Showing posts with label cnf. Show all posts
Showing posts with label cnf. Show all posts

Thursday, March 4, 2010

and so called ZOMI

Zomi min:

Zomi pen Pasian hong bawl hi cih kigen a, zong hi takpi dingin ka um a, zong ahi takpi mah ahi hi. Leitung leh a sunga om khempeuh Topa bawlsa hi a, Ama khutsuak vive ahi hi. Ahi zongin Pasian bawlsa nate a mi, a mun, a na, van khat peuhpeuh a kitheihdan leh a min uh kibanglo a, a mun leh a hun zuiin kikhelkhel thei hi.

Gentehna in Mehnal i cih pen Mikang te in Ladies Finger ci a, ahi zongin tua Mikang te mah USA a tun uh ciangin American a suah zawh uh ciangin Okra ci uh hi. Manta zong Europe omlaite in Brinjal ci uh a, America a tun uh ciangin Egg Plant cita uh hi. Lenggah Grapes zong Raisin cih bangin min tuam khawng na piangzel hi. USA leh American te thahat, hau, pil leh khangto uh ahih manin amau cih pen a kici masa sangin kizuizaw pianpianta himawk hi. A kizui khin kei zong amau cihna mah amau kiangah i pai ciangin kizangzaw hi.

Tua mah bangin tuni a Zomi i cihte zong nidang laiin min tuamtuam na kinei kha ding hi. China gam pan pemta ihi ikici a, tua gam ah i om laiin bangmin tawh kisam i hiam cih i theinawn kei a, upmawh thu i kigen dem ziahziah uh hi. Laisiam (Scholars) i cihte zong a muh dan uh leh a up dan uh, a theih dan uh leh a pom dan uh na kibang khin tuanlo a, amau muhdan ciat na gelh uh a, sim theih dingin hong nusiat lel uh hi.

Zomi cih pen a Mikangpau khawng kawm bualbual leng a 'latest' ahi hi. Tuma in Kuki khawng hong kici kha ding hi. Ahih kei leh Chin ciin zong hong kiciamteh kha inteh. Paihte cih nangawn in zong hong kithei kha dinga, Tedimmi cih khawng zong i minam min a sa omkha ding hi. Vakhu suk len in zong a kantan zawhloh Kalzang khuapi hunlai in Mikangte hong pai bang hileh i vekpi in Suante minam ciin hong kiciamteh kha thei ding hi.

Tua ahih manin tuni a minam min tuamtuam i neihte ei a hikei, tuate hikei hang, tuabang kici kei hang cih khit pah theih ding hilo a, i hihnasa na om ahih manin mite in tuabangin hong thei uh ahi hi. Tuni a Mizo a kicite zong mi tamzaw in tua min tawh theilo in Lusei te ciin na ciamteh zaw uh hi. Tua banga kikhektoto leitungah Zomi te zong min lui na nei ngei hi hang. Mi hong theihna min a tuamtuam hi.

Zomi i kicihpah sese hangin mite in Zomi ciin hong theilo uh hi thei hi. Zong hong thei nailo zong hi kha inteh. Ahi zongin hong theih hun uh om ding a, i khangthakte mahmah in zong Zomi ihi cih hun nei ding uh a, khangsawnsawnte hun bangah bel Zomi cih paisan in minam min dang khat kinei kha thei lai ding hi. Tu takin Zomi ikicih lanlan hangin Zomi cih pen gam pawlkhat ah ki theihpih (recognised) lo a, zong kiciamteh ngei ding hiam kitheilo hi. Ahi zongin ei leh ei i kicihciangin tua min mah nuam a sazawta honpi khat ki omta a, zong kibehlap lai kha ding hi.

Tua ahih manin tu hun laitak a eite khangah i theihbat gamla pen i pu ZO min kitapsak in ZOMI hi hang i ci lanlan a, tuzawh khang 50 bang ciangin i tu itate in i pu ZO mu ban nawnlo in mindang a phuak hun uh om kha thei ding hi. Tua ahih manin Chin National Day i ci a, Zomi Nam Ni i ci a, Zomi National Day i ci zongin a mi a kibang, a min kilawh dan leh a kitheihdan a tuam, mite hong theihdan zong a tuamtuam hi cih hong phawksakzaw hi.

A taktak in ci leng leitung pen khuata khat bangin a kinai deuhdeuh, a kikhawlkhawlta i hih manin leitung khat minam khat kampau khat ngeina khat cihte hong tun, hong picin takpi leh tuni a Zomi maw, Chin maw, etc te pen i niknuai, i puannuai, i bempi sung khawngah kineisak in i selsel zongin kuamah in hong lunglutpih lo dinga, zong hong thudon beeklo ding uh hi. Pholak nuam in i kam dimdim in awngin innka tau pahtang dawn pan i kiho zuauzua zongin kua bil ah lut tuanlo dinga, hong kiciamtehsak tuanlo ding hi.

Tua manin tuate hi kei hang, tuate hizaw hang cih pah lianluan loh hun zong om ding hi cih phawk in i min lui tawh hong kisap leh zong 'hawi' ciin i min thak tawh hong kisap leh zong 'hawi' ciin mailam ah i min thak ding bang zong i theihkholhtheih mawk leh tua tawh zong kisamkhol mai leng 'hawi' a ci nuamlo ding ki om ding hiam? Leitung lah a kipeipei himawk a. Zogam hun hoih hong tungta i ci a, hunlui in hong paisanta cihna hi. Democracy ngah ni Zomi Nam Ni hi i ci a, mi khempeuh liangko kikimta i ci hi. Tua ahih manin suakta taka nuntak hun ah i om laitak a hampha i hihna i phawk ding zong thupi kasa hi.

Min tuamtuam tawh i suahtak ni i zat hangin a mi a kibang, i hamphatna a kibang, i suahtakna zong a kibang, i lungdamna zong a kibang, 'Tunsung Khat Pan Piang' vive ihi hi.


Hau Za Cin
Phuitong Liim

Monday, November 30, 2009

CNF VS THOMAS THANGNOU

Interview with Thomas Thangnou (CNF Vice President)
Source: Thuro Cazual Volume IV Issue 15

Thuro: ZORO, ZRO le CNF hi pehtlaihnak nan ngei hna maw? Zei bantuk ahdah nan ikhah i zei bantuk ahdah nan idannak ti zong theih kan duh ngai ko.
Pu Thomas Thangnou: ZORO hi Zo Re-unification Organization asi i 1988 ah an rak dirhmi asi. An chairman ah Brig. T. Sailo, Vice chairman ah Pu T. Gou Gin le Pu C. Chawng Kunga, Secretary-general ah Pu S. Thang Khan Gin Ngaihte le Pu Lalhmingthanga, Treasurer ah Pu Thangmawia hna an rak si. Atu Aizawl ah Head Quarters an ngei i an um ko. Non-violence movement tuahmi an si. Political Party an si lo. UNWGIP, Geneva zong ah kum fatin in an kai peng. Kanmah he zong kan ipehtlai ko hna. A min cu adang ko lai nain miphun pakhat kan si timi zawn ah le cu miphun pakhat cu hmunkhat te kan um duhnak zawn ahcun kan ikhat.





ZRO cu Zomi Re-unification Organization an si. An ralkap ah Zomi Revolutionary Army an iti. Violence movement an si. Paihte-Kuki buainak hrambunh in 1991 hrawng in a rak chuakmi asi. An hotu hna cu 1990 election lio i ZNC, MP-Pu Thang Lian Pau te hna an si. Manipur State chungah hram an bunh. Suang Dawh lei ah an Head Quarters a um.




ZRO le CNF direct pehtlaihnak kan ngei lo nain ZRO chung ah a tel i ZNC zong an rak simi Burma leimi ZNC dirhmun in cun pehtlaihnak kan ngei. Cucaah 2006 kum Chin National Conference kha anmah General Head Quarters ah kan rak tuah kha asi. Chin National Council chung ah ZNC cu CNF he hmunkhat ah rian kan ttuan ti.





ZRO hi India ramchung hriamnam tlai in kan theih ning asi. Burma ram lei ah an cawlcanghnak (movement) kan thei lo. Burma ram chung ah Indepentdence (or) Federal hei tibantuk zeihmanh fiang in an khelmi kan thei lo. An ral biapi (common enemy) hi Kawl maw India maw asi kan thei lo. India phungtlai (cozah) ralkap he zong an ikapmi kan thei lo. Internatonal boundary cung ah an policy fiang tein kan thei lo. Manipur State chung ah communal politic (or) tribal politic ah an ihnamhnuaih (an itel) ngaingai tiah kan theih.




Kan idannak cu CNF cu Burma ram chung dohthlennak (revolution) a tuahmi kan si. Burma ram chung Federal, Self-determination le Democracy ngah duhmi kan si. International boundary cung ah atuning in theihhngalhpimi kan si i Burma ram lei politics a khelmi kan si. National level ah Chin hi a duhmi kan si lio ah ZRO cu Zomi a duhmi an si.





Kan ikhahnak cu miphun phunkhat kan si tihi kan pom. Hriamnam tlai violence movement kan si. Kan miphun hmunkhat te i um hi kan duh.

Friday, August 7, 2009

2010 Myanmar Election and CNF

Tluang Lian Hnin
reply-tochinland@yahoogroups.com

toYCCF-International@yahoogroups.com

ccchinland@yahoogroups.com

dateThu, Aug 6, 2009 at 9:23 PM
subject[chinland] 2010 Election le Chin MP
mailing list Filter messages from this mailing list
mailed-byreturns.groups.yahoo.com
signed-byyahoogroups.com
unsubscribeUnsubscribe from this mailing-list

hide details 9:23 PM (15 hours ago) Reply



Images are not displayed.
Display images below - Always display images from hnin_tluang@yahoo.com
2010 Election le Chin MP
”Member of Parliament si dingah ka vo na duh ahcun ”Nationwide Ceasefire” tuah i, Burma’s Ethnopolitical Conflict chimfel awk ah Parliament ah aupi in na tuah lai maw?”
Thuro Cazual ah Dr. Ngun C. Lian nih acung lei biahalnak a tuah mi nih milung a hliphlau ter ngai tiah ka ruah. Kaa lunghmuih ngai fawn. Kan Chin miphun caah a ngan bik mi biahalnak zong asi lai dah. MP aa cuh dingmi ho nih dah a phit khawh te hnga? CNF nih atuah ding te a tuah lio ah ramchung ummi hna nih teh an tuah ding cu an tuah kho ve te hnga maw? Chin miphun le ram caah acung lei biahalnak nih alanghter mi cu CNF lawng nih miphun rian hi i khinh awk tha lo ti alanghter mi asi. Zapi nih tanlaak hauh lio te asi tiah ka ruah.
2010 thimnak ah aa cuh ding mi hna cu mipi ai awh in kum 4 chung riantuan ding mi ansi bantuk in mipi ca tak ah atuan kho ding mi MP kan thim khawh aherh. Acozah timi cu mipi caah riantuantu (civil servant) ansi tiah Thomas Jefferson nih ati. Capo biatak maw si hnga bia pakhat ka theih mi cu 1990 thimnak lio ah Thantlang i upa pakhat nih a chimmi cu ”kei cu innpa chakthlang hrawngah ka leng hna lai i vote zeimaw zat cu ka ngah ve te ko lai” ati anti. 2010 thimnak ah cuh aduh ve mi pakhat (kawlpa) he bia kan i ruah i 2008 constitution ka rel rih lo ati. Constitution hi mitam-u nih atha lo tiah pom mi va si kaw, zeizawn bik khi dah atha lo tiah na hmuh ve ka ti i, ka thei lo ti hoi. Chin miphun hna aiawh in parliament ah a dirding mi hna sinah biahalnak tete tuah caan acu cang ko. Constitution hna tlamtling tein aa fiang lo mi hna, a rel lo mi hna vote kan pe sual te hnga maw? Chungkhat, pengkhat asi ruang hna ah vote kan pe sual te hnga maw? 1990
thimnak le 2010 thimnak cu ai dan ngai hau ko tiah ka ruah. Tahchunhnak ah, zaraan nih hal awk ding mi cu 2008 constitution ah mah le nunphung, holh te hna free tein thancho ternak nawl (rights) aum va si kaw, cozah sianginn ah Laica cawnnak na tuah lai maw tibantuk tete zong hal khawh si. Adang dang zong tampi um rih lai.
Kan ram buaibainak solution cu tlangcung mi hna cungah aa ngat tiah pom cio mi asi. 1988 in aa thok mi si loin, British sinin independence ngah hnu ah aa thok cang mi asi. SPDC nih an mah duhning in constitution cu suai in ralkap hruainak in democracy lei kal khawh nak caah “Seven-step Roadmap” cu an tuah I ara lai mi election cu a dot nga nak asi. 2010 election khawh in Hluttaw an auh khawh in 2008 constitution hi dotla asi cang lai, a dot 6 nak. Mah hnu cun athangcho mi democracy lei kal asi lai, a dot 7 nak, tiah an I timh ning cu asi. Cu caah, 2010 thimnak hi kanram buaibainak adonghnak (solution) asi lo. Thimnak dih in acozah chuak dingmi ca zongah tlangcung mi hna kong hi anganbik pakhat challenging issue asi, an mah zong nih an chimmi asi. Zeitin dah an tuaktan te hnga? Kawl scholar pakhat nih aruahnak ahcun a term khatnak (kum 5) ahhin cun ruahchannak tampi ngeih ding asi lo, a term hnih nak (kum 10) hrawng lawng ahhin ruahchannak cu ngeih
deuh ding asi ti. Duh zong duh lo zongah amin in cun democracy asi cang lai (Singapore style phun si te dawh si tiah aruat mi an um). Pakhat te ka phan mi cu, tuni ah democracy ngah ahcun thaizing kan rum colh lai tiah ruahnak ngei mi mipi pawl hi ansi. Cozah ca zongah a poi ngai kho mi asi. Ralkap cozah hna duak tiah van tla hna seh, Daw Suu nih power cu van ngah tak seh law, athaizing cu chim lo kum 1, 2 ah a rum ter khawh sual hna lo ahcun Daw Suu cazong ah thinphang asi hnga. Chimduh mi cu, democracy education hi mipi sinah chimrel aherh lio caan te asi tiah ka ruah. Democracy lawng hlah, human rights te hna zong.
Ralbawi pawl nih mipi hi a tih. University ah social science (political science) subject hna cawn cu chim lo, student union tuah zong ngah lo, politics kong ceihhmai zong ngah lo. Mipi an fim sual tiah an phang tiah apuh mi zong an um. (mah ti an ummi hi aruang tete arak um, hmai lei ah langhter khawh kan zuam than te lai). Asinain, 2008 dongh lei hrawng in politics kong ceihhmainak tete a van um, atu lio ko ahhin. Ramchung journal, abik in Living Color le The Voice Journal (private tuahmi) ah kawlram politics kong an van tial cuahmah cang. Mipi nih politics thei ve cang hna seh anti caah maw si hnga. Amah belte, cozah kha heh tiah western ram lei bantuk in va soisel (criticize) cu ngah rua lo. Ramchung chuak The Voice Journal hi ka rel tawn. 2010 thimnak kong an tial len cang. Mifim thiam hna interview tuah zong um len cang hna i mipi nih zeitin dah MP thim ning dan tete hna zong van tial asi cang. Vawlei cung minthang asi mi Fareed Zakharia cauk “The
Post-American World (2008)”, kawlram politics tial lengmang mi Robert Taylor cauk “Party, Class and Power in British-Burma (1981)” te hna kawlholh in zarhchiar te an van leh cuahmah khawh cang. Ramleng ka chuah hnu (2007) in tam ial pei aa thleng cang hi. Hmailei zei a va lawh te hnga. Ramleng ummi nak in hlah maw, ramchung mi nih politics kong hi an theih deuh te hnga ti zong ka ruat fawn. Cun, kawl scholar pawl deuh nih (Robert Taylor zong aa tal) Myanmar Egress timi an dirh, 2010 thimnak cuh aa tim mi hna aherh ning in bomhnak kan in pek hna lai anti. Mah group hi “third force” tiah acheu nih min an bunh hna i, ralkap cozah zong va tan pi lo, cozah dotu zong va tan pi lo, akar lak i adir mi ansi. Think tank phun asi rua. An mah tu cu election cuh an i tim lo.
Pakhat khua ka ruah mi cu Chinmi caah journal pakhat chuak kho ve seh law tihi si. Chin Development Journal tiphun zongin, tahchunhnak ah. Chin MP le mipi karlak ah i pehtlaihnak tha ngai asi kho tiah ka ruah. Thil sining tak cu ka thei tuk lo, keimah lungum sawh bia si. Accountability and transparency aum hau. Corruption (ziknawh) hna atam sual ahcun thil poi ngai si hnga.. Cucaah, media lei hi abiapi ngai tiah ka ruah.
Cun, election khawh in power-sharing (nawlngeihnak i cheuhnak) kongah hin abuai kho te mi si tiah a ruat mi an um. Aruang pakhat cu state le region (ahlan division) kipah regional commander (ralbawi) chiah ding asi. Mah pawl hi atu tiang minister pawl nak in nawl ngei deuh mi ansi anti. Asinain, mah regional commander hi Chief Minister kuttang ah an um cang lai. Phundang in chim ahcun, Chief Minister of Chin State nih nawl a ngeih deuh ding asi. Cu caah acheu nih an ruah mi cu regional commander (ralbawi) pawl hi an buai te kho men anti, Than Shwe ca zongah challenge ngai si anti (Irrawaddy News). Mah power kong hi cu atu ah chimchung awk that rih lo caah political party lei tu hi tuaktan deuh rih sih law…
Chin state aiawh ding caah USDA lei in a kai ding an min zong an thanh cang (Chinland Guardian). Sicun adang party tah atu hi zei timhtuahnak dah an ngeih? 1990 thimnak aa cuh mi party pawl kha tah an i cuh than lai maw? Election law cu maw an hngah peng rih ko lai? Japan cozah nih cun kawl cozah cu election training a pek cuahmah cang hna (Mizzima News, 16 March 2009). Ziah atu tiang election law an chuah rih lo? An purhdah mi pahnih aum: mipi lei in akai ding party pawl timhtuahnak caan ngei kho lo ding in an tuah mi asi anti, cun acung lei power kongkau ah khan cunglei upa pawl nih fiangin biakhiahnak an ngeih khawh rih lo caah asi kho anti. Yangon ah thimnak cuh aa timmi acheu cu atu tein political party min 3,4 an i chiah cia cang anti, election law an chuah in, min pakhat khat paoh register tuah colh ding in ready tein an um. Canada ram in U Kyaw Myint timi pa zong party dirh in thimnak i cuh awkah Kawlram tlun cu aa tim ve tiah theih asi. Kawlram
politics ahcun zumh lo nak cu tam tuk kaw, acheu nih thimnak cuh aa timmi cu anmah ca thatnak duh men ah asi ko anti. Ahman lo mi ruahnak asi tiah ka hmuh. Politics tuah timi cu zeimaw zat te chance na ngah mi kha hman zia thiam pei si ko cu tiah mifim hna nih anti. 100% ah 75% an pek mi hi zeitin dah na laak khawh ve lai? Na laak khawh lo le na laak duh lo cun ralkap nih an i laak mei ko lai. Thimnak cuh aa tim ve mi kawl politician U Thu Way zong nih mah ti cun a ruah ve (interview an tuah mi arel mi nih cun nan theih ko lai (VOA, KhitPyaing)).
Thimnak cuh aa timmi hna nih hin 2008 constitution an cohlan ruangah cuh i timh si loin, aherh caah le mah lawng hi lam asi cang tiah an ruah deuh caah asi. Khoika ram hmanh ah a perfect mi constitution aum lo. Ramrum ram thawng bik US constitution zong mah thiam, US scholar pawl nih thlen hauh mi tete an chim tawn. Kan ram he aa neih bik Thailand constitution khi voi 17 an thlen cang (ralkap caah 25% pek cia asi ve), thlen than an duh rih. Ralkap nih coup de’ tat (aana ting) voi 17 aum. Indonesia zong ralkap uknak in democracy an kal lio ah ralkap caah 40/50 % hrawng pek cia arak si ve. Adang ram tampi um rih. Mahbelte, kawlram 2008 constitution tu hi cu fawi le bai ah thlen khawh mi asi lai zum tuk silo. Phundang in chim ahcun, constitution ahhin ‘rigid’ le ‘flexible’ tiah aum i, 2008 constitution hi ‘rigid’ constitution asi tiah ruah khawh asi. Ralkap nih aana ting zong a va um than te kho mi zong asi. Thlen har mi asi. Mah constitution
nih hin exile politician pawl thimnak ah icuh kho lo dingin akham hna. Phundang in chim ahcun, ramleng ummi Chinmi upa, mifimthiam hna cu icuh khawh asi lo. Adang ram rigid constitution ahmang mi zei tin dah an rak thlen khawh ning si timi tu cu ka thei lo nain, 2008 constitution hi nikhat khat cu aa thleng than te ko lai. Tuhnu kum 5, kum 10 ah si kho hnga maw? Zei si paoh ah hmunhma kan ngeih mi zeimawzat te hi aherh ning in hmanthiam cu ahau ko.
Tulio cu ramchung ummi hi an biapi ko. Chin state caah MP aa cuh ding mi ca le, mipi caah lungzornak biachim le catial nak in forhfialnak, thazaang peknak tu tuah kho sih law tihi kei ka ruahning cu asi. Atu te hin timhtuahnak zong ngei kho cang hna seh ti saduhthahnak ka ngei fawn. Ramleng ummi zong nih an thawngpang tete thei kho pah tawn sih law tizong ka lungah um fawn.. Bawipa nih a kan um pi ko.


Upatnak he,

Tluang Lian Hnin

6 August 2009