hi. Chin State Council Member (Member of Parliament) iin a om sung iin zongh a lawm a gual te tawh ki it mahmah iin a masuan ah citak mahmah hi. Ama thu a telcian nuam deuh te in attachment ah “Siapi Mang Za Lian Tangthu Tomno” na sim un.





Siapi Mang Za Lian Tangthu Tomno



Siapi Mang Za Lian peen Zo gam, Tonzang khua pan September 9, 1929, kaal khat aa a ni nih ni, Monday ni iin Pu Suan Pum leh Pi Cing Za Niang sung pan a piiang ahi hi. Amah peen a pa ii tanu tapa 13 sung pan a 12na leh a tapa 6na hi aa, a pa leh nu ii tanu tapa a neih vekpi 7 sung pan a 6na leh a tapa 4na uh a hi hi. A pa Pu Suan Pum in a zi masa tawh tapa 2 leh tanu 4 nei aa a zi masa a khuai khit ciangin a zi kik Pi Cing Za Niang tawh tapa 5 leh tanu 2 a nei beh ahi hi. Siapipa peen Tedim gam ukpipa Pu Pum Za Mang ii tupa, Pum Za Mang – Mang Za Lian ahi hi.



Amah Tonzang khua pan a khang khia hi aa mi te in Siapipa or Sia Lianbawi ci in ki thei phadiak hi. Tonzang khua ah tan 6 dong a zawh khit ciangin Tedim khua ah tan 9 dong sim hi. 1951 kum iin St. John’s Diocesan Boys’ High School, Yangon pan tan 10 hoih tak iin zo khia hi. A tuptup peen gaalkap sung ah ulianpi khat suah ding hi napi Tonzang khua sung makai te leh RCM (Roman Catholic Mission School Board) sang makai te ii thuumna leh ngetna hangin gaalkap ulian suah ding a tupna nusia iin a mipih khangno te pilna piak ding khensat zaw ahihmanin 1951 kum June kha akipan Tonzang ah pawlpi sang siapi na sep na saang zaw hi.



Tua bang aa sang siapi a sep laai tak iin Pi Kai Khaw Cing tawh January 20, 1953 ni iin kiteng uh aa tanu khat leh tapa nih nei uh hi. Lamet loh pi iin a zatui sut tawh a kilemloh man iin June 18, 1960 ni iin a zi in a sih san ciang iin a lungzuan a khawngaih a hehnem dingin Pi Ngai Za En tawh August 20, 1962 ni iin kiteng uh hi. Pi Enno tawh tapa 3 leh tanu 2 nei uh hi. Sia Lianbawi in tapa 5 leh tanu 3 nei hi.



College pilna a zawh dong a panpih dingin a makpa Captain Gen Za Thang in huh ding a kamciam ban ah Tedim subdivision officer ahi U Shin in Sia Lianbawi a college kah nading iin kha sim iin Ks. 60.00 stipend pia hi. Hi bang kawmkaal ah Tonzang khua sung makai te leh RCM School Board ii thumna hang iin khangno te pil nading deihsakna tawh a nuntakna kipia khia iin 1951 kum June kha a kipan Tonzang khua ah sangsiapi iin maa hong pang masa hi. June 1, 1952 ni iin Tonzang khua sung aa Roman Catholic Mission (RCM) School leh American Baptist Mission (ABM) School te gel sang khat iin kigawm uh aa Private Anglo Vernacular Middle School suak hi. A kum kik September 1, 1953 ni iin hih sang peen kumpi sang - State Middle School iin kikheel to aa tua laai ah Junior Assistant Teacher (JAT) leh sangsiapi sem to suak hi. Tonzang sangpi ah 1966 dong sem hi.



July 17, 1966 akipan Lungngo khua ah State Middle School sang siapi iin va om hi. Kum nih sung a va om khit ciang in July 23, 1968 ni akipan Tedim gam, Gamngai khua, State Middle School ah sang siapi sem hi. Gamngai ah a om sung iin sang inn thak lam iin khua sung ah tui ngah nading zongh makaih iin zawh pih hi. Khua sung mite in noptuam pih mahmah uh hi. Sang inn thak leh tui zawi thak hong dingin Khamtung gam ukpi Chin-ou-si Pu Son Khaw Lian (Chin-ou-si is equivalent to a State Governor or Chief Minister) leh a lawmte pai uh aa a nasep teng khempeuh a vel siiang khit ciangin mipi mai aa a thugenna ah “sang siapi khempeuh in Sia Mang Za Lian sep bang iin a sep ciat ding uh hilh huai hi” ci iin Sia Lianbawi a pahtakna thu pholaak hi.



June 29, 1971 ni akipan Tuimui khua ah sangsiapi iin na mapang leuleu hi. A hih theih zah iin Tuimui khua a khantoh nading iin hanciam pih hi. Sang inn lam beh hi. State Middle School peen lammto iin affliated High School (thwaybet athetdan kyaung) suak sak hi. A sangsia te hoih tak iin makaih ahihmanin Tedim gam sung sang te lak ah lai sitna ciangin lai zo peen sang (the highest percentage of passing) suak sak hi. Sang huang leh khua sung ah tuizawn tawh tui a tun dong iin zawh pih hi. Sang huang sung ah niangteh kung a dim iin ciing aa sang huang puah siang tho iin hoih tak iin huang kaih pih hi. Khua sung mi te leh khua kim khua paam a zin leh a hawh mi te ii phattuam nadingin lampi te hah iin keek aa a maam zaw leh a tom zaw dingin zongh lam thak sial pih hi. Khua sung thu tuamtuam hang tawh a zawhpih siang man loh hangin Tuimui leh Cikha khua kikaal zongh Jeep a pai thei zah dong dingin sial pih hi. Sang inn thak leh tui zawi thak te a hong dingin Tonzang khuapi Council pan Pu Tual Do Pau leh Tonzang khuapi Party Unit pan Pu Cin Khan Khup leh Pu Mang Cin Pau te va pai uh aa lungdamna la ngumngek te kisa iin thau lawng tampi lotna tawh gualzawhna pawi nabawl uh hi.



Kumpi ulian te in Cikha khua ah zongh khua dang aa khantohna a va bawl kawikawi mah bang iin va bawl leh deih hi ding hi ven June 10, 1980 ni akipan Cikha khua aa sang siapi dingin koih leuleu hi. Sang inn puah nading leh lam nading aa a om sum te tawh sang inn puah iin zemm pha kik hi. Cikha ah zongh State Middle School peen lammto iin affliated High School (thwaybet athetdan kyaung) suak sak hi. 1985 kum June 1 ni akipan lai hilh nasep pan a pension khit ciang in politics leh party lam ah tualbual pah hi. Tonzang gam ni tumna khawk pan kiteelna ngah ahihmanin Zogam ii Chin State Fourth Council ah Inspection Committee Member (Member of Parliament) khat iin kum 3 sung gam ading in na sem hi. Tua bang nasep tawh November 3, 1985 pan September 1988 dong Zogam khuapi, Khalkha (Haka or Harka) ah Zogam makai khat iin a nuntakna zangh hi. Kum 3 sung bek sem man ahihhangin a gam ading leh a mipih te ading citak tak aa a sep khiatna te a muan leh a belh a Topa Pasian in hawmsauk sak lo ahihmanin 1988 kum aa gam bup sona leh buaina lianpi hang aa a hun nai lo pi aa a masuan hong bin khit ciang in Kawl kumpi in Yangon ah Mazda B-600 a thak khat lei theih nading permit pia hi. Ama mai ah sawt vei pi a semsa, ama sang aa a senior zaw makai tampi te in zongh ngah kha man lo uh hi napi aman hih hamphatna ngah kha zenzen ahihmanin hih zongh Pasian thupha a lamdang aa a saanna khat ahi hi. Tua Mazda peen 1988 kum iin kumpi zumpi pan Ks. 60,000 tawh lei iin Ks. 220,000 ($11,000 bangh hi) iin zuak kik pah hi.



Sia Lianbawi peen lai hilh siam mahmah khat ahihmanin ama siamna sangnaupang te in a nek khak ding deihsakna tawh 1989 kum iin Upper Myanmar Mission aa Treasurer leh Education Director a hi Sia Lianpu (Sia Kham Khan Lian) in Kalemyo SDA Bible Seminary ah lai hilh sangsiapi dingin sam iin semsak hi. Sia Lianbawi in sang siapi a sep sung iin Upper Myanmar Mission ii grade 4 standardized examination ah a sangnaupang te lai kia cih bang om lo iin a sangnaupang te in phattuam pih mahmah uh hi.



Tonzang khua ah sangsia pi a sep laai aa a makaih leh a hilh khak sangnaupang tampi te in biakna sung hi ta leh kumpi sung ah hi ta leh pilna, mun leh za lian pipi te ngah ta uh aa amau te a khangno laai vua a pantah a siapipa uh Sia Lianbawi tung ah December 19, 2006 ni iin lungdam kohna, itna lahna leh zahtak piakna nei uh hi. Sia Lianbawi inn No. C ‘4/02’ Shwegon Plaza, Bahan Township, Yangon, va zuan ngiat uh iin itna tawh piakkhong tuamtuamte leh pahtawina laipi te zongh pia iin ne khawm dawn khawm uh hi. A sangnaupang luui te hangin Sia Lianbawi kipakk mahmah aa ama pattahsa sung pan tua bang aa mipil, misiam, a ciim, a tei leh thukhual mi a muh man iin a lungkim mahmah iin angtang mahmah hi.



Biakna thu ah amah peen RCM (Roman Catholic Mission) pawlpi sung pan khang khia hi. A pu Vial Nang ii makaihna leh pattahna hangin 1956 April kha iin ABM (American Baptist Mission) pawlpi mi suak hi. Amah peen Zogam ukpi Pu Pum Za Mang tupa ahih zah khat iin a neu tung akipan nek leh dawn ding patau lo iin zu leh sa tawh kidiah den ahihmanin Christian a hih nung ah zongh zuu leh zaa te mah dawndawn teepteep iin zongsang lua ta hi. Upna nei meel lo mi te bang mah iin zuu dawn lua leh zaa teep lua ahihmanin a awm leh a tuap te zongh hat het lo iin kum 50 khawng bek a pha pan pi mah ciang khut lo tawh kalsuan ding hamsa a sa khop iin dam lo hanhan hi. 1955-1956 sung Mandalay khua ah JAT (Junior Assistant Teacher) training a kah laai tak iin Shan minam ahi Saya Sam Gaw a kici a lawm sangsia pa kiang pan aa “Tu Laai Thumaan” “THE PRESENT TRUTH” cih laihawm te pan a muh khiat thu peen a zuih pah loh hang iin a lungsung ah belh den hi. A lungsim ah hoih sa mahmah hi napi zuih pah dingin ngaihsun lo iin ni, kha, leh kum te khengkheng to sak hi. 1972 kum iin Tonzang khua sung ah Pr. Kip Za Nang in Topa Zeisu hong kum kik ding lametna thumaan tawh kisai iin crusade a va bawlna pan a zi leh a tate tawh 1972 kum August 26 ni iin SDA (Seventh-day Adventist) pawlpi maan na pom hi. Tua ni iin pianthakna ngah aa Pasian thumaan kip tak iin a zuih man iin zuu leh zaa te zangh nawn het lo ban ah a pumpi kem cing ahihmanin Monday, June 01, 2009 ciang dong hong dampih iin amau unaau sung ah a khantou/sau peen hi pah lian hi.



Sia Lianbawi in sangsia pension leh gamvai pension nam nih saang iin a zi, a tate, leh a tute tawh Shwegon Plaza, C 4/02, Bahan Township, Yangon ah tu aa hong nusiat ni dong teng uh hi. Pasian thupha hang iin Sia Lianbawi in tu masiah natna lianpi nei ngei lo iin zoto lum ngei het hi napi 2008 February kha pawl akipan zun sip natna hong nei zelzel hi. March kha ciang iin a zun pai thei nawn lo iin a natna hong suk semsem ahihmanin a zi, a tanu, a tapa, a moo, a maak, leh a tute iin a pa or a pu uh ii cidam nading leh nop tuam nadingin mapang diamdiam uh aa a tawpna ah leitung sum leh paai, pilna, zatui leh za ha te ii let theih nawn loh hun a tun petpet ciangin Topa sung ah a hong tawlngaksan ahi hi.



Lai at:





Gin Sian Mung Gualnam, M.Com., MBA, CPA

Riverside, California, USA
=

Sia Lian Bawi hong nusiat hangaa adah akap,
a lungleng a khuangai,
azi, Kham aa kipan atate(amoo amaakte)
atuute teng,

Tuni aa, ih pasal, ihpa leh pu hong nusiatna ka na zak uh ciangin, no tawh a kibangin kana dah mahmah uh hi. Ahi zongin, ama nuntaak nasate ih ngaihsut ciangin( tuni in ama ii a hii-na kimkhat zong ih genzo kei ding hi.),
1. Mungno, Gualnam genna dan bang leh, akhan in kum 80- aphazo ahi tang
ngial hi.Davuih kumpipa in, mihingte nuntak theihna ding ciang a genna tawh
kaapteh hi lehang, amanh Pasian Thupha a hai a dimleet aa a sangpa
ahih gige lamtak ihthei hi. .
2. Eite pen, a huaiham nam, mihingte ih hiaa, ih itluat leh ih ngaihluat man tawh
in, kum 80- zong ih hawmthawh sak vial hangin, eimau mahmah zong, ama
nuntak zah a nungta ding ih tamkei ding hi .
3. Singkungin, a hutlopi, apaak in a pulh, apuamaa apulh, a min tuungaa apulh
om in, a huut mahmah ta aa a minzuunh aa apulh a om mahbangin, tuni'n
siapa in, a huut mahmah ta aa, aminzuunh aa a pulhte pawl ahi hi.
3. Zomi lakpan in tan 10- ong masa pawl cining' te nana hihi. Alawm agual
College, University akah kheokho laitakin amah zong kah nuamlua ding ahih
lamtak, kei zong ka na telsak mahmah hi.
Ahi zongin, amanh ama uutna leh deihnate haksa pipi in nialin, khua leh tui
leh a minam pihte aa dingin, upa hausate sawlna bangin nana mang in,
sang siapi a nasep na hangin, tu in tuabangaa ana hihna a thaman, a ngahin,
aki smtheilo, aki tehtheilo ding zahdongin atam hi.
4. Tuabang laitakin alawm agualte in degree a thuapthuapin ngahin, Vokdok
Mangpi, Menzi za nangawn dongin a omlaitak un, amah Middle Head mah
tawh nana om khiikheeu lai hi.
5. Tua baanah, angah na ding ama hanciam luatna man zong hi dingin ka
upmawh loh, Pasian in, deih saklua, awi-lua leh kilawm salua hiding hiam,
State Council Member dong takah lamsangto hi.
6. A leitung nuntak sungin, a pumpi leh a kha aa dingaa a siamnuam, a siamthei
leh a siamzo ding pa, Pasain maan zongaa, muzo hing ci aa a lungkim
mahmah pa ahi hi.
7. Tu aa, ama' hun nunung nite ciangin, ama nua aa a mipihte ahong muang
nailo lua, hong lung himawh lualai ciding ih hiamin, laai kitat zolo in, sawtveipi
gimna leh genhtheihna ahong thuak hi.
Ahi zongin, a tawpna ah, ki lungkim sakzo ahih manin, van apua adom
keeikaai bang hileh, a khiatsuk, a ngakhsuk vat bang hiding hiaa, zaang
pahin, a tawldam pah hiau in, " Leitung ka zozo hi," ci'n a taangko pa bang
dingin ka ngaihsun hi.
Pasian' baangkua sungaa a THUSAPIPA Sawltaak Paul genbang danin,
hih leiutngah, taiding kungmong dong aa a taizo pa ahi hi.
Tuni in, a tungaa thute hangin, ih ki lungkimsak zawh kei leh, eimau mah a kisam zaw ih hihkhak ding zong lung hi mawhhuai kasa uh hi.


Tuni'n note tawh,


Pu Pau Za Mung(Laaitui)te innkuan,
Singapore

Monday, June 1, 2009

Zomi Baptist Hall

The Jubilee - 3: Jubilee Ni

1. Zomi Baptist Hall honna: Joshua in a mipihte kiangah Topa thupha a ngahte uh a gen khit ciangin, "tuni in na biak ding uh teel un" cih tawh zomsuak hi.

Joshua 24:13-15 : "13Note in na seploh uh leitang, na satloh uh khuapite, note tungah kong pia a, tuate sungah na teng uh hi. Na suan'loh uh leenggui lo pan a gah leh oliv huan pan a gah na ne uh hi,’ ci hi. 14“Tua ahih ciangin tu-in Topa zahtak un la, lungsim tak leh thumanna tawh ama na sem un. Na pu na pate un Gun gal leh Egypt gamsungah a biak uh pasian-te koihkhia un la, Topa' na sem un. 15 Topa' na na sepnop kei uh leh, Gun galkhata a na na sepsak uh na pu na pate uh pasian ahi a, note' ten'na gam Amor mite' pasian ahi zongin, a na na sepsak ding peuhpeuh uh tuni-in teel un. Ahih hangin kei leh ka innkuanpihte in ahih leh Topa' na ka sem ding uh hi,” a ci hi."

Kolkata ah Mother Teresa in misi ding lampi gei khawngah kipai, a innkuanpihte'n a sih ding mu ngamlo, pawlkhat ten kihalna ding neilo, pawlkhatte kep taak nawnlo, pawlkhatte in innkuanpih cih zong nei se lo, tua bangte kaikhawm-in inn ah silsiang in lupna tung lumsak in hoihtak, it tak in a kep laigelhpa khat in a muh ciangin, bangci hiam i cih leh, "Pasian khutma ka mu hi" ci hi.

Tua mah bangin ah Zomi Baptist Churches, Mizogam hih ciang i tun, tuni a i hon ding Innpi (Zomi Baptist Hall) pen Pasian khutma hi. Tua man in Pasian inn sung ading, a lamna ding sum leh pai a thawhte, a piate, a tampia, a tawmpia, tul khat, tulsawm, bangzah pia maw cih (ken) kong telloh hangin note tungtawnin Topa Pasian in hih Innpi hong lamsak a, tuni in i pankhop ciangin hihtan hong tung hi. Pasian gam zong i pankhop ciangin zai ding a, kikeklian ding ahih manin tomcik in, "Pasian khutma hi" ciin i pulak nuam hi.

Hih innpi na muh sim in Pasian khutma mu unla, note sepna leh note mimal khutma mu loin, Topa khutma hi ciin ciamteh ni. Banghang hiam cih leh Pasian khutma i cih ciangin Singlamteh ah a kikhenlet khutma hi a, tua a kikhenlet khutma pen Mangmuhna sung i sim ciangin 'Vantung i tun tak ciangin Ama khutma pawn mu ding hi hang' ci hi" (Mangmuhna 1:17).

Pasian khutma pen Singlamteh ah kikilh bek hilo in, tuni nangawn in zong i lak ah om a, i muhtheih in zong hong omsak a, tua mah bangin vantung i tun ciangin zong mulai ding hi hang. Ama khutpawn mu lai ding hi hang. Tua hangin Fanny Crossby in, kum 7 a phak a mittaw, khua mu nawnlo, la dawng tul guk val phuaknu a sih ding kuan in mite in, "Zeisu lim leh mel lah theilo cin a, ko limgelhsiamte gelh a lim mu in nang bangmah mu lo na hih ciang' vantung na tun ciang bangci'n na thei dia?" ci uh hi. Ama'n,

"Mel in thei ning, mel in thei ning,
Ka Honpa tawh ka kituah ciang,
Sik a kikilhna a khutma pawn,
Mel in thei ning"

ciin dawng hi.

Tuni in Pasian khutma (ZOMI BAPTIST HALL) hong thei dinga hong pai u leh naute, nangmah mah zong Pasian khutma hiteh. Hong puahpa in hong puah lai hi. Hong zem lai hi. A kilemlo te hong sui lai hi. Tua manin hih Innpi, Pasian khutma hong dingin i kithawi laitak in, Topa Pasian khutma, Topa Pasian minthanna dingin, tu-in hong ni.

"January ni 8, kum tulnih leh sagih (January 8, 2007) niin keimah J.M. Ngul Khan Pau in Pa PASIAN min, Tapa ZEISU min, Topa Kha Siangtho min tawh ka hong hi" (mipi in tawplo in khutbeng ziahziah).


2. Zomi Baptist Hall apna: Na khutma nong muhsak manin Jehovah Pasian na tungah lungdam thu hong puak ung. Na khutma maban nangmah in hong zopsak in. Leitung a kem a, minamte a kem a, hehpihna tawh hong it hong ngai hong kem Pa Pasian, .... nangma'n na vaang khamlo-a, a tawlnga lo Pasian in, tuni in nangma khutma hong zomto suak a, nangma thupina a kipulakna Inn a suahna dingin nangma minthanna mah, na gam zaina mah, Zeisu sung ka kilam, ka picinna mah uh a suahna dingin hong tan Zeisu min in na khut siangtho sungah kong kemsak uh hi, Topa Pasian aw. AMEN.

Mipi khutbet tawp theilo a, a sak a khang thawn zuazua in, siate, upate, makaite, nupite, etc. mittang pan lungdamna luankhi hong kizui ngelhngelh hi (Topa mai ah bangzah in a etlawm tam!)

3. Jubilee Dak sat: Zomi Innpi (a tomin Zomi Hall zong akici) hon khit ciangin sia Rev. Dr. JM Ngul Khan Pau, General Secretary, Council of Baptist Churches in North-East India (India gama tuiphum pawlpi kipawlna lianpen ci leng theisiam pen ni) in makaih in, a nungah Rev. Gin Lam Thang, Executive Secretary, Zomi Baptist Churches, Mizogam leh a seppihte, a zom ah Rev. Dr. Enn Za Sian, Executive Secretary, Chin Baptist Association, Lamka, Manipur leh a seppihte, tua ciang ordained pastors leh upate, makaite, leh mihonpi in Jubilee zatna ding Biakinn lamah zuisuk uh a, Topa Zeisu Lano tungah tuanga Jerusalem a lutni lo buang dingin tuazah a Zomi lungdama kiko leh Pasian mina kizui ngeetngaat om nailo hi. Topa mina kalsuannate a video i et kik kik ciangin lungdam huai semsem hi.

Biakinn kongtual tun ciang kingak khawm in, kigual dimdem a, ZBC President a sem masate in a banban in Jubilee dak hong sat uh a, 25vei a cin ma tengin upate in hong zomto ngekngek in, a cin tak ciangin papite in Hanla sa in mualsuah uh a, thau lawn in lungdamna tangko ziahziah uh hi. Tua lai a mipi omte mit - a lungdamna kiseelzolo leh a kideek zolo luankhite a kihelh lianlian a hong kalsuan Carson leh Cope topate hang hitakpi dingin ka um hi. Evan. Langh Do Khup in,

Lungdamna khituite a luang dinga,
Kei hong Honpa aw ciin lungdam in la ka sa ding

ana cih mah bangin Pasian a mu taktak, a it taktakte mit ah lungdamna luankhi luang takpi hi. Topa hoih hi.


4. Halleluijah Lapi kisa ziahziah: Biakinn sung lut in, ZBC gamsung khangno khempeuh in mipi mai ah dingin HALLELUIJAH LAPI (Halleluijah Chorus by Hendel) hong sa uh a, Topa Pasian pen phattaak mah si e maw.....

Zomi khempeuh Pasian phatna pawipi ah ZBC Khangnote zong kihel kha uh hi zen leh a khatna a ngah kei uh leh zong a tawpna bel hi in um kei ing. Topa hoih a, nuntakna nei khempeuh in phat ding kilawm takpi hi.

5. ZBC hong kipat dan genna: Upa Chin Za Khup, Aizawl in Mizogam ah ZBC a kipatna Hiangmun ah a pat dan uh hong gen a, a kidek zawhloh hun om mah leh a gennop pelh hetlo in a haksat dan, mi kawmkal ah nopmawh a sak dan uh (a kipatciil in), sum leh pai a omloh dan, sia ding a om loh dan, makai ding a om loh dan, etc.... kicingtak in hong gen dik dek a, mipi lak ah zong a kidek zolo om veve hi. Lungdamna vive tawh hih ni kizanga, a lianpen pan a neupen tanin lungdamna ki ipcip lo hi. A kap utte kap, a nui utte nui hi. Hih zah a suakta, hihzah a nuam ding sa leeng sawtpek in Golden Jubilee kizangta ding hi cih ka um hi. [Upa pa thugen leh a pulak thute pawlkhat Silver Jubilee Souvenir ah kisuaksak hi].

6. Thugenna: Siapa Rev. Dr. JM Ngul Khan Pau in Mizogam sunga om Zomi te khempeuh leh ZBC tungah a khut mahmah nga a THUPHA pia in, Innpi mahmah zong ama khut teekteek tawh lawnga hong in, Topa sathaunilh ama khutte lamto a Topa kiangah hong ap khit ciangin tuni hun a mundang khat ah hunzang ding kim lai, a program omsa nusia in Zomi te adingin Guwahati pan hong hong pai vingveng in gim leh tawl phamawh salo, vuikhu, meikhu thuak ngam in hong paina thu a kizak ciangin Pasian tapa Zeisu tanghial in zong, "Israel mite gum dingin hong pai masa ka hi Canaan numei aw..." acih tawh hong kibang si e, ka lungsim in ka ci hi. Topa hoih si e.

Hih ciang ciang i tun theihna pen Topa hong makaihna hang hi.... cih pan, Jubilee i cih.... Mizogam ZBC thu leh la tuamtuam, Pawlpi report tuamtuam leh Lai Siangtho siksan a thugenna te zawh ciangin (a kicingzaw in a kisap leh mai lam ah), nupi papi numei naupang mihonpi in lungdamna khutte lamto in Topa mai ah LUNGDAM KOHNA HUN kizanga, mihon thunget khit ciangin Jubilee a zo mahmah kibang in lungkim heha ta hi. Ebenezar!!

7. Tawpna Phatna: Topa hoih hi, Topa lian hi; Hun hoih hun nuam hong musak; Na kilawm hi Topa na kilawm hi, Phat dingin na kilawm hi ..... cihte sa a, nupi papi pulpit mai ah Calvary lam ngai a khutte lamto a a lam diaidiai tak uh ciangin Khuangpi tumte lah kinawh pah, Khuangneu tumte lah kinawh pah, Guitar tumte leh tumging tum FALCON BAND, Yangon te zong kinawh pah in, Biakinn sung khempeuh "Halleluijah" ci a Topa phatna tawh kidim in, vuikhu dektak zo liang hi.

Hih bang ni kimu kik nawnlo ding, eiteng li liai buang in!

Siapa' Topa Thupha Piakna tawh hunte kizo in, Jubilee Ni a kizang khin hi hiau! Kikleh Ni a nei diam.... ZBC Silver Jubilee Ni in....?

(zop lai ding)


Hau Za Cin
Phuitong Liim

Tungpi leh Gordon Brown-1

Hello! Zomi,

Ciimphawng


UK Prime Minister Gordon Brown leh Zomi Taangvalno Tungpi munkhat ah kituakvat uh aa...

GB --- Tungpi lah nahi mawk aa, bialbual... koiteng ah ciimvaak kawikawi diing nahia? Ei lah buailua kisa mangbang, ihkimuh diing zongh haksa in thu hong hilhnuam veng aw...

Tungpi --- Ah! dihdih ciai...nonggen diing teng katheihsa hi-in, nak ciimtaaklua mahmahta ing. Tua sangh kong gennop khat...

GB --- Na khawlphot! thelthal teh, Mipilten thu agen ciang atawpdong ngaiphot ve...no Zomite mawkbel zumhuailel uhteh thilthial, liikliak geuh,Gam kician zongh naneihloh pi uh, ko UK Gam mawkpen hunkhatlai aa, Leitung buppiphial kagam uh ahih ciang NI TUMLO GAM ci aa, hong kitheih ban ah tunzongh ae...en ve...ha! ha..ha...

Na heh lecin, Zogam cinaai vetkei ni, na Kawlgam uh, Tulaitak leitung ah Gam zawng, Gam tavaai, Gam lametbei kidemna om leh bang akhatna na ngah keiphial uh zong in neh mahmah nuteh, tua kawmkal ah no Zomite tua Kawlgam sung aa, STATE khempeuh lakpan azawngkhal pen STATE kidem kullo in, Mitsihsa aa, angah tanghtangh den CHIN STATE pan hisawnsawn...kalasaih! lauhuai uh cia...

Zogam pen tulaitak aa, Chin state bek hilo in, Indian, Bangladesh gamsung tawmkhat leh Sagaing Division sung aa, Chindwin Gunpi zongh huamhi ci nahih uh ciangh asung aa om Mite Tedim, Tonzang, Falam, Hakha aa kipan.......teng Zomi hipahlo diing maw. Pawlkhat in hongtheihna ah CHIN state sung aa om CHIN Mite hong ci uh, tua pen hehlo diing in, tua te kiang ah ko Zominam hi in Chin cih pen hong kiphuah saktawm Min hi ci aa, na hilhcian diing uh kisam sa ing. Tua hi leh ko Zomi, ko Chin cih hong omnawnlo diing in, CHIN minam hi ing acite zongh aMinam min Zomi ahihlam athei nailobek... cihdankhat hileh bang acitam. Gam nih in kikhenkham lai ni nacih uhleh bel thukhat hiven ciin.

Na Common Language vaai uh bel buaihuai savet keng. Ko paau English pen tualaitak Leitung ee CL hi-in, ko kuama kiang ah kapaau uh hong zatpih un ci aa, kuamah kazolloh piuh, kisam ahih ciang aa kizangh hilel ai ve. No Zomite bang ko English paau pen Mikangpaau ci-in asiamte Mipil naci vevua leh tuapen kopaau hipan ai ve... South America aa, Argentina, Chile, Venezuela.....gamte enve aMinampaau uh ahihetlo hunkhatlai aa, agam uh Uk aa, Pasian thu akipan Pilna tuamtuam apuak ( alaksak uh zongh omvee ) Spain paau pen kisam ahih ciang tudong a CL uh hisuaklel hi. Tedim ahihkeileh Mizo paaupen Zomi buppi CL diing hi ci aa Leitung buppi thukiimna tawh UN ah akikhentat phial zong in kisam keileh kizanghlo diing in, na Gam sung vua apilpen, ahaupente paaupen na CL hongsuak ziau leldiing hi.

Tedim paaupen CL diing na deih leh Nang mahmah Pil in, Hau in la Tedim ah Company lianpi pawlkhat nei in Leitung ah atamkhollo Sialsabung, Theeitui Hongmatui bung ( Coca cola dan ae ) aa kipan Tuitha tawh Electric khawng Kawlgam leh Bangladesh ah zuak suk, phei, too cihdan, tuateh tulaitak Leitung aa, Sanghoihpen HARVARD UNIVERSITY ( USA ) sangh ahoihzaw Sang khawngnei le uh cin... Kawlte nangawn in Zopaau hongsin ban ah Mizo makaite bang in Guai aw bangbang hi leh ko Mizo kaki saksak uh leh kaPu kaPa te un atheikhial aa, alehbulhkha hi-in ZOMI hi ung hongci diing uh hizen ai ve...ae hem!

Na sanggam na cihcihte un zong... Zomi Pute aw ihkiteelkhial denkeeina pen Nohangh leh Kohangh hipeuhmah kei in Kawl Galkap Gambuluhte hangh hi. En ve vua Tedim leh Hakha, Falam khuate ihkihawh diingsangh Yangon ihpaisuk diing baihzaw hiven. Galkap gambuluhten Lampi hongbawlsak lo, ei leh ei in bawldiing cileng lah hong phallo kawikawi, hong sutuahtuah lai, ihkikawm diing hamsa, kimu ngeilo ihhih ciangh Unau sanggam khat nangawn kitheilo, kitelkhial, tuaban ah Minam Mangthang diing aa Gamdang teng ah hong thehthang uh. Ih Gam Hau in Lampi aa kipan avek in hoih leh Tedim Nungakte bang Tangval melhoih, Tangvalhat kaw om... ci diing in Zawlhel aa Matupi, Paletwah khawng ah Nitak aa pai ziauziau lel diing , Ihvek aa SUNGH LEH PU, TEEK LEH MO in akiman bilbial diingte hive hangh aw Pute aw....Thu ngaihsun un...Zeisu sung ah PUM KHAT hi hangh... hong ci diing uh hi ven na umna....

Tua leh... no Zomi ten nagen den uh thukhat ihMipil ihMihau ten Zogam, Zomi hong itlo, puahlo na cihcih uhpen khial uh teh. Kei kong muhna ah na vek un Minam it uh cin... Gam leh Minam puahzo zahdong diing aa, aPil leh aHau omnaikei uh teh. Zomite Zawnglai leh Hailai lua kisa nainnkuansung nangawn uh apuahzo taktak tamnaikei uh teh. Hahkatlai mahmah un Minam it, Minam it, Minam it nacihcih uhpen tuma kum 100 bangzahlai hiam khat hong phawksak uhteh Kotun Minam it cih, khengtokhin pepek in MI it cih katun zawh uh sawtta tua hangh aa, Refugee cih te om in nuam nasa ngel vevua pempam geuh uhteh.

Tungpi --- Vial mahmah dikdek laizang in ah nong hicih denkeei... no UK te tunbel NI TUMLO gam hinawn kei uhcin USA te sawltaak aLiankhat aneu bangzah hiam aw khat hilo nai vua mete, abeisa hunlai aa, Gilo, Huaiham in Migam teng laksaksak nahih uh ciang Pasian in Khuamial sung ah hongmuanglo aa NI TUMLO GAM hong suaksak ai ve...na theina bembam teh...Na tel kei leh no paau in...

The sun never sets on the British Empire because God wouldn't trust the Englishman in the dark.

Na sanggam

Cinpi ( Hello! Zomi )

Tungpi leh Gordon Brown

Hello! Zomi,

UK Prime Minister Gordon Brown --- Ae! nakhawlphot Tungpi ... mawkmawk teh ko tua USA te sawltaak hi zenzenlo in met nadiing om ahih ciang aa, apawlpih bek. No Zomite bel kong gennop tam lualiang in kapat nadiing bang theikei zawzen ing. Na Heh un la, Thu Ngaihsun in, Hahciam mahmah un. Pasian na Updan, Muandan, Zatdante khial uh teh, Na Kawlgam uh ki-ukna hoihlo in nuntak hamsa leh Vaai tuamtuam hanghtawh ci ni... (1) Tan 10 onglo (2) A ong sunsunte lah sum haksatna leh kawlgam saangte hoihlohna tawh (3) Pawlkhatte atha adah aa dahngiat himai... nasem nuamlo..........cih bilbial tengtawh... ah! khat mangngilh dektak ing ei...Pasian Um in Khamangthangh Veina tawh ( Hih kha mangthangh vaai bel akilawm sakna, asitai dan aa, kong genpong hi-in Om in hong Um keizaw ing) Lai Siang Tho Saang kah ngeingai. Hoih bel hoih mahmah ae... ahih hangh atamzaw pen paikhial mawk uh teh.( A vekpi hilo )

LST saang kahte atamzaw in na ngimna uh pen Sponsor hoih ngah diing adiakdiak in gamdang pan, Tuateh Saang hong diing, Tagah saang, Thadah Saang, Pawlpi thak phuan diing, Visa, Dollar................. cihte vive hi-in Naasem diing cih peuhmah omlo... Sponsor diing Mi tawm in, Sponsor azong Mi tamlua uh teh, no gamsung bek hilo ko Mikang gamte nangawn ah hong zongto, phei, suk gawp lai... liakluak geuh... kozong Sum leilak aa kaluak uh hilopi KaKhuak, Khut, Khe te zangh aa, khua ul kailiang mah aa, kazon tanghtangh uh hilo maw.Pasian in bangmah hongcih kei tah ci-in amin Paaulap aa, sumdong sumngen cih pen......Pasian in deih hi cipongmawk no deihpeuh, Pasian nasem diing Kha mangthangh zong diing na hih takpi uh leh Gamdang teng ah pai kullopi Leitung Gam khempeuh lak ah no kawlgam kaan aa, Kha mangthangh tamna om ken teh. Na gam vua Pasian thu hongpuak Cope topate Nelsonte enteh un, hih bang dante hi Tapidaw, Pasian um, Pasian nasem ih cih.

Zomite Pasian in thupha hongpia in Gamdang teng ah hong thehthang ci-in awngawng lai... nak zumhuai lel uh teh.Pasian thupha na ngahnai vetloh lam uh tel un. Pasian na Up dan, Zatdante uh man kilkello hiven. Pasian thupha piak Gam leh Minam ihcihte kodan ae... hong en vevua... A Gam hau, pil, gal leh sa omlo, Gam dang ah kapai uh leh zongh Company khawnghong cihdan aa, a kipai, No Zomite bel gamdang ah Mi sepnoploh teng sem aa, Kuangsawp, Nawt, Phiat, Pua, Hual, Zial, Seem, Sawn cih teng peuh sem aa, a kithehthang Mizawng, Mihaite hilel uh cin thadah lel. Khangto keimawk ni.

Pasian Um, Muang in tuili gei ah ni 40 sung antang in Tuipeek nasiam nangh sidek liang in thu nanget hangh tuipeek theingeilo diing hi teh. Tuisung ah tuak aa, nakisin kawm in Topa kahih zawhzah aa kahahkat hi honghuh in cih diing hi zaw hi. Pasian in Mihingte Ganhingte tawh kibanglo aa, ngaihsut theihna Khuak hong piakna ahangh tel in. Gentehna in na tapa in... Pa tua deih, Pa hongpia ou, Pa hong zonsak ou, Pa..........ci-in aneu akipan ateek dong hong ngen denkeei mawk leh bangcih diing na hia....ka tapa aw lawmlawm teh na neulai bel thukhat ci-ni tun Zinei tanei aa om ta zawzen aa naci lah dam mahmah ahih ciang NaSem ve, Hahkat ve, cikha diing hiteh. Na it mahmah natapa in nang huhkullo in amah leh amah hahkat aa, Mipil, Mihaupi khat asuakkhit ciang..."Pa aw...natapa hi-ing Ka Khut, Khe, Khuakte zangh aa kahahkat leh tun gualzo ing" hong ci leh nalungdam zaw diing hi. Pasian in Mihingte tua diing hong deih hi, ihhih zawhte sem diing ihhih zawhlohte aman semdiing.

Pasian pen hihtheiloh aneilo, avanghlian Pasian ci napi uh cin Zomi Teci pangte thugen pawlkhat kazak ciang kanuihza...Pasian zongh alung kia ngel in um ing. Zomiten Pasian neu muh, neu zatlua uh teh, nitak anzong, mawtaw letmat lei, Visa siau, tangtha kuan........diing peuh aa zangh mawk. Ih Pasian kibang hi ven, ken Pasian pen UK gambuppi khangto semsem aa ka makaih zawh nangh honghuh diing aa zangh, ngen. Leitung Mihaupen pa Bill Gate Pasian zongh Zomite Pasian penmah hi, adang hituankei. Ih zatdan aki banglobek hi-in ihPasian akibang hi.

Zomi LSTsaangkah pawlkhat tagah nawimu bang Leitung pilna dangte sinngeilo nahih uh ciangh no leh no Mipil kasa pah mawk. Lai Siangtho anial hikeng, Pasian kammal, Laibu thupi ahih lam tel ing. Kei hong en vevua LST saang kahngei kilkel keng ahih hangh... UK Prime Minister dinmun atungpa hi-ing. LST saang bek hilo adang saangte pan Mipil, Milian ki om zaw hi. Tu laitak aa nagengen uh USA President OBAMA zong Christian hilo ahih ciang LST saang kahlokha diing hi. Kawlgam Democracy makaipinu Aung San Suu Kyi zongh tua bang mah Pasian umkei. Ka cihnopna natelna ihLine tek aom hi-in ihLine tekpan asangpen ihtun diing thupi.

Kawlgam na zawnna uh zongh ki-ukna leh Vaai tuamtuam hanghban ah Phonggyi tamlua uh teh, Nasemlo aa anmawknek. Zogam ah zongh nasem Mi sangh nasemlo Mi Pasian nasemdan natam zawk diing uh lau huai hi.

Tungpi --- Ngingei laizang in ah nang Zomite hong neu et vialve cia, adiakdiak in Ka Pastorte uh. Ko zongh ahici den diing hongsa na hia? leitung abem hi-in hunkhat ciang ka Zogam vuah Refugee khawng aa, UK te nongpai namel uh kitheilo ai maw....tun Ko Zomite zong Leitung pilna tawh Oxford University khawngpan Lukhu nelkai ngah omta ung ei...vial mahmah teh.

GB --- Wah! ha! ha..ha.......Oh! my God, Zumlua ing... kanuai vang leh Daimengthuusuk ning, Tungpi...Tungpi...Tungpi aw...ken Zomite hong neuet hipeuhmahlo aneu aa, kong et diing kamit pammaih salai in amuh aa hong munuamlo himai ing, nangkong it man aa konggen hi. Panpan mawk in ah Ziakai luata uh teh. A hihhangh bel Ziakai pen Seploh sangh hoihzaw sam ae. Midangte hong gen vetkei ning in naKawlgam sung vua natenpih uh Kawl, Karin, Mon,........ten, tun no Zomiten na ngahuh Oxford University pan aa,PhD cihte 1929-30 kiimpawl aa, na ngahkhin uh ei, ka theih pawlkhat honggen leng....(1) U Kyaw --- Balliol College. (2) U Phe Maung Tin --- Exeter College. (3) U Soe Ngunt --- Christ Church. (4) U Sein Tin --- Christ Church (5) U KyawKhiang --- New College. (6) U Saw Sein Tin --- Brasenose College (7) U Saw Han --- Wadham College (8) U Kyaw Tein --- St.John's College (9) U Khin --- Oriel College (10) U San Maung ---- Queen's College.

Hih tengbek hilo tampi omlai. LST saangdan aa, akah pepeuh ahunkhat acin nak leh Lukhu nelkai ngah, cihte dan ahilo aa, International level aa, Mipil Zomi lak ah na etteh diing uh U Nu hun lai aa,Pu. Mang Tung Nung tepawl leh Pu. Khen Za Mung, Pu.Dr Vumson te theiveng in. A dang omnai melkei uh teh. Hah Kat Mahmah un Zomite aw.

Tungpi --- Ka Zomipihte kiang leh ka Pastorte kiang ah hong genlua ning, nakidawm ou, Nong hici ko dikdek den keei.....

GB --- Nu ei, nu ei... genlua ou. Zomite hong naklau kei lua ing. Na pilkei vet uh leh zongh Osama Bin laden tepawl dan in hangsan vet diing in Meitei tekhawng na gamsung uh pan bengkhiamang le uh cin ahoih diing hi ven. Tua tak ciang lah Pasian in deih kei cileuleu, nalau manvua, nadeihte uh Pasian in deih ci, Na deihloh, nalaute uh Pasian in deihlo ci.

Ci dihdih kalungsim aa hong lutvatkhat ko UK gammawk pen hia hunlaipek pan Tu dong Leitungbuppi Tukpeng kidenna World Cup ah Team 4 nalut den ung ei. England, Northern Ireland, Scotland, Wales cih teng tawh leitung buppi ah ko UK bek om, no Zomite ae leh....ha...ha...ha....

Tungpi --- Ci dihdih kei zongh kalungsim aa hong lutvatnih leh thumkhawng...No English te nagam uh pen gal leh sa omlo daidide mahmah, bang hanghiam cih leh Mi gambek ah galdo hi ve uh cin, he...he...he.....

The English are a pacifist race they always hold their wars in someone else's country.By-Brendan Behan

Nelson Mandela hong genngei khat...Africa gam ah Mikang Kha mangthangh zongte hong pai lai un akhut sung uh ah Lai Siangtho om in, ko khut sung ah Leitaang om. Tua leh amau " Thu ngenni " ci-in kokamit uh sipah. Ka hak kikuh ciang ko khut sungah Lai Siangtho hong om in amau khut sungah ka leitaang teng uh om.

When the missionaries came to Africa they had the Bible and we had the land. They said " Let us pray. " We closed our eyes. When we opened them, we had the Bible and they had the land.


Na sanggam

Cinpi ( Hello! Zomi )