Friday, August 7, 2009

Zomi Urbanization

A Kizomsuak Khantohna Le Khuapi Zuana Teenna
( Sustainable Development Vs Urbanization )
Mun khat, gam khat khantoh nading a kitangsam thu
le la tampi lak pan a thupipen a hi vaipuak ( Tavuan ) a
neipente pen tua mun le tua gamah a teng te’ ngaih sutna,
pilna, siamna hong saan tektek ciang bekin a nunzia uh (Living
Standard ) hong sang semsem pan ding hi.Cihnopna ah gam
khantoh nading a thupipen in a khatna ah Mite (Human -
Resource),gam mite mah ahi hi.
Leitung gam tuamtuamte en lehang tuipi tawh a
kigamla, a kipailet lo gamte (Inland) le mualdawn
guamkawmte a khantoh nading baih pak thei lo hi. Tua munte
ah khua khat le khua khat, mun khat le mun khat kizopna
lampite hoih thei lo ahih manin Communication, Transportation
issues haksatna tampi tak hong piang zel hi.
Ei Zo mualtung mite teenna mun ahi Zogam pen tuma
lam kum sawtpi lai-in singkung, lopa tuamtuam tawh taamgua
golpipi omna, mun le lei hi ngiat ding hi. Mite tua munah
hong teeng uh a, mi tampi hong teen a ki pan, i mun i gamte
ah singkung, lopa te a kipan ganhing tampi tak hong bei
tektek a, lo khawh singphuk dan( Method ) theih loh manin
i mun i gamte pen hong kisia a, hong kolh semsem ta
hi.Ngaihsut huai thu hi.
“ Sustainable development ”ih cih pen, i mun i gam
pen ei i khansung teng bek a, i zat ding, i kham ding hi loin i
tu i tate khang sawn dongin a kizang thei, a kikhom suak thei
ahi ding cihnopna ahi hi.Tua ahih manin i tu i tate khang ading
ngaihsutna tawh tu hun ei khang ah i nuntakzia, i lokhawhzia
a kipan vai tampite ah ngaih sut siam mahmah hong kul ding
hi.A hun bei dek ta hi.
Zogam mun le leite ah an kung, singkungte nuntak
nading a kisam, om loh a phamawh pen ahi leitungtham leihoih
( Top Soil ) te pen letmat 2 ciang khawng a thukpenin kimu
thei bek hi. Hih a tungtham leihoih a bei loh nadingin a
kemcing ding pen singkung le lopa, bi le lo te mah na hi zel
hi.I taamgam neih sunsunte ah Zolo( Shifting Cultivation )
kibawl a, singkung tampi tak ki phukmai mang ihih manin
guahtui hong tawm tektek a, ciktui luituite zong hong kang
tektek hi. I lokhawhna sunsun ah eklei hoih nawn lo ahih
manin ante hong piang zo nawn mel lo a, “ I mun, i gamah an
kikham zo nawn kei “ ci’n kiphunphun ta hi.
Tu hun pen Computer - IT hun kici a, hih
Computer - IT hunah ei Zomi i Pu i Pate i khua ngaih sut,
pilna, siamna ciangciang bek tawh kal kisuansuan thei nawn
lo ding hi.I Pu i Pate hun lai-in pilna siamna sinna Sang om
nai lo/ tam nai lo ahih manin a tuu le a ta a hi ei hun teh i zat
ding ,i nek ding bangmah hong nusiat mel lo uh a, amau hong
sih khit uh teh a beimang hi lel mawk hi.
A tunga thute en kik le’ng, leitung mun le gamte i
puahphat kik nading a kisam pen leitung pilna ( Secular
Education) mahmah ei Zomite a dingin thupipen ding hi. Tua
ahih manin Nang mahmah leh na tuu na tate ading leitung
pilna a kizang thei ciangciang khat na neih kul ding hi.
I teenna gam i Pu i Pa i leitang pen ei hun teh tul ta a,
kizang thei nawn lo, an kikham zo nawn lo ahih manin tuhun
teh Zogam pen kinusiasia a, kitaisansan ta hi. I Zogam a i
khua neuneute ah Piteek Puteekte le naungekte bek om uh
hi. Nasem ding ( Labour force ) tangval, nungak a cidam a
kizang thei tawm mahmah ta hi. Bek tham loin khua tampite
ah mi kiteeng lo, inn hawm tampi tak ki mu thei hi. I khua i
tui ah an piang hoih nawn lo, sumzon nading, nasepna mun (
Work Place )om lo ahih manin nasem thei, sum zong thei
teng in ih khua i tui nusiasiain nasep omna sum le pai omna
,an le tui kikham zawkna munte a hi khuapi
( Gtn. Yangon,Mesauk,Kualalampur,Singapore, etc,.) te ah
kipai a, kitaitaita hi.
Kawlte’n “ Tawtar Myotet ” (awmom;NrdKUwuf) ci
a, gamsung pan khualam mite khuapi lam hong tung uh ciangin
buaina tampitak in hong nungzuih uh hi. Gtn. Omna teen
nading innkim innpamte tawh kipawlkhop theihlohna,
khuapite le khuatate theihdan, pildan kibatlohna, annek
tuidawn kilaih a nopsaklohna, kampau luhek kitel lo a kipawl
theihlohna,tui le huih khuahun tawh kilemlohna cih bang( issues
) buaina tampi tak tawh kiphukha tawntung ngiat uh hi.
Hih a tunga khuapi lam zuan a taina, lalna( Urbanization
) pen a kizomsuak khantoh nading hong dal hong
khak pen thu, thubulpi ahi hi.“ Sustainable Development ” i
ngah theih nading hih “ Urbanization issue ” pen natna gilo
tawh kibang ahih manin, hih Zomite natna pen Nang mahmah
in na bawlsak ding kisam hi. Nang mahmah siavuan, nang
mahmah Wardservent na sep kul ding hi.
“ Development Thinking ” ci a khantoh nading
ngaihsutkakna ah hih “ Urbanization issue ” pen formula
bawldan khat tawh kikham a, kibawlpha thei ci hi. A
kizomsuakin khantoh nading a nuaia thute thupi mahmah
ding hi. Bawldante;
1. Zomi te, khualam mite lai theisak kim ding.
( Lai thei lote khem thuak baih deuh hi.)
2. Sangte ah khutsiam pilna le sanglai pilnate sinsak thei ding.
( Asinte uh pen a kizang thei ngiatte hi ding )
3. Zogam ah sumzonna sumbawlna Workplace bawlsak ding,
sum thalawh theih na’ng gelsak ding.
( Home industry, Small skill factory-te lamsak ding )
4. Zogam lokhawh, singphukzia thusinnate bawlsak zel ding
(Model Garden, (pHjyO,smOf) bawl sak ding)
5. Micro Credit Bank, Seed Bankte bawlsak ding
6. Khual le zinte,lenglate hong hawh nopna ding i mun i gam
zem a puahpha ding.( Tourist attraction ..etc.,)
Hih a tunga teng tawh Zogam kipuahpha kik thei ding
hi.Tua bang tawh i puahphat zawh kei leh “ Urbanization ” i
dal zawh nading pen khuapi ( Cities ) te gentehna Yangon le
Zogam a om ih khua te kikal ah “ Khuathak, munthak ”
khat i zonsak i satsak kul ding hi.Tua munthak ah a tunga
thute i bawlsak kul ding hi. Hi mun pen ei Zomite a dingin
Kawlzang, Kawlpi, Khampat nai le Tonzang, Tedim le
Sagaing Division thum kituahna “ Green Triangle ” munte ah
niangteh lo bawl a, khuathak i sat ding kisam hi.Sawt lo-in
Kawlpi pen Zomite teenna khuapi hong suak ding a, i Zogam
pen ih lokuanna i lokhawhna munte hong hi ding hi.Na
khekhap tunna peuhpeuh, na sikna, na teenna pen nang’ mun,
nang’ gam hong suak ding hi.Kawlmite teenna Kawlgam kici
a, Zomite teenna pen Zogam mah hi lel ding hi.Bang mah
lungkiat, sinkiam nading thu om lo hi.
LOM XVII, Hawm 8 (August) 2, 2009
LST bulphuh : “Amaute Pasian, Topa ahi minam thupha ngah ahi hi” Phatna-late 33:12
Zozam @ Zam Cin Pao
M.Dev.S ( Master of Development Studies )

Zomism Plan-4

Zomism Plans 1,2,3, and 4Zomi leh Zogam ngah na ding a kisam pawlkhat ka muh
by. ZaSang
---

a. thu masa ah; Zomi mipil leh laitan, siamsin lukhunel kai a ngah, gamdang pan in, Global Recognized mipil pawlkhat i om ding kisam;

b. Hih (a) a mipil te in; gamsung leh gampua ah na i sep tuah ding kisam;

c. Hih (a, leh b) a nasem Mipil te, Zomi leh Zogam khantohna ding na sem a hih kul; zogam building envoyers or commissioner or servant a kicih theih ding kisam;

d. Hih (a, b, leh c) a mi te pen, Zomi ahi zongin, Namdang mi a hi zongh in, Ei'aading hoih leh pha ong sep nak leh kingah leh hoih ding, san ding kisam;

e. 1. Manipur State; 2; Mizoram State; 3; Chin Sate; 4. Sagaing Division(or State); 5. India; 6. Myanmar; 7. Overseas hih nambat sim 7 huam sung teng ah VOICE khat leh media zatkhop zattang khat om ding kisam;

f. hih (e) a igen pen, Tedim or Zomi' telkim pau leh lai a kizat ding kisam;

g. Mizoram Lusei lak ah Makai sem tampi tak leh, percentage a a langlek zo phial ding Eimi' it, Eigam nasem kiksam; tua mah bang in, Manipur leh Bangladesh; India khempeuh leh, Myanmar khempeuh tawh a kituak in, International gamkhempeuh ah; Zomi and Zogam builder nasem, leh Congress ah a pau ding mi pecentage langlek zo ding om leh .... kisam;

h. (g) a i gen pen, a vek in a cin na ding haksa a hih manin; 1. Tedm pan kipan; 2. Tongzang, Cikha, Haimual; Falam, Kawlpi, Lamka, Aizawl, Champhai, leh Eimi' tamna pen mun te, Yangon, Phaii, Behiang; Tamu; leh leitungbup tuam Eimi' percentage tuam khopna sung ah; panmun gina lian te i lak ding kisam;

i. hih (h) na ah i gen te pen; 1. locally; 2; abroad; 3; internationally cih bang in, step by step in, pan mung i lak ding kisam;

j. Mizogam leh Manipur leh Chin state leh Sagaing Division ah Party a suai zo ding ciang leh, huzap a neizo, mipi akai ding makai mun li ah mi li ong om pah hen la; tua nung pen, Zomi khempueh, minamcin in zui gneingai leng... cih khat

k. Sum tha tawh veng leh pam pau namding, minamdang te i zawh thawh ding kisam masa; tua mah bang in, Education leh Social ahi zongh in, na zo leng, politic pen a dandan a ziazia leh a thuthu in ngah sa a hi hi.

l. tun, Zomi khempeuh in hih(setep a pn in k ciang) i neih khit teh, minam itna leh gam gnah nop na lungsim i nei khin kim thei pan hi.

m. minam leh gam, ngah nop na, i lungsim ah om kim limlim leh, pumpi ngahsa ahih hi; pupi ngah na ding in; Tun; a vui leh a tang a baihsa in a om ding kisam hi; HIh a vui leh a tang, galvan nam ki khempeuh pen, bangmah bang mah ngimna gelna i neih khempeuh i patma, i sep ma leh midang namdang te in ong theih pih ma in, a baihsa leh kiginkholhsa a neih ding ahi hi; bang hang hiam cih leh, titsarphauh acih, thutangpek khat om kha leng, siansuah pahpah theih nading leh, kidal na ding hi pah ahih manin, aom masa pen ding, a ciangtan neu leh gol, tawm leh tam tawh ong kisai ven cin......

n. Avui atang a baihsa in na neih khit teh; a len ding teng zongh mimuan hi mang khin; tun; Sang panmun leh, tualpawl lutang ding khempeuh na mi te khempeuh in nasep na ah panmun ong lak kul.... kido ding; Eimi lak ah zong party tuamtuam ong om ding theih sa leh gel kholh sa.. ahih lam... ki tel pha pahpha kik kik ding....

o. Tun, gam veng te, eg. Kawl leh, Shan, BEh te, Dek te, Rakhine, India naksau te, Naga, Assam te' kiang ah kilemna ngah na ding... bang hang hiam cih leh,,, nationhood pulak khia le cin,,,, kimleh pam gamaveng te in ong iplah ong deihgawh nanwloh na ding.. suakta tak in ong phal ong khak khiat theih na ding kisam hi.....
hih pen, a diakdiak in, India leh Myanmar kumpi te tawh ki telsiam, ki sansiam leh thukimna pawlkhat, UN tawh kibang in ong om ding kisam ahih manin.....

leh...
Nidang ciang zom lai ni..

Kami Kasi Kakha Kagam KaPasian
ZaSang

2010 Myanmar Election and CNF

Tluang Lian Hnin
reply-tochinland@yahoogroups.com

toYCCF-International@yahoogroups.com

ccchinland@yahoogroups.com

dateThu, Aug 6, 2009 at 9:23 PM
subject[chinland] 2010 Election le Chin MP
mailing list Filter messages from this mailing list
mailed-byreturns.groups.yahoo.com
signed-byyahoogroups.com
unsubscribeUnsubscribe from this mailing-list

hide details 9:23 PM (15 hours ago) Reply



Images are not displayed.
Display images below - Always display images from hnin_tluang@yahoo.com
2010 Election le Chin MP
”Member of Parliament si dingah ka vo na duh ahcun ”Nationwide Ceasefire” tuah i, Burma’s Ethnopolitical Conflict chimfel awk ah Parliament ah aupi in na tuah lai maw?”
Thuro Cazual ah Dr. Ngun C. Lian nih acung lei biahalnak a tuah mi nih milung a hliphlau ter ngai tiah ka ruah. Kaa lunghmuih ngai fawn. Kan Chin miphun caah a ngan bik mi biahalnak zong asi lai dah. MP aa cuh dingmi ho nih dah a phit khawh te hnga? CNF nih atuah ding te a tuah lio ah ramchung ummi hna nih teh an tuah ding cu an tuah kho ve te hnga maw? Chin miphun le ram caah acung lei biahalnak nih alanghter mi cu CNF lawng nih miphun rian hi i khinh awk tha lo ti alanghter mi asi. Zapi nih tanlaak hauh lio te asi tiah ka ruah.
2010 thimnak ah aa cuh ding mi hna cu mipi ai awh in kum 4 chung riantuan ding mi ansi bantuk in mipi ca tak ah atuan kho ding mi MP kan thim khawh aherh. Acozah timi cu mipi caah riantuantu (civil servant) ansi tiah Thomas Jefferson nih ati. Capo biatak maw si hnga bia pakhat ka theih mi cu 1990 thimnak lio ah Thantlang i upa pakhat nih a chimmi cu ”kei cu innpa chakthlang hrawngah ka leng hna lai i vote zeimaw zat cu ka ngah ve te ko lai” ati anti. 2010 thimnak ah cuh aduh ve mi pakhat (kawlpa) he bia kan i ruah i 2008 constitution ka rel rih lo ati. Constitution hi mitam-u nih atha lo tiah pom mi va si kaw, zeizawn bik khi dah atha lo tiah na hmuh ve ka ti i, ka thei lo ti hoi. Chin miphun hna aiawh in parliament ah a dirding mi hna sinah biahalnak tete tuah caan acu cang ko. Constitution hna tlamtling tein aa fiang lo mi hna, a rel lo mi hna vote kan pe sual te hnga maw? Chungkhat, pengkhat asi ruang hna ah vote kan pe sual te hnga maw? 1990
thimnak le 2010 thimnak cu ai dan ngai hau ko tiah ka ruah. Tahchunhnak ah, zaraan nih hal awk ding mi cu 2008 constitution ah mah le nunphung, holh te hna free tein thancho ternak nawl (rights) aum va si kaw, cozah sianginn ah Laica cawnnak na tuah lai maw tibantuk tete zong hal khawh si. Adang dang zong tampi um rih lai.
Kan ram buaibainak solution cu tlangcung mi hna cungah aa ngat tiah pom cio mi asi. 1988 in aa thok mi si loin, British sinin independence ngah hnu ah aa thok cang mi asi. SPDC nih an mah duhning in constitution cu suai in ralkap hruainak in democracy lei kal khawh nak caah “Seven-step Roadmap” cu an tuah I ara lai mi election cu a dot nga nak asi. 2010 election khawh in Hluttaw an auh khawh in 2008 constitution hi dotla asi cang lai, a dot 6 nak. Mah hnu cun athangcho mi democracy lei kal asi lai, a dot 7 nak, tiah an I timh ning cu asi. Cu caah, 2010 thimnak hi kanram buaibainak adonghnak (solution) asi lo. Thimnak dih in acozah chuak dingmi ca zongah tlangcung mi hna kong hi anganbik pakhat challenging issue asi, an mah zong nih an chimmi asi. Zeitin dah an tuaktan te hnga? Kawl scholar pakhat nih aruahnak ahcun a term khatnak (kum 5) ahhin cun ruahchannak tampi ngeih ding asi lo, a term hnih nak (kum 10) hrawng lawng ahhin ruahchannak cu ngeih
deuh ding asi ti. Duh zong duh lo zongah amin in cun democracy asi cang lai (Singapore style phun si te dawh si tiah aruat mi an um). Pakhat te ka phan mi cu, tuni ah democracy ngah ahcun thaizing kan rum colh lai tiah ruahnak ngei mi mipi pawl hi ansi. Cozah ca zongah a poi ngai kho mi asi. Ralkap cozah hna duak tiah van tla hna seh, Daw Suu nih power cu van ngah tak seh law, athaizing cu chim lo kum 1, 2 ah a rum ter khawh sual hna lo ahcun Daw Suu cazong ah thinphang asi hnga. Chimduh mi cu, democracy education hi mipi sinah chimrel aherh lio caan te asi tiah ka ruah. Democracy lawng hlah, human rights te hna zong.
Ralbawi pawl nih mipi hi a tih. University ah social science (political science) subject hna cawn cu chim lo, student union tuah zong ngah lo, politics kong ceihhmai zong ngah lo. Mipi an fim sual tiah an phang tiah apuh mi zong an um. (mah ti an ummi hi aruang tete arak um, hmai lei ah langhter khawh kan zuam than te lai). Asinain, 2008 dongh lei hrawng in politics kong ceihhmainak tete a van um, atu lio ko ahhin. Ramchung journal, abik in Living Color le The Voice Journal (private tuahmi) ah kawlram politics kong an van tial cuahmah cang. Mipi nih politics thei ve cang hna seh anti caah maw si hnga. Amah belte, cozah kha heh tiah western ram lei bantuk in va soisel (criticize) cu ngah rua lo. Ramchung chuak The Voice Journal hi ka rel tawn. 2010 thimnak kong an tial len cang. Mifim thiam hna interview tuah zong um len cang hna i mipi nih zeitin dah MP thim ning dan tete hna zong van tial asi cang. Vawlei cung minthang asi mi Fareed Zakharia cauk “The
Post-American World (2008)”, kawlram politics tial lengmang mi Robert Taylor cauk “Party, Class and Power in British-Burma (1981)” te hna kawlholh in zarhchiar te an van leh cuahmah khawh cang. Ramleng ka chuah hnu (2007) in tam ial pei aa thleng cang hi. Hmailei zei a va lawh te hnga. Ramleng ummi nak in hlah maw, ramchung mi nih politics kong hi an theih deuh te hnga ti zong ka ruat fawn. Cun, kawl scholar pawl deuh nih (Robert Taylor zong aa tal) Myanmar Egress timi an dirh, 2010 thimnak cuh aa tim mi hna aherh ning in bomhnak kan in pek hna lai anti. Mah group hi “third force” tiah acheu nih min an bunh hna i, ralkap cozah zong va tan pi lo, cozah dotu zong va tan pi lo, akar lak i adir mi ansi. Think tank phun asi rua. An mah tu cu election cuh an i tim lo.
Pakhat khua ka ruah mi cu Chinmi caah journal pakhat chuak kho ve seh law tihi si. Chin Development Journal tiphun zongin, tahchunhnak ah. Chin MP le mipi karlak ah i pehtlaihnak tha ngai asi kho tiah ka ruah. Thil sining tak cu ka thei tuk lo, keimah lungum sawh bia si. Accountability and transparency aum hau. Corruption (ziknawh) hna atam sual ahcun thil poi ngai si hnga.. Cucaah, media lei hi abiapi ngai tiah ka ruah.
Cun, election khawh in power-sharing (nawlngeihnak i cheuhnak) kongah hin abuai kho te mi si tiah a ruat mi an um. Aruang pakhat cu state le region (ahlan division) kipah regional commander (ralbawi) chiah ding asi. Mah pawl hi atu tiang minister pawl nak in nawl ngei deuh mi ansi anti. Asinain, mah regional commander hi Chief Minister kuttang ah an um cang lai. Phundang in chim ahcun, Chief Minister of Chin State nih nawl a ngeih deuh ding asi. Cu caah acheu nih an ruah mi cu regional commander (ralbawi) pawl hi an buai te kho men anti, Than Shwe ca zongah challenge ngai si anti (Irrawaddy News). Mah power kong hi cu atu ah chimchung awk that rih lo caah political party lei tu hi tuaktan deuh rih sih law…
Chin state aiawh ding caah USDA lei in a kai ding an min zong an thanh cang (Chinland Guardian). Sicun adang party tah atu hi zei timhtuahnak dah an ngeih? 1990 thimnak aa cuh mi party pawl kha tah an i cuh than lai maw? Election law cu maw an hngah peng rih ko lai? Japan cozah nih cun kawl cozah cu election training a pek cuahmah cang hna (Mizzima News, 16 March 2009). Ziah atu tiang election law an chuah rih lo? An purhdah mi pahnih aum: mipi lei in akai ding party pawl timhtuahnak caan ngei kho lo ding in an tuah mi asi anti, cun acung lei power kongkau ah khan cunglei upa pawl nih fiangin biakhiahnak an ngeih khawh rih lo caah asi kho anti. Yangon ah thimnak cuh aa timmi acheu cu atu tein political party min 3,4 an i chiah cia cang anti, election law an chuah in, min pakhat khat paoh register tuah colh ding in ready tein an um. Canada ram in U Kyaw Myint timi pa zong party dirh in thimnak i cuh awkah Kawlram tlun cu aa tim ve tiah theih asi. Kawlram
politics ahcun zumh lo nak cu tam tuk kaw, acheu nih thimnak cuh aa timmi cu anmah ca thatnak duh men ah asi ko anti. Ahman lo mi ruahnak asi tiah ka hmuh. Politics tuah timi cu zeimaw zat te chance na ngah mi kha hman zia thiam pei si ko cu tiah mifim hna nih anti. 100% ah 75% an pek mi hi zeitin dah na laak khawh ve lai? Na laak khawh lo le na laak duh lo cun ralkap nih an i laak mei ko lai. Thimnak cuh aa tim ve mi kawl politician U Thu Way zong nih mah ti cun a ruah ve (interview an tuah mi arel mi nih cun nan theih ko lai (VOA, KhitPyaing)).
Thimnak cuh aa timmi hna nih hin 2008 constitution an cohlan ruangah cuh i timh si loin, aherh caah le mah lawng hi lam asi cang tiah an ruah deuh caah asi. Khoika ram hmanh ah a perfect mi constitution aum lo. Ramrum ram thawng bik US constitution zong mah thiam, US scholar pawl nih thlen hauh mi tete an chim tawn. Kan ram he aa neih bik Thailand constitution khi voi 17 an thlen cang (ralkap caah 25% pek cia asi ve), thlen than an duh rih. Ralkap nih coup de’ tat (aana ting) voi 17 aum. Indonesia zong ralkap uknak in democracy an kal lio ah ralkap caah 40/50 % hrawng pek cia arak si ve. Adang ram tampi um rih. Mahbelte, kawlram 2008 constitution tu hi cu fawi le bai ah thlen khawh mi asi lai zum tuk silo. Phundang in chim ahcun, constitution ahhin ‘rigid’ le ‘flexible’ tiah aum i, 2008 constitution hi ‘rigid’ constitution asi tiah ruah khawh asi. Ralkap nih aana ting zong a va um than te kho mi zong asi. Thlen har mi asi. Mah constitution
nih hin exile politician pawl thimnak ah icuh kho lo dingin akham hna. Phundang in chim ahcun, ramleng ummi Chinmi upa, mifimthiam hna cu icuh khawh asi lo. Adang ram rigid constitution ahmang mi zei tin dah an rak thlen khawh ning si timi tu cu ka thei lo nain, 2008 constitution hi nikhat khat cu aa thleng than te ko lai. Tuhnu kum 5, kum 10 ah si kho hnga maw? Zei si paoh ah hmunhma kan ngeih mi zeimawzat te hi aherh ning in hmanthiam cu ahau ko.
Tulio cu ramchung ummi hi an biapi ko. Chin state caah MP aa cuh ding mi ca le, mipi caah lungzornak biachim le catial nak in forhfialnak, thazaang peknak tu tuah kho sih law tihi kei ka ruahning cu asi. Atu te hin timhtuahnak zong ngei kho cang hna seh ti saduhthahnak ka ngei fawn. Ramleng ummi zong nih an thawngpang tete thei kho pah tawn sih law tizong ka lungah um fawn.. Bawipa nih a kan um pi ko.


Upatnak he,

Tluang Lian Hnin

6 August 2009

Thursday, August 6, 2009

Zomi Nang koi ah om

Kong it Zomi pih te aw,


Nang’ tu ni-in, Ih minam leh Gam ading bang nalungngeel hiam?. Ih Gam leh Ih minam khatvei lungngai kik khawmciat ni.Tu laitak in Zomi te India , Bangladesh leh Burma gam thum ah ihom a, adiakdiak in, Burma gamsung a om te, ih politics lam ahizong neihsa lamsa ahizong human right lampan a hizong ki thanem phadiak hi.Bangladesh lam aom suahpih tezong amau khopmah in, thuakna leh gentheihna tampi nei khading uh hi.


A hizong in, India gam pan, Mizoram state aom ih mipih te ahih leh Federal tawh kiukna nuamtak in neikhin uh a, Manipur State aom ih mipih te ahih leh, Meitei te tawh nisim in, ki nawtnawt lai in,ahizong minam vaihawm ding http://www.zogam.org Zomi Re-Unification Organisation kinei khin hi. A hizong ZRO pawlpi in,kawlgam sungthu tuniciang dong hongtam vanpih zo nailo hongsuak hi.A diakdiak in Kawlgam a om Chin State sung ading in, CNF http://www.chinland.org/ Chin National Front te in, 1989 kum akipan Tedim , Tonzang gam leh Arakan ( Rakhai) gamgi dong in, siahkai in, minam a ding thautawi in, hong kipan khia mah a, atawp na lam ah, sum leh paai leh panmun te tawh buaina bawl in, mipi deihbang hong gamta nawnlo leuleu uh hi.


Zomi nam sung leh Zogam suahtak na ding nasepna sung ah Galvan tawi a kumpi ado ngam hih namnih bek kinei hi.A thanem nate uh ih etkik ciang in,Ih Zogam ah annek tuidawn nuntak hamsatna , Sumleh paai hamsatna, leisung sungpiang omlohna adiakdiak in hiteng hang in, ngaihsut zah in hong mazang zolo cih ihmu hi. A hizong, minam khat ihhih leh Ih minam ih Gam hong kemding, hong dalding, hong maikaih ding Makai, kumpi, Nam galkap cih te ih neihloh a pha mawh a hihi.


Tunung in, Tedim khuapi ah kamsiatna tawh inn tampi in,meikuang ah hong paisan khiat ciang in, tu in Tedim ah Tuibeem neih ding ih mukhia hi.A tung akipan khuapi khatah meikang kidal na ding in, tuibeem ih neih khitding akisam leh adan ahihi.Ih khuanung phawk ciangin, tampi ki zekai a,tampi ih beilawh ih suplawh hi.Minam leh gam ading inzong ki nginkholhna kidal kholhna bangmah ih neih kei leh ahunhun in mi khutlum sungah tampi tak in, ih nuntak na ih suplawh ding hi.Tua hunteh ih kipat hangin, hamsat na tampi ih neiding a, ih tupna zahin hatzolo in, kum tampi hun tampi, sum leh paai tampi,luang tampi ih beilawh ding hi.


Kawlgam politics ah tawm lutkik ni. Panglong Agreement( http://www.encburma.org/agreements.htm ) ah Ih pu ih pa te lungkim tak a, a suaikaih na hangin, Aungsan in, Kawlgam suahtak na angah hi bekhi. Mualtung mite ki hello in, England kumpi in, tulai tak ih kawlgam buppi pen kawlte khutsung ah suahtakna na phiakhawm ngam hetlo hi.Kawl tepen mikhem siam in, awlmawh neilo, amau ading ahihnak leh asanggam laizom te nangawn athat ngiapngiap ngam minam ahihna na tellua mahmah uh a hih in, Chin Hill, Kachin Hill leh Shan State pen atuam in ngaihsut in nei uh hi.Aungsan zuau thu ( huihbung teng) tua hun in, ihpu te na um kha ahihman in, tuni dongciang ih thuaklawh a, migam milei ah misila mi simmawh in ih om hi.Aungsan pen kawl minam te ading in, hoih mahmah hi.Banghang hiam cihleh Mualtung gam teng kawlgam sung ah helsak khin zo ahih man in, suahtakna ngahzawh kum 10 teh ei leh ei vaikihawm ding cihthei a, anuntak na amipih kawl te ading a piakhia ahihi.Tunidong ciang Aungsan athat kua te hi a, bang party in that hiam cih a kician in, aat khia omnai lo hi.Hih thu pen kawl minam te kawlngian hi.


U Nu hong kahto a, Panglong thuciamna te hong awlmawh lo in, kawl gambup biakna Buhdah hong biaksak sawm leuleu hi.Tuasung in, Karen minam ten amau zong agam uh deih a hihman in,kawlminam te hong do ta uh hi.Tua hun in, minam galkap tek kinei ahihman in, Thaupi len pen Chin rifle te hi a, Kachin ten zong minam Army tawh na om uhhi.Kawl mite in thau tawimi tamnai louh a, Karen ten ado uh ciang in, ( http://www.kwekalu.net/photojournal1/soldier/story6.htm#thebattle ) Insein ciangdong hong lutgawp ta uhhi.Tua ciang in,U Nu tutphah kiling ta ahihman in, Zomi galkap mang te kiang ah maizum selzonawn lo in, huhna anget ciang in, Zomi ten huh a,tu ni ihkawl gam cih hong om kik ahihi.Hih thutawh kisai in, Karen ( dek) minam te in, Zomi ( Chin) minam te hong mudah mahmah uh a, athu atelloh man uh ahihi.Zomi te in, kawlgam suahtak theihna ding in, Panglong Agreement ah thukim na laipi tung ah suai nakaai khin hi.Tua ahihman in, suahtakna ngah zawh kum 10 cinma in, kawlgam kitapnang abawl, hong nawngkai sak khempeuh dokhiat ding pen Zomi,Kachin, Shan minam te mawhpuak ahihman in.a do khia ahihi.Tua hun lai in, Karen minam leh Rakhiang minam, Mon minam te kihel lo hi.Kaya( Karenni ) ( http://www.karennihomeland.com/ArticleArticle.php?ContentID=44 ) gam pen nidang akipan amau leh amau akiuk sakna gam hi a, kawlgam tawh vaihawm khawmlo uh hi.Kawlmite in, zawhtawh thu tawh asuhsak uh ahihi.

 
Kawlgam ah president sem masa
Sao Shwe Thaik Jan 4,1948- 1952 ( http://en.wikipedia.org/wiki/President_of_Burma ) khitciang in, Zomi ten in,President dinmun kilen theiding cih lamet na om hi.1962 kum ciang in U Newin in, galkap thuneihna tawh kawlgam hong ukcip in, State leh Division a ut bangbang in zawhtawh thutawh hong khenkham a,Nation Flag ahi ( http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/d/d3/Burma_flag(1948)_large.png ) pen, aksi 14 in umcihsak in, mualtung mi te kihel lo in, kawlmi te in gam langtam zaw angahtheihna ding in, ( http://www.mapsofworld.com/images/world-countries-flags/burma-flag.gif ) tawh hong laih leuleu hi.Tua hun akipan Chin rifle 1- 4 dong pen asung ah mite hong helzau in,aut bangbang in hong toknawi ta hi.Tulai tak in, Chin rifle omna pi in, mi gongtat te bek koihta uh hi.Hih galkap kumpi pen ei mualtung mi te cihtha dah amau kawlmi te mahmah zong ait vetlo, abiak pasian ahi kawl lutol te nangawn a that ngiapngiap ngam te ahih manin, ei khawng thu in hong sim vetlo ding cih ih theihciat ding kisam mahmah hi. ( http://www.youtube.com/watch?v=xH_ZqfTOrxk&feature=PlayList&p=FA8E1E0EC3D074E9&index=3 )


Kawlgam sung ah tulaitak politics lam asem kawl makai tetawh akibang in, hong kitheih pih Zomi sung pan in, ZNC party pan MP ahi Pu Chin Sian Thang zong hong suamlup saknuam in, tampi vei hong bawl tauh hi.1990 kum a kiteel ( election) hunlai a, mipi atampen deih NLD party zong sumai nuam in, akhuakhua amunmun ah, mat leh suam nei ziahziah lel uh a, amakai pi nu Aung San Suu Kyi nangawn dawm lo in, innsung pialkhia sak lo ban ah, tuni in,mawhna tuamtuam zong in, Insein thongpi sung ah koihlai uh hi.Hih thu te nisim news tuamtuam pan ih muhtek ih zaktek thu hi..Hih thu te ihmuh ihzak ciang in, ngaihsut ding athupi mahmah pawlkhat hong om hi.Hibang tawh kawlgam sungpan Zomi tein mailam hun ah eingah ding tawh akilawm akituak hamphatna te ih ngah zolai ding hiam? Cihthu leh mailam ah gam kikhel na hong om leh Zomi ten bangci panlakding cih te ngaih sut huaibek hilo in, sep khiatding hun hong tungta hi.


Banghang SPDC galkap kumpi in ,thuneihna hihzah in deih cihthu leh kawlgam ah independent ih ngah zawh 1948 - 2009 sung, civil war bei thei lo, banghang hiam??? cih thu te ih kan masak ding kisam mahmah hi.Kawlte in Democracy tawh kiuk leng mualktung mite Kawlgam pan ih paikhiat ding laupen uh hi.Kawlminam cih ding in a kician nam guicing anei omlo ahihman in, mualtung mite thahat leh kawlmi beiding hi.Tulai tak kawlgam ihcih zong history tawh ensuk kik in, minam neiten agam uh hong lakik tek leh kawlgam ih cih in, ShweBo kim, MongZua kim, ChiaukSye kim teng hilel ding a, Kawlkam in ( A Nyia ) acih munteng hi bek lel hi.Minam kician lo honkhat ki gawmtuah na ahihman in, lungsim kician zong neilo in, amau angsung ding bek a ngaihsun te uh ahihi.


1990 kitellai in, Nupinu ASSK in makai dinmun hong ngah takpi leh alau huai mahmah na hi gige mawk hi.Tua hunlai in, mualtungmi te politics lam ah mitkeuh tamnai lo a, gamsung ah thautawi in, gal dodo lel in, leitung politics leh human right thu te theimel lo, gamkhat khantoh nading Economics lam zong natel nailo uh hi.1989 kum ciang in, SPDC in mualtung mi thautawi langdo te kiang pan CeaseFire hong la in, ( http://www.reliefweb.int/rw/RWB.NSF/db900SID/EMAE-7BERK3?OpenDocument ) tuate sungpan Wah minam te tuni ciangdong thahat pen hi. Kukan te ahih leh senminam ahihman in, sumzon dingbek thei a,makai kician zong neinawn lo in abeibei hi tamai hi. Tu laitak SDPC te in, CeaseFire groups te pen, 2010 kiteelna apian ma in,agalkap te uh gamgi cing ding ciangbek in koihsak sawm a,neu muh leh zawh thawh bawl mahmah hi.

 
CeaseFire Groups tezong nahainawn samlo uh a,politics lam nasiam mahmah tauh ahihman leh, SDPC galkap kumpi thugen khempeuh a uptheih dinguh omnawn mahmah lo ahihman in,Kawlgam bangci hong kikhelding cih ngakna tawh kua mahin SDPC thu amang nuamnawn louh hi. Thauvui thautang tawh kido ding ahizong a lau nawnlo, Wah ( UWSA ) ( http://www.youtube.com/watch?v=YtDZRCHd1JM ) te ahizong Kachin KIA ( http://www.youtube.com/watch?v=47LkwCrMgzA ) te ahizong galvan muanhuai tak leh gam leh minam ading amansa hiung cihna tawh atawntung kiging kholta uh hi. CeaseFire hun kum 20 sung in,SPDC in kawlgam ah, amautup na ahi, galkap kumpi in thuneihna lenkip paisuak ding cih tupna leh NUCLEAR galvan neihzawh nading in,a hanciam mahmah laitak uh ahi a,asumngah na uh a hih leh Khunsa ( http://www.youtube.com/watch?v=gpCZGC9XzWg )Zavom zuakpipa kiang pan asum teng sumvom pan sumkang suaksak in, Shan gam pan Drug namkim pen YG pan lampi tuamtuam tawh Tembaw zang in gamdang ah zuaksim uh hi.Hi te sung panbek hilo in, Phakan suangkhuk pan, Mogok suangkhuk pan, Maishu suangkhuk leh namgim tui pianna tuamtuam te pan ahizong kawlgamsung a Sing limcii teng zuakin sumzon ahizong in, zongzong uh a,kum 4 hal in khat vei cihbang Karen te na kap ziauziau uh hi.Karen te a mau leh amau akitotna dingin panla uh a , tunidong ciang DKBA te autbang in zangthei lai uh hi.
 
Kamphatna hiam mipi te gentheih semsem na ding hiam?????, Arakan gam tuipi dungsuk tengah GAS nasia takin kimu khia ahihman in, ( http://www.youtube.com/watch?v=GLSQGCCJlLk ) SDDC te in, US $ 40 billion bang ngahthei ahihman in, atupna uh tampi hong mazang in mipi te in kithuak tektek ta hi.Hih sumteng tawh NUCLEAR bawl hong kipanta uh a, ahizong tuni ciangtan man nailo uh hi. ( http://www.nzherald.co.nz/world/news/article.cfm?c_id=2&objectid=10588397 ) Hihbang in a NUCLEAR deih uh hongman hi leh kawlgambup sung ah leikuahawm atawh uh TUNNEL ( http://www.youtube.com/watch?v=jWFCa3iuKLg ) tepan zang in, southtern Asia sung ahizong akim leh pam gamte kuamah launawn lo in, a ut bangbang un, hong gamta dinguh hi.Tunung deuh in UN makai pi Bankimoon ( http://www.youtube.com/watch?v=stzHJI7cv9E ) nangawn a ut bangbang in hopih in, ASSK na ngawn musak lo lel cihte ih ngaihsut ciang in, kawl te lungsim pen gilo mahmah cih kilang mahmah hi.


UN security council ( http://www.youtube.com/watch?v=stzHJI7cv9E ) pan in, kawlgam pen hibang mawkmawk in koih nawnlo ding cih kitel mahmah ta hi.Tua bek hilo in, US State Department pan in zong ( http://www.state.gov/r/pa/prs/dpb/2009/july/126768.htm ) kawlgam tawh kisai nisim phialin hong genden ta uh hi. EU kipawl na pan ahizong kawl SPDC te hoihloh na namkim nisim in hongsuah denta hi.Tua beklo in, SPDC te in ka gamsung ah, Drugs omnawn lo ding a cihcih hang in, leitungbup ah a ki zuakkhia Drugs ( http://www.unodc.org/myanmar/en/projects.html ) 80% pen kawlgam pan hi a, Shan State Army ten zong nakpitak in, langdo uh hi. ( http://www.youtube.com/watch?v=_IjAvLXMdo8&feature=PlayList&p=14ACF1635BAD6725&playnext=1&playnext_from=PL&index=14 ) Tua bek lo in, Thai gam pan in zong gamgi teng ah kawlgam pan hongpaikhia Drugs te nisim in check den uh hi. ( http://www.youtube.com/watch?v=BZNXbeAB_es )


Kawl galgap SPDC te pen, Democracy vai, Human right vai, Neuclear vai, CeaseFire groups tawh vai,Drugs tawh vai cih te leh leitung buppi in aetcik North Korea ( http://www.youtube.com/watch?v=3iQM4cGPEXg ) KangNam 1 tembaw tawh kizom khin in, akizop kik nop hang in abuai mahmah na thu te tawh akipan buaina namkim a omlai tak a hihi. Nupi nu ASSK zong suakta sak kei leh lah pianglo, suahta sak leh lah lauzel cihthu tawh athukhen hunding khengto zelin, ngian zongzong uh hi.A taktak in a buai mahmah tauh hi.Mipi in thunei leh amau te abeh aphung in khatzong nungta hetlo ding ahihman un asihdong mah apang tentan uh ahihi.


Tua ahihman in tulaitak ih kawlgam Politics dinmun pen , lunglut huai mahmah ta a, Zomi te bang dinmun ah kiom tahiam cih ei leh ei ihki tel mahmah ding kisam ta hi.A hunhong tunciang in mite in agam tekpan in, thuneihna hong neitek dinguh a, kum tampi sisan naisan tawh ka thalawh uh ko hiciang ahihkei leh ut kei ung cih a kipan, hongpau ngiapngiap ta dinguh hi.Ei mite in tuabang hunteh bang minvawh in ihpau diam? Bangteng ih paulap diam? Kua ahiam ih gam makai ding? Kipawl na kician bang nei ih hiam? Mipil lah omsim mahhang ee...Ih gamlei huding leh minam khaisang ding kuaom ahiam??? Kawlgam in Democracy ngah leh nang kua makai in na tel diam? Nang kua na support diam?? Kua ahiam ih muan ding? Kua in lam hongpi ding hiam???


Mimal khatciat khentel theihna ihneihding leh ihsepding akilawm te ih sepkhiat hun hi ta hi cih’ theihsak na leh veina bek tawh,




--
Tg.Zogam Mungno

“Khimpi ziin zi’n, Khapi kiat ni’n,
Khawlkhip ah Khawlkhen ah,Khawlzang ah “

“ Khul vangah hong suah ta teh”

Ka khuhpi, Ka phahpi, a kulhpi ka lung zai( suangpi)
Ka siampa, ka Pasian…”


4960 Edmondson Pike Apt T - 17
Nashville,TN,37211,USA
Cell : 615 354 2008
THU PHA NGAH MINAM

Wednesday, August 5, 2009

Zomism Plan-3

Primary Plan
by H. Thangbawi
==
2009/7/22 hthangbawi@ymail.com



Nidangsawt lamin eimitenpen Eikhamtungmite cihahizong,Eichinte kici inahizongin ihkilo hi.Tuciangin-ihvekpiin ZOMI ihkicizo hi,zongih thukimvekhi.

Nikum masalai lamin malaysia a galtai(zakhai)lamte(Rohenya)minam kahiuh cin unhcr ahnakpitakin a ngetuhteh unten(matpungten)piain malaykumpin omtheihna piahi.Tualeh un ten UNO ahminam akansak uhleh leitungbup kikankawi2 a,atopna ah kawlkumpileh bangala kumpite donguhhi. Tuakumpi2 tenkogamsung ahhibang minam omlohi citahi.Tuni dongin tuaminamte tuipitungah kipei2lai uhhi.

, ZOMI TANGZAI SAKNI
Khamtung gambuppi zogam ahih na ZBC inlam onglakzohi,ZBC cihpen atak2 incileng eimau ahizawhi.Ahihleh--enlah zomizomi kici,ihsanggam lawmtenlah,LAI milaimi ci,kipawllo a eimuntek a cilelding maw?malaysia UN zumah nang halkhamaw,falammaw,Tedimmaw,cihbekkam kizang a,Zomi cihthu kigenkhalohi.ZOMI cihthutawh kisaipenRev,KhupZaGo inakim takin laibu nabawlzo hi.

Tuaahihleh ihsanggam lawmtekiang ahzong chin kiciloin zomikicini cin genlenghoih penin uming.amauzong zotungzophei mahzong naom uh ahihmanleh ZBC thuahzong nazazo thamdinguh ahihmanlaitai ihpai sakhiam,miihpai hiam 1 hilehhoih kasamah2hi.

Tulaitak kumpipaidan pen kilemluat,kithutuahluat zongkisamsa khollo,pilluatsiamluat zongkipum 1 luatzongkisamsa khollo ahihman ko chin tepen chin ongcikeiunla ZOMI ongciun ahizong,zomi inongciamteh un cin avagen,ava tenpiah theiomleng ongpiakhathei awmtak dinginka lam enhi.

banghanghiam cihleh- Kawlgambup ahminampi 7om akicipen amau 135takomsak uhhi.Azen2 akhamtungbup ihkithutuah keihiallehzong kosaklamteng Zomi ongci uncin ava(tenpiauh)avasiau omlim2leng- Kumpi ongciaptehna (atihamatpiuh)na aommatan2 kumpisungah zomi zogam kizangtheilodinghi.gampua ateng ihthukim hanginkumpi (atih amatpiuh)na aommasiah UNO inzong ongtheihpihlo dinghi.Tuaahih mankawl gamsung zum nasep,lainasepna teah-Chin,or Zomicih omnailo ahihman chin mahkici2 leldinghi.Kawlkumpi tungah phalna ngenni,siauni.genni.


Abulpi lamphulo a eitengkigen2 hisamnaven--ihlawmte zon in LAIGAM hilo ZOGAM hizaw LAIMI hiloZOMI hizaw cin gentuahmai in akulleh zong(me)votekhia inkumpi tungah(matpungten)ngenlim2 leng cih thu ongpulak ing e.Hoihihsa hiam aw guai.

MLT, Thangbawi, Yagn...

Zomism Plan-2

A tung a thu tawk kizui in kawlgam ki-ukna kumpi a ki laih mengmeng na dingin thungen ding in hong cial ing.
Thunget ding dan:
Lai Siangtho sungah cina, dawilut te Topa Zeisu in adam sak ciangin tua a natna te, a dawite thupha pia lo-in hawl khia hi.
1. Tua dawi te a manlang theithei hawlkhia ni.
2. Liamna, baina khatpeuh i khenuai ah ling in hong sut ciangin zato ah lak leng tua a ling thupha kipia lo-in kila khia hi. Tua ahih man-in tua a lingte thungetna ah hemkhai in paikhia ni.
3. Kawlgambup a om Tapidaw teng in nakpitak in thungen ciat leng kihem khia zo in ka um hi.
4. I thunget dan te Pawlpi sungah Kumpi te ading ci a, i genna te bawl pha ni.
5. Aaa-na lo tak inn a min a puam uh lo-in a za/a dinmun uh lo ngiatngiat in Pasian min in hamsiat in zangkong tuipi sung denna ni.
6. A gam thupha pia in a mite a tholhmang a tuimang na dingin thungetna tawh hemkhia ni.
Aungsan suhkyi ading:
Mipi ading a, kumpi te' lang ah a ding ngam, thu a gen ngam, mawhna oml pi zawthawh thu tawh khantawn thong a kia Pi Aungsan suhkyi a cidam nang, a gualzawh nang, a kibawl siatna zah a zah zakhat a, gualzawhna a ngahna dingin thunget sak ciat ni.
ZOGAM PAAL-LUN DING NA DEIH LEH
A tung a, thumah tawh kizom hi-a la i sak ciangin Zogam aw hongit ing, Zogam aw hongngai ing, Zogam puah ni zuun ni ci hi-hang.
Ei mimal hanciamna tawh Zogam paal-lun zolo ding hi.
Tulaitak kawlgam bup leh Zogambup ah bang kisam pi pen hiam?
(Lawngsa si) Gas kisam masa pen a, leivui leh suangtang peuh tawh an kihuan theilo ahih man-in an huan na dingin singkung phukloh phamawh hi.
1. I gam i lei keu giugeu ta leh phamawh a sa lo- kumpi
2. Gilkial dangtak in phamawh a sa lo- kumpi
3. I gam sung zawng semsem, haksa semsem leh a deih zaw- kumpi
4. Mipi a it-lo a deihsak lo a mau bek a ki deihsak- kumpi
5. Zogam khuapi te ah mei leh tui a mau zatval them a kizang nimnem
6. Zogam ah lampi a sial thakna uh khat zong omlo
7. Gamsung ah upadi(Law) taktak cih omlo a mau deih bangbang upadi hipah pah lel
8. Maikum kiteel ding ci me pia ta le-cin piata kei le-cin a mau ngah ding hi-lel
Ei leh i kibawl thei khat om GAMHAL KEI TA PEUH NI, MIMAL KHAT CIAT IN KEM THEI NI
Tua ahih man-in hih bang a, mi ginalo mi thuman lo mipi ading deihsakna a neilo hih kumpi mi ginalo te a min a puam uh lo-in Pasian min in phuisam in zangkong tuipi denna in thungen ciat ni.
Tuabang hikei leh mailam ah haksa semsem ding keu semsem ding a, i gam i lei i nuntakna lungkham huai mahmah ding hi. Tua ahih man-in a simkha mimal khat ciat in mapang pah ni ci-in kongcial hi.
Lungdam.
Zogam Thangpu

Zomism Plan-1

A tunga thu tetawh kisai in tampi gensa nungah Tedim pen khawmin hin ah minam minhilo ci ni.phot inah---
A HIZONG IN-
(1)Tedim gamsung a omkhua,tengleh ami te minam dangahi,khalkha,falam,matupi,mendat,(tongpai)lamteng2 in Tedim mite ongki cihi.ongci lai2 ding
uh hi.Bang hang?--ZOMI cihkua manong theihpih lohiven---
(2)Ei zomi akici khinsa teng,tungah kigensuk kigento,zomi ongci dingmi namdang te tungah zomi cihthu ihgen naihiam?
(3)Idia manipur a te nidangin paihte (PNC)kici in tuciangin(ZNC)mah ongzang tauh hi.
(4)Lusei ten Tedim mizong ongcilo in Paihteho-ongci laiuh hi.
AHIH LEH ZOMI HI UNGCIH THU KOI AHKUA KIANG AH GENDING?
Galkap kumpi ongkah cil in Burma peMyanmar cinong laih uh hi.hina pi pi in VOA teBBC ten burma mah ongci lai lai.amau koiah laih---
UNO ahlaih,uno tensang in recognise(atih amat piuh)uh hi.en koiah laih ding---
Kawlgam kumpipa tungah,koTedim mitepen zomi ongci un,ahizong-chin/Tedim ongci keiunla,zomi ongci un,zomi in ongciam tehun cin register
bawl kullim lim hi.ei asung ateng kigen2 in,ongciamteh dingpatung ah,ongpia dingte tungah ihgen keileh--nidang asangnau pangte kigen mah ihbang
dinghi.leitung pen sanginn ah bemin innah pek hi acih mahtawh kibang dinghi hang.banghang?----
Gampua lam gamdang aten zomi zomi kici dinghang a,kawlgam ihtun teh Tedim mi mah ongki civeve dinghi.Ihkim ihpam aten zomi cih ong
theihpih phot2dinguh kisam hi.tualo in s/chin-tongpai lam aten Tedim te Tedim mite mah ongkici ci lai laidinghi.Tua acih leh mendat,kanpalet vapai in
la,nangkua mi,Tedim mi maw ongcibek ding a zomi nahiam ongki cilo dinghi. banghang---zomi cih kammal mikiang gennailo hihang.mitheisak nailo
hi hang.kumpi tetung a register bawlding ngaihsut innei khanai lohi hang.eiteng lie liai zomi ihki cih cihhang in ihkim ihpam aten ongtheih pihding,lei
tungin ongtheih pihding kisam hi.
Tua register bawlbek tawh zong hinailo lai,ong Recognise (atih amat piuh)na kisam laiding hi.HIH thu ihbawl masiah siah Tedim mi mahhi lai
lai ding-Tedim mi mah ongki ci ci dinghi.tuta dih inpen Tedim mi ih utkei a,Tedim mi ihzak dahleh Tedim pau,Tedimkam,zangkei lenghi pahlel dinghi.
Tedim pau-eima pau ihcih te,Tedim laisiangtho te,Tedim labu te-ihzat lohpah kulding hi.Zolai siangtho,zolabu, cihte ongsuah,ongkibawl ngakkul ding
hi.EiTedim gamsungbek eiTedim misung bektawh etkak a,thuihgen leh,tapkawtong thugen tawhkibang dinghihang.

Atel siamciat din Topan thupha ongpia ciat tahen.lungdam.
zogam Thangpu

Sunday, August 2, 2009

Zola for Huihpi

zomi@yahoogroups.com

dateSat, Aug 1, 2009 at 8:04 PM
subject[ZONET] 2008-MARCH- 3 - NI A,KAWL GAM A HUIH PI NU'N LAI NAT LUAT NA TAWH ZO LA DAWNG ( 5 )

( 1 )
( a ) Zang leng huih khi,na lan tum dang,von za tam ten,sang gah siam bang,a sin na aw e.
( b ) Sang gah siam bang,a sin na aw,tun zua tam ten,von deih ngaih tam,a khuai na aw e.
( 2 )
( a ) Dam tui aw ei,tui lim lian aw,nang vang dam bang,a tau na lian e.
( b ) Huih khi aw ei,huih khi lang aw,nang vang luan khi,a nul na aw e.
( 3 )
( a ) Ka gam nuam a,ping pei ki pei,zin leng na hiam,do ta na hiam aw.
( b ) Zin na hiam aw,do ta na hiam,ngaih teng zal na tun nu zo lei,zing dam dai bang,in na nawk lo aw.
( 4 )
( a ) Pian gam lei a,huih khi lan dang,gual aw mel in,ih mu kim nam aw.
( b ) Mel ih mu nam,sin lai sun ni bang liap sak e,cik in lung ah,ih ngil zo diam aw.
( 5 )
( a ) No lo gua bang,hing thei kei ung,hong dik nung e,hong lang aw,dam dam hong laang aw.
( b ) Hong laang aw,dam dam hong laang aw,hong dawn nung e,hong luang aw,dam dam hong luang aw.


Pa,Lang Kap Pau
Kualalumpur,Malaysia.
Ph-016,6850095.

Zola for ASSuKyi

( 1 )
( a ) Daw ki ci peuh, nuai siim lei ah,nang bang Daw lian mi a tam lo e.
( b ) Nang bang Daw lian,mi a tam lo,tung Pa Sian leh,ih gam vang in,tang bang dam aw,deih a kei tel aw.
( 2 )
( a ) Na zua nung sang,sul bang na zuih,sin lai va bang,a pil no,a pil no aw e.
( b ) Sin lai va bang,a pil no aw,tawi nam tem bang,a hiam no,a hiam no aw e.
( 3 )
( a ) Hai bang ka ngak,kum khua sawt tawh,a ni kum cing bel bang belh e,ko lun hen kol,sut aw ZO Sian mang.
( b ) Ko lun hen kol,hong sut in la,bel a zu bang,hong puah aw Sian aw,Burma hong puah aw.
( 4 )
( a ) Daw suh gual tung,va bang tuang le,nah nuai sang mang baak khiat ni bang,pah tang ah zan,zai sa nuam veng e.
( b ) Pah tang han zai,sa nuam buang veng,sim lei lawi bang,thang sak nuam veng e.
( 5 )
( a ) Pen Ne Ro leh,Gam Ba Li lah,tong ciam pel pel,Ban Kim Mon leh,ObaMa zong,ka muang lo, ka muang zo lo lai.
( b ) Ka muang lo, ka muang zo lo,liim bang kong belh,Sian Mang aw,tong kong ko ko e.
( 6 )
( a ) Ih tun nu lah,hen kol khai ven,von za tam te,sung gil kial lai, dip ih nem lua e.
( b ) Sung gil kial lai,dip ih nem vang,mim bang pian na,gam lei tuang nung,siat ding na leei e.
( 7 )
( a ) Ka lun kol khau,bang hong sut aw,zah tan ci bang,ka tel tuam hi e.
( b ) Ci bang ka tel,tem bang ka deih,kong lawh man tul,kei aw Daw San aw.
( 8 )
( a ) Ih gam nuam a,ih tun min lun,Sian siam tang bang,dam leh ken ciing e.
( b ) Sian siam tang bang,dam leh ken ciing,tong dot lun mang,cing zaw leh ciing e.
( 9 )
( a ) Ka zai tha tawh, ngo sai bang ban,bat lei bang phul thei hi leng,phai bi bang,ken zial nuam veng e.
( b ) Phai bi bang,ken zial nuam veng,sang leh lal bang,ka do aw do,vai mang ka do aw.
( 10 )
( a ) Sum bang bia a,sian mang na cih,do ta ngal khuai,hang te bang a,zah ta sum lu pal na lak aw e.
( b ) Ka vai mang aw,ngal khuai bang hang,na ki sa nam,Sian in bat phu bang ei phul na, *lemongtai*tawh, ma lo bang lel cia...
( 11 )
( a ) Indonesia,Indon aw e,Sian Mang cin thu pal bang na nan,a kha vang zu, bang na nial aw e.
( b ) A kha vang zu, bang na nial aw,puak sing bang Sian in hong loh na,*sunami tawh,nang hong hual khawm e.
( 12 )
( a ) Cin thu za tam,gual lel lai ah,do lai a tham,tun aw Sian siam,tang bang dam ve aw.
( b ) Ka tun tang bang,in dam peuh leh,U.N.O tawh na hawm cin thu,Sian aw sun hai kia bang ngak vang e.

Pa,Lang Kap Pau
Kualalumpur,Malaysia.
Ph,016,6850095.
Augutst1. 2009

Zogam Flag

Friday, July 31, 2009

Malaysia UNHCR 2009

Zomi galtai gambel siaute leh Malaysia


Thupatna

Tu laitak in Malaysia a om UNHCR zumpi in Kawlgam galtai kipawlna tuamtuam pan pawllutmi, a diakdiak in Zomi tampite a lak ziahziah laitak ahi hi. A lak hun pen July-December 2009 ciang dong hi phot ding hi. Tu tadih in a lakmite pen a beisa January-April/ May 2009 hun lai in Kipawlna pan khutlam ngiat tawh UNHCR te hong piak Galtai hihna form a fillup-te a piak ziah ziah laitak ahi hi. Tua ahih man in galtai mi khat in UN ah Register hong ngah leh amamin’ kihel cihna hi a, i upmawh khat in a ngah kei leh ama min kihello cihna ahi hi. UNHCR in galtaite gambelmi hihna ciaptehna ah (register piakna) kum tung lai a min akipia, a diakdiak in Zomi Kipawlnapi pan in akipiate a lakik uh ahi hi. Tu laitak in veng khat khit veng khat pai kawikawi in, a beisa hun a min lutkhin (January-April 2009) sung in Kipawlna pan in UNHCR zum ah min aptoh kikna kinei in tua tak ah akihel mi khempeuh a banban in a lak laitak hi. Tua a hun ciangtan sung in min pia napi a ngah nailo a om leh ama hun tung nailo hi bek a amau min piakna veng a tun ciang in (UNHCR te hogn vak kawikawi khit ciang) hong la lel ding ahih man in lung hihmawh na ding omlo hi.

Kipawlna No.a Senior hihman in la tuanlo a, Junior hihman in mang hilh bawl tuanlo hi. Senior ahih hang in a a hun ciangtan hun lai January-April sung in minpiakna (khut lamtawh fill up ngiatngiatna) a neih kei leh kihel tuanlo ding a, ahih hang in March, Apil kha sung a a tung khat ahih hang in tua hun kikhakma deuh ciang dong min a piate (khut lam gelh) UNHCR in galtaimi hihna ciaptehna hong nei toto ding ahi hi. Tua ahih man in min piakhinte a ding in lung patauh huailo a, hong tung thak mi kipia nailo leh, Malaysia a tun zawh kum 10 a sim bang ahi phial zong in min piak hun ding ciangtanna hun sung ah a piak khak kei leh akihel nailo deuh ding ahi phot hi. Ahih hang ngahlo ding, ngah thei nawnlo tangial cihna hilo hi. A dang teng khit ciang hong pai toto lel ding hi.

Gamsung, gampua pan hi ta leh dotna tuamtuam om den a, aibang in, a cingtak in ki dawng kik man khinlo kha maithei tak hi. Tua ahih man in hong ki dong mun zaw deuh thu leh pawlkhat Zomi khat peuh in phattuamna a ngah khak leh cih deihsakna tawh hong gelh suk ingh.



Zomi galtai gambel siaute leh Malaysia

1. Hong delh leng kong laplai ding hiam?
2. Hong kipai ngeingai ding hi leh mi bang zah kila lai ding hiam? Kei/ ko a ding lamet a om thei lai ding hiam?
3. Thai, India leh Kawlgam sung pan Malaysia ah gambel ngahna siau ding in hong pai te a ding bang ciang lametna om thei ding hiam?
4. Meltheih lah neilo bang cih nutak zo ding ka hi hiam?
5. Sum neilo ci leng Malaysia ah bang ci nuntak theih/ zo ding ka hi hiam?
6. UNHCR ah galtaimi ciaptehna ngah na ding in sum a piak kul ding hiam?
7. Gambelmi hihna ciaptehna ngah na ding in sum beilo ahhi leh sum lo tawh hong kithawi leng aki ngah diam?
8. Nek leh dawn haksa ci leng bang cih nuntak teih ding?

Thukhupna

Nidang lai in “guam” hun hong om a tua lai in Zogam sung pan hi ta leh Zogam pualam a om Zomi te hi ta leh ki ki pai ziahziah hi. A diakdiak in leitaw lam a om Zomi-te tampai mahmah pha diak uh a, hon pi khat a pai khit uh ciang in a lampi pen a kikhak ding hong hi pah hi. Tua hun laitak in eimi te in zong mite’ khatehnen kimu kha ici diam ki theikha ahih man in hon khat ki pai man a ahih hang in ki tawm mahmah in a sawtlo in tua lampi hong kikhak pah hi. Tutung gambel siau ding in Zomi te Malaysia ah kipai ziahziah a tua lampi, kongpi pen sawt kihong lua nawnlo kha ding hi. Gambelsiau hihna ciaptehna pen tuatadih in December 2009 ciang hi phot hi. Mailam hun ding pen ki gen thei nailo phot hi.
Tua ahih man in i omna gam ahi (Kawlgam, Thai, India) ah Biakna leh Minam hang in hon uk kumpite hong bawlsiatna hang a galtai Zomi Malaysia hong tung zo nailo, hong tung thak te leh a tunna sawt napi min sazian piak lai in khut tawh a gelh ngiat khalote ahi zong in a tung a thu leh late hang in phattuamna a om theih ding deihsakna tawh mimal tuah khak thute leh muhna pawl khat hong hawmsawn nuam kahi hi. Zomi te a ding leitung mun awng tampi om lai hi!
I pu le hi pate in lo ding in kum khat khit kum khat lokho, lo zong, lohal in kituah kawikawi uh a gam hoih, tui hoihna leh mun hoih a tuakkha a om leh amau bek in luah pahlo zaw uh in, a veng a paam, a mipihte kiang ah gen in lokho khawm, lo kuan khawm in sem khawm liailiai uh hi. Tua mah bang in tutung a Zomi te a ding a tuam pha diak akici thei phial ahi galtaimite ciaptehna pen hamsatna leh bawlsiatna a thuak Zomi khempeuh, Zogam bup phial hong pai zong in a hazat tak nai hetlo ban ah, Zomi a tam theithei Kawl kumpite’ nenniamna pan galtai khia in, gam suaktak zaw deuhna (suakta tak in biaktheihna, suakta tak in pilna sin theihna leh, suakta tak in i neih sate zeek theihna) gam ah tung thei in i gam le hi nam a zuun a puah thei ding, gam leh nam makaite picing i suah na ding veina leh deihsakna tak tawh...

Taang Sianpu

(Pawlpi tanu)
ZAM
==
From: Tuan Go Pau
Subject: [Anlangh_global] thei ding kisam zaw deuh phawk pawl khat
To: anlangh_global@ yahoogroups. com
Date: Friday, July 10, 2009, 6:57 AM


Khuapih teng,

Malaysia thu hong guang zel ing. ki thuzak na gamdang pan zong alem zawk hun leh a lem zawk na mun om ahih man in groups sung mah hong zang in, ki zak sak sawn ding lunggulh na hi.

July 15 ni, khuapih pawl khat kihel thei ding a hih man in kigin khol ding.... abei sa aa kamphen/let na pan ka thei khak tawm cik leh lawm kamphente tawh ka ki kup kik teng tawm hong guang suk ing.a ki sam pi teng a nuai aa dan hi , a tam zaw zong hong dong thei uh, hih teng zong hong dong khin dek lo thei veve uh aa.... ei ih THU (Case) tawh ki sai in dot na a tam atawm dong uh hi.


Min: Pa min: (Kum- )

Suah ni: Nu min: (Kum- )
ZAM Card No: Na ZAM card tung aa namin leh na kum te tawh hong en ding uh hi. aki tuak lo a ciah kha zong om khin in ki dop huai

Zi leh Pasal vai



Ki ten ni: ……………………………………… ?( theih pel mawh ding)

Ki ten dan: …………………………………… Chritian ngeina/dan or Zo ngeina?( theih pel mawh ding)

Ki ten hun nai bang zah sawt: ………

Bang an tawh vak: ………………………..

Pastor pa min: ………………………………

Bang Puan silh (colour): ……………….

Ki ten khih ciang nun tak dan…?

Cih dan khawng ong dawt khak leh ki gin kholh theih ding/ a dot loh zong tam pi om aa, ki gin khol ding cih na hi.



B. Sanggam U leh Nau te Min leh Suah kum ( theih pel mawh ding) 1.
2.
3.


C. Ta te Min leh Suah kum ( theih pel mawh ding)

1.


2.

3. .

D. Ni leh Kha te:

1. Case a pian ni …………………….. / / ( theih pel mawh ding)

2. Inn pan tai khiat ni …………….. / / ( theih pel mawh ding)

3. Yangon tunni …………………….. / /

4. Gamgi kan tan ni ……………….. / /( theih pel mawh ding)

5. Malaysia tun ni ………………….. / /( theih pel mawh ding)

Malaysia tun khit ciang…. Om dan/om na mun te, nun tak dan/ham sat na/gen thei na tuam te………???

E. Kawl gam pan bang hang in tai?

1. Biak na vai tawh kisai? .....

2. Gam thu tawh kisai?.....

3. Minam vai tawh kisai simmawhna/bawlsiat na?....

4. Kipawlna tuam2 hang’ tel khial/bawlsiat na?.....

5. Mimal simawh na vai tawh kisai?.....

6. Nu leh Pa vai tawh simmawh bawl siat na?.....

7. A hang tuam2 te……..?.......


F. Kawl gam ciah kik le cin bang ci ding?

Lau keei leh lungkham ngaih sut ding zong om tuan lo aa, nei seh lua aa kiging lo leuleu lah kamlet te aa ding in zong baih lo hi. kigin khol aa lau luatloh ding hoih hi. dotna hak sa na sak vat uh a om leh ngaih sun teta se ken lah kamlet te kiang ah ka gen ding thei kei mawk ingh in hoih na sak dan in hong puah sak in ci lel in... pau khia limlim leng hoih hi... kam let te pen dotna haksa pawl khat kigin khin uh bang ah a na dong siam te kiang pan zong ngahsutna tampi ngah uh hi.

A hoih pen ding in lam en hang.


Tuan Go Pau
==
ZOMI GALTAI GAMBEL SIAUTE LEH MALAYSIA
Thupatna
Tu laitak in Malaysia aa om UNHCR zumpi-in Kawlgam
galtai kipawlna tuamtuam pan pawllutmi, a diakdiakin Zomi
tampite a lak ziahziah laitak ahi hi. A lak hun pen, July-December
2009 ciang dong hiphot ding hi. Tu tadih in a lak mite pen, a beisa
March 2009 hun lai-in Kipawlna pan khutlam ngiat tawh UNHCR
te hong piak Galtai hihna form a fillup-te a piak ziahziah laitak ahi
hi. Tua ahih manin, galtai mi khatin UN ah Register hong ngah
leh ama min kihel cihna hi a, i upmawh khatin a ngahkei leh ama
min kihello cihna ahi hi. UNHCR in galtaite gambelmi hihna
ciaptehna ah (register piakna) kum tung lai a min akipia, a diakdiak
in Zomi Kipawlnapi pan in akipiate a lakik uh ahi hi. Tu laitak in
veng khat khit veng khat pai kawikawi-in, a beisa hun a min lutkhin
March 2009 sung in Kipawlna pan in UNHCR zum ah min aptoh
kikna kinei-in tua takah akihel mi khempeuh a banban in a lak
laitak hi. Tua a hun ciangtan sung in min pia napi a ngah nailo a
om leh ama hun tung nailo hibek a, amau min piakna veng a tun
ciang in (UNHCR te hong vak kawikawi khit ciang) hong la lel ding
ahih man in lung hihmawhna ding omlo hi.
Kipawlna Pawllutna Nambat a Senior hihman in la tuanlo
a, Junior hihman in mang hilh bawl tuanlo hi. Senior ahih hang in
a hun ciangtan hun lai March 2009 sungin minpiakna (khutlam
tawh fill up ngiatngiatna) a neihkei leh kihel tuanlo ding a, ahih
hang in March, Apil kha sung a a tung khat ahih hang in tua hun
kikhak madeuh ciang dong min a piate (khutlam gelh) UNHCR in
galtaimi hihna ciaptehna hong nei toto ding ahi hi. Tua ahih man
in min piakhinte a ding in lung patauh huailo a, hong tung thak
min kipia nailo leh, Malaysia a tun zawh kum (10) a sim bang ahi
phial zong in min piak hun ding ciangtanna hun sung ah a piak
khak kei leh akihel nailo deuh ding ahi phot hi. Ahih hang ngahlo
ding, ngahthei nawnlo tangial cihna hilo hi. A dang teng khit ciang
hong pai toto lel ding hi.
Gamsung, gampua pan hita leh dotna tuamtuam om
den a, ahih hangin, a cing takin ki dawngkik man khinlo kha maithei
tak hi. Tua ahih manin hong ki dong mun zawdeuh thu leh pawlkhat
Zomi khat peuhin phattuamna a ngahkhak leh cih deihsakna tawh
ong gelhsuk ingh.
1. Hong delh le’ng kong laplai ding hiam?
Hih dotna pen a tatak in ci le’ng, a dotna limlim akhial ahi
hi. Hibang dotna a om zong lamdang mahmah cihtheih hi.
Zomi-te i gam ah Galkap Ulian kumpite’ bawlsiatna,
Sangnaupang gutate bawlsiatna leh biakna hang, minamke
ihihna hangin bawlsiatna leh lauthawngna tuamtuam tawh
gamdang ah gal taikhia kihi zaw hi. UNHCR in Register a piak
lapding a a delh ihi kei a, Galkap kumpi-in hong phak ma, hong
mat kikma-in a taikhia mengmeng ihi zaw hi.
Tua ahih manin, “hong delh le’ng kong laplai di’am” cih
om theilo zaw a, “hong phakma-un hong taikhia mengmeng in/
un” ciding a hizaw hi. Banghang hiam cih leh, hong pha peuhmah
leh hong dawmlo ding uh ahih man hi. Hong paikhia khin lamlai
aa tungte ahi a, hong taikhiat sawmsawmte ahi zong in, hong
kimuh, hong ki phakma-in a manlang takin kihem khia mengmeng
ding cihna hizaw hi.
2. Hong kitaai ngeingai ding hi leh, mi bangzah kila lai ding hiam?
Kei/ko a ding lamet a omthei lai ding hiam?
Galtai icih pen Register ngahding lunggulhna tawh a
kipai hilo zaw a, bawlsiatna hang ahih kei leh hong ki bawlsiat
khak ding launa tawh aki taikhia hizaw ahih manin galtai mi khat
i kepbitna (security) ngahna dingin UNHCR a omlai teng nang/
no/ ei a dingin lametna a omden ahi hi. UNHCR ahi a, United
Nations a hong kiphiat kik tangial leh bel a thutuam hong hiding
hi. Tua ahih man in galtai a hong taikhia Zomi khat a ding in a
omsa Zomite-in panpih ding ban ah NGO tuamtuam leh UNHCR
te i nasep zong tuamah ahih man in amau nasep hong sep tohtoh
nak uh leh Kawlgam hong ki ciahsak kik ding khawng lauhuaina
omlo hi. Galtai a siausa khat Kawlgam i ciahkik (ki lehsuk ki lehto)
khak ding lauhuai zaw hi.
3. Thai, India leh Kawlgam sung pan Malaysia ah gambel ngahna
siau dingin hong taaite a ding bangciang lametna omthei ding
hiam?
Zomi tampi tak pen Kawlgam sung ah hamsatna,
bawlsiatna (biakna, gam leh nam hang leh vai tuamtuam hang)
in a nuntakna lauhuai zah dong in hamsatna nei uh ahih man in i
gam tawh akinai penna mun ahi India leh Thai (gamgi) te khawng
ah ki tai/ tung masa phot hi. Zomi ihihna leh Tapidaw ihihna hang
in i inntek theih penna ding i pu leh i pate’ luahsa i Zogam leh
Kawlgam ah suakta tak in ki om theilo bek thamlo in bawlsiatna ki
tuak, bawl siat ding lau in kitai khia hi. Himah ta leh Thai khawng
i tun ciang zong Thai-te sang in i Tapidaw pih ahi (kawlgam pan
galtai minamdangte) khawng mah in hong simmawh sawnsawn
in hong deidan sawnsawn thei hi. Tua ahih man in tuadan
hamsatna a thuapthuap in a thuak Thai leh India gam sung a om
Zomi galtaite a ding in Malaysia pen belhding zonna, cihmawhtutna
in kinei hi. Gambel siau khat leh a dang gambel siau khat ki
deidanna a omlo ding hi napi, a omna omthei ahih man in tuadan
munte pan in a manlang in paikhia i mimal (safe) na mun i zuat
ding thupi zaw kha ding hi.
4. Meltheih lah neilo bangcih nuntak zo ding ka hi hiam?
Koikoi ah i om zong in meltheih u leu nau tawh pawlcing
tak in omkhawm ciat le’ng a nuampen ahi hi. Himah ta leh galtai
icih pen meltheih omna kizuan hi masa lo zaw in i nuntakna
kepbitna (security) i ngahna ding mun a zong ihih man in meltheih
omloh man leh sum neihloh hang in lauluat ding a hikei hi. A
diakdiak in Zomi (100%) na kicih nak leh na meltheih ding leh na
u leh nau ding honpi khat a omkhin hi a, Zomi 100% na kicih kei
leh bel na giautau kha ding a, haksatna zong omthei kha maitak
ding hi. Zomi 100 ah 100 hi ingh, na cih nak leh na meltheih leh na
u leh nau pen a dim a ha-in a om ahi hi. Zomi sung ah innkuan
khat, unau khat ihi hi. Lungneu ding leh khasiat ding hilo hi. Nang
bek hilo hi teh.
5. Sum neilo ci le’ng, Malaysia ah bangci nuntak theih/ zo ding
ka hi hiam?
Malaysia icih pen, Asia sungah galtaite omtheihna gam
lakah sumkhekna a sangpen mun ahi hi. Malay sum RM3 leh
US$1 a kikimna ahih man in sum leh pai bel haksa thei, man neiin
baihlo mah hi. Lam khat pan enkik leuleu le’ng galtai vai hi kei
ta leh zong Malaysia pen sum thalawh ding na tawmin aki pai
ziahziahna mun ahi hi man in zuattak kici thei hi.
6. UNHCR ah, galtaimi ciaptehna ngahna dingin sum a piakkul
ding hiam?
UNHCR tawh kisai pen sum piak kullo hi. A hun ki ciangtan
hunsung a min a piakhate a dingin bangmah piak kullo a, a masa
lam ah i/a ngah pah kei leh zong lungkham ding hilo hi. Lungdam
kohna a neinuam a om leh bel ki ngah thei ding a, tua na tawm a
sanglo zong lah omkha thei hi.
THUPUAK August 2, 2009
7. Gambelmi hihna ciaptehna ngahna ding in sum beilo ahih
leh, bawlsiatna mai pan a tai, sum kiging manlo khat aa ding
bang dinmun teng tuak thei hi’am?
Sumlo lian tatak bel a koikoi ah (van gam lo buang) a
baih lo hi. A diakdiak gamdang ah haksa zaw lai kan hi. Tua
ciang gambelh siauhna ding in sum piakullo cih sam hang in
kipawlna khat teitei ah i lut kul ahih man in kipawlna lutman bei
ding hi. Gambel siauhna ding in sum beilo ahih hang in, tua a
ding in kipeina ah bel sum bei thei kha ding hi. Khuasung mun
khat leh mun khat zong ki gamla ahih man in khe bek tawh ki
tung khin zolo a, bus saap ding leh nek leh dawn ding zong
sumlo tawh hi thei phalo hi.
Gentehna: Zumpi paina sum beilo in khe tawh ki tung zo hi (aki
naina mun ah i om leh). Khe tawh pai sang Bus tawh pai le’ng
ki manlang zaw ding a, sum zong beipah hi. Bus tawh pai
sang Taxi tawh pai leng i painopna ki tung baih zaw tham a,
sum zong beizaw pah ding hi. Tua ahih man in sum beilo cih
ahih hang, a manlang ding ut a, i lungduai zawh kei leh sum a
beizawkna mun zong omkha thei ding hi. A ngahna ding sum
bei hilo in, a ngahtheihna ding vaihawm suk vaihawm tohna
ah a beithei mah ahi hi.
8. Nek leh dawn haksa ci le’ng bangcih nuntak teih ding?
Cidam khangno khat a ding in nuntakna ding pen
Malaysia ah haksa khollo, cihtheih hi. Sum kholtheite leh, mi
picing khat in a cidam nak leh ansai, kuangsawp, sabuai puah
cihte bek sem leh zong khakhat in RM. 600-1000 kikal ngahthei
hi. Pawlkhatte bang in innlam khak zo lai, ci uh hi. Tua pen
galtai khat ahih hang in nasep bel a muh bangbang, a om
bangbang (odd jobs) semnuam peuh leh nuntakna ding patauh
kullo, haksa lualo hi. Pilna nei deuh leh pau theite a ding in kha
khat in RM. 2500 leh a tung siah bang ngah theihna zong om
hi. Innkuan mimal (4) leh (5) a omna lak ah khat in cidam in na
semthei suak peuh leh a innkuanpih dangte tawh nekhawm
thei in, kivak zo lel cih ding ahi hi. Pau leh ham, laitan khawng
lah khauhpai lua khollo, nasep i teel lai leh bel thutuam.
Thukhupna
Nidang lai-in ‘Guam’ hun hong om a tua lai in Zogam
sung pan hita leh Zogam pualam a om Zomi-te hi ta leh ki taai
ziahziah hi. A diakdiak in leitaw lam a om Zomi-te tampai
mahmah phadiak uh a, honpi khat a paikhit uh ciang in a lampi
pen a kikhak ding hong hi pah hi. Tua hun laitak in eimi te in
zong mite’ khateh neng kimu kha ici diam ki theikha ahih man
in honkhat ki paiman a ahih hang in ki tawm mahmah in a
sawtlo in tua lampi hong kikhak pah hi. Tutung gambel siau
ding in Zomi te Malaysia ah kitaai ziahziah a tua lampi, kongpi
pen sawt kihong lua nawnlo kha ding hi. Gambelsiau hihna
ciaptehna pen tutadih in December 2009 ciang hiphot hi.
Mailam hun ding pen ki genthei nailo phot hi.
Tua ahih man in i omna gam ahi (Kawlgam, Thai,
India) ah Biakna leh Minam hang in hong uk kumpite hong
bawlsiatna hang a galtai Zomi Malaysia hong tung zo nailo,
hong tung thak te leh a tun’na sawt napi min sazian piak lai in
khut tawh a gelh ngiat khalote ahi zong in a tung a thu leh late
hang in phattuamna a omtheih ding deihsakna tawh mimal
tuah khak thute leh muhna pawlkhat hong hawmsawn nuam
kahi hi. Zomi-te a ding leitung mun awng tampi omlai hi!
I pu le i pate in lo ding in kum khat khit kum khat lokho,
lo zong, lohal in kituah kawikawi uh a gam hoih, tui hoihna leh
mun hoih a tuakkha a om leh amau bek in luah pahlo zaw uh
in, a veng a paam, a mipihte kiang ah gen in lokho khawm, lo
kuan khawm in sem khawm liailiai uh hi. Tua mah bang in
tutung a Zomi te a ding a tuam pha diak akici thei phial ahi
galtaimite ciaptehna pen hamsatna leh bawlsiatna a thuak
Zomi khempeuh, Zogam bup phial hong pai zong in a hazat
tak nai hetlo ban ah, Zomi a tam theithei Kawl kumpite’
netniamna pan galtai khia-in, gam suakta zaw deuhna (suakta
tak in biaktheihna, suakta tak in pilna sin theihna leh suakta
tak in i neihsate zeek theihna) gam ah tung thei in i gam le i
nam a zuun a puah thei ding, gam leh nam makai picingte i
suahna ding veina leh deishsakna tak tawh.....
Taang Sianpu (Pawlpi Tanu)
UNHCR Min Lakna
July 27, 2009 ni-in, Pandan Jaya Khawk aitang ni nih sung
hong piaksa uh lak pan a cianlai ZAM member mimal (40) kiimte
UNHCR panin RSD hong piaksak thei uh hi.
Banghangin, Kuateng Pia Masa Uh
Zomi Association of Malaysia in, Khawk (20) val aa Zomi
galtaite aa ding Form sung aa a om bangbang, pawlmite khut tawh
a kikhum bangbang original copy ki aptote sung pan, Jalan Ipoh,
Jalan Kuching leh Setapak Khawkte UNHCR in register hong piaksak
masa uh hi.
Tuma kha 4/5 lai aa kipanin, UNHCR in mobile registration
piakna ding a mun enkhol kawikawi uh aa, register piak hong kipat
uh ciangin, Jalan Segambut a cihna mun aa om christian biakinn
khat bulphuh in kipawlna tuamtuam, minam tuamtuamte sung pan
galtaite, tua biakinn huang sung mah ah min san’na nei uh hi.
Tua ahih manin, UNHCR in, Zomi Kipawlna pawlmi Zomite
aa ding Jalan Segambut tawh a kinai zawdeuh Jalan Ipoh, Jalan
Kuching leh Setapak Khawkte register hong pia masa uh hi.
Jalan Segambut biakinn kiim a piakkhit uh ciangin, Sentul
lam aa christian biakinn khatmah bulphuhin nei leuleu uh aa, min
san’na nei leuleu uh hi.
Tua biakinn phual ah, ZAM pan a ki-ap khawkte sung pan
Pandan Jaya Khawk aa a piakha Zomi khempeuh, RSD hong piaksak
leuleu uh hi.
UNHCR makai Uliante vaihawm zia pen, hibang in a pai
toto hi aa, banghang in, koimunte hong pia uh hiam cih pen, amau
vaihawmna nuai vive hi.
UNHCR in, kuateng pia hiam cihtak ciangin, hih a piakna
uh Khawk aa min om khempeuh ii original form te tungtawn in a pia
uh ahi hi. Zomi Kipawlna tungah a copy khat hong ap uh hi aa,
tuasung aa om mimal khempeuh ii a khut uh tawh a khum uh phone
nambat tungtawn mah tawh hun tampi, tha tampi bei-in ki zasak
ciatciat hi.
Tu ciangciang, hong piaknasate sung pan, a hang nam (2)
tawh UNHCR register piakna phual a tung theilo tam simsim mah
ki-om hi; Tu kikal aa UNHCR register ana ngahsate leh thong taang
laitakte hi aa, hih thong taang laitakte a om zahzah Uliante tung ki
pulak sak thei hi.
Phone Nambat Thak Tawite
March kha pan tu kikal sungin ZAM member sung pan
kizopna ding phone nambat a lui a tawi nawnlo peuhmah in Zomi
zumpi a zaksak simin, limtak in ki khumsak hi. Tuamah bangin, tu
kikal sung mahin, guta tuahna hang, ahih kei leh sim card siasak,
ahih kei leh midang zanghsak cihdan a hang khat peuhpeuh tawh
ZAM ah na piaksa phone nambat na zat nawn kei leh manlang takin
Zomi zumpi zasak pah in.

Tuesday, July 28, 2009

ZNC Founder, Pa PumZaKap

Reported July 27, 2009

ZNC Founder Pu Pum Za Kap in zan ni in Zangkong pan in hong nusaita hi. Atangthu theihloh aphamawh om ahih manin tutadih akikaikhawm zo pak teng anuai aa bang hi.

Pu Pum Za Kap pen Thangsing, Ngaihte beh sungpan India gam,
Manipur State Suangdai Khua Hausapa tapa hi. Apu apa khanga kipan tuni dong mah
Suangdai ah siahkai lai uhi. Zangkong Bahosi Building 41, Room 18 ah
azi Nu Ciin (Naulak) tawh tanu 5 tawh om uhi. Tanu 3 na Lia Zamnu pen
Kawlgambup ah Lasiam Minthang khat hi'n Zomite in aki saktheih pih
mahmah khat hi.

Pu Pum Za Kap pen gam le minam it mahmah hi-a a kam bek tawh genlo zaw in
sepkhiatna tawh tangthu hoih tampi hong nusiat hi.

1. 1988 Kum Kawlgambup buaina hong om ciangin Mipi makaih General
Strike Committee pan Minam zui-in kihel ding hong gel uh ciang ei
Zomite zong Chin National Unity cih min tawh kiding in amah zong makai
in kihel hi. Bek thamlo in Siamsinte apiak Zopuan kop 30 (Numei pasal) zong hih lungphona ah kisilh hi.

2. SLORC kici Galkap Kumpi hong kah ciangin Party phuat ding lampi
hong ahimanin Zomite in zong Zomi National Congress ki phuan hi.
Zangkong ah Zomi Innlelo nei, sumlepai nei, pilna siamna nei tampi a
om hangin Makai ding leh Innlelo neihsa tawh mapang ding om zolo
ahimanin Pu Pum Za Kap in Minam itna tawh President maikaipi vaipuak
la in York Road a inn sapna ah ZNC Head Quater dingin zang sak hi. ZNC Sign Board zong suangpah ahih man in a innnei te tawh buai uh hi.

3. Zomi te tangthu ah a om ngeinai lo gam itna la le zawlla te ahi
Lengtong series sponsor sem in a phuankhia masa pen hi. Zogam pan
Zangkong ciahlekuan sumbei khem peuh sik in Zomi Khangno tampitak
pantah zo hi. Tua akipan in Suan Mang, Gohau(anung lam ciang) te unau’ makaih Lengtong
Band pan Lengtong Pauno, Cingsan, Lengtong Kamkhen cih bang in Zomite
Studio Music Tangthu hong ki pan khia hi. Hih Lengtong late hangin
India gam a teng Zomite le Kawlgam a teng Zomi te kikal kizopna tampi
khangto sak hi.

5. Biakna lam ah zong Dorcus Team kici Cingsan te unau Pasian La khumna
ding sponsor pia hi.

6. Zongeina lapi zong Kam Gin Mang(Tamu), Kham Min Thang(Kawlpi) cihte
makai in studio ah khum ngiat uha Pu Kap in sponsor sem hi. Tuni dong
Zomite sungah a kizang mahmah khat hi.

7. Sagaing ,Zuathit Kyi Khua a om Nationalities Development University
ah Zopuan kop(numei, pasal) 30, 1986 kum pawl in apiak khiat pen tuni dong
mah aki zanglai suak hi.

8. Zangkong Zomi Siamsin te a ding zong 1986 kum kim pawl in Zopuan kop
(numei, pasal) 30 piakhia hi.
1988 gambuai khit ciangin a tunna ki thei nawn lo hi.

9. Cidam in Khual azin zawh lai'n Zangkong ah Siamsin te sum kisam
peuh mah sum le pai tawh ahih theih zah in huh hi.

Zomi sungah sumbawl sumnei tampi a om hangin Pu Pum Za Kap
bangin gam le minam ading a sumngam, a piakhia ngam mi tam lo hi. Pu
Pum Za Kap pen kum 60 val bek leitung ah anuntak hangin Zomi ta ding a
mang ngeilo tangthu tampi hong nusiat hi. Zomi tading supna lian mahmah
hi. A dam lai a zi, a tate ading thu ngetsak ciat ni.


Zingciang sun nai 1 in kivui ding hi.


Pu Pum Za Kap’ thubul let kammal “Gam leh Minam a it theilo peuhmah master brain nei kici theilo hi”

Lungzuang khuangai kawm

Sawlna ombang in

Thangboi
Zangkong

Sunday, July 26, 2009

Tungpi leh Zu

Hello! Zomi,

Hih zahta aa, apopular, Pawi khempeuh, Mun kici teng ah, Mizawng,Mihau,Mihaipen pan Mipilpen dong...bekthamlo Ganhingte nangawn in aduh, adawn Zu. Zu...banghangh aa, kiduh, kidawn hiam? Cih Tungpi in theinuamlua mahmah ahih ciangh...Interview bawl diing in Leitung vakiimkot hi ci...

(1) Banghangh Zu dawn nahia? Line dui puu ni loh kua ( Kawlpau )....Zopau in kagen dandiing thei keng ae....

(2) Banghangh Zu dawn nahia lawm? Kei lawyer hi ing. Aw...Lawyer ten Zu dawnkul maw? Zeencia le kisaikei... tuni kathuneih uh zo kahih ciang aa, kalungdam in adawn kai ve.

(3) Zu lah nadawn keei aa, abang vaai? Hia keu aa, atu lawyerpa namuna....thelthal zawlai kei sangh naakhaai zawngel hi ven akamphat man aa, tuni hong zo vial mahmah...tua kaheh suaklua aa, Zu adawn kai ve...

(4) Naak dawn ve cia Zu, bang vaai om aa? Ken vaai om aa, adawn hi lo, aduh aa, adawn. Banghangh Zu duh nahia? Duh cihnungsang aduh kai ve.

(5) Nu ei...nu ei...kipanbaih peuhmah sicia Zu dawn... khangno laingel hi ve cin. Ka ngaihno hi veh aw...kangaihno hiveh...Ngaihno aw...I love U...nacihcih pen $ himawk mete...nalua ei. Aw na ae... nalua ae maw ngaih. Taang bang dam napai in maw ngaih. Koi ah va bang nong lensan, koi ah sawl bang nahei hiam? Zalmang in ken hong man ing, na min thei bang lozel ing maw....Thawnkham in nang adiing aa, hih la hong phuahsak hiphial mawk leh kilawm ei mete lawm.

(6) Zu dawnlo kongsak hiven, nang adawnsim khiankhian zel maw? Theikhang ei lawm kanupa un kilem kei ve ung aw...kitawng zel, kinuak zel, kilaai zel, thadah peuhmah ei. A lamdang hikei ae...ihPu ihPa ihPi ihNu ten Lei leh Ha zong kipet nacisam hi ven. Hi kei...hi kei...Lei leh Ha zong kipet hi kei... Ha in Lei apet hi zaw, ka Zi pen Ha hi-in kei pen Lei hiveng aw...lawm aw...nalua hi ven hongpet pahpah.

(7) Dakdak zawzen...navalh ciangbang nagingsak keuhkeuh phialmawk aa, limsalua na maw Zu? Kei maw lawm Mi mawkmawk hilo, kei Zomi.Zomi adiing pilna, hauhna lamte tawh mapang zolo kahih ciang aa, Zo ngeina Zu amanthan loh nang ci aa, adawn kai ve, amawkdawn hilo, thulu nei aa, adawn.

(8) Ah! thithe denkei... Zu dawnzel maw lawm. Tu ni Zomi nam ni ahih ciang aa, nuamlua in adawn kai ve. Za ni aa, nadawn pen ae le. Aw za ni apen hongtung diing Zomi nam ni muakna aa, adawn hi ing ae. Zing ciang aa, nadawn diing pen ae le...bang vaai aa...Nangh Laisiang tho sim ngeilo maw.Pasian in zing ciang vaai diing tawh nalungkham kei un ci ei.

(9) Pastor pipi Zu nadawn mawk aa...Ken lumel tawmel theilo liang aa...ahaidawn hilo. Cidamna diing aa, themcikta adawn kekkek bek.

(10) Ha! Sakol...abangci Zu nadawn mawk aa, khaamlualo diing maw? Ken khaam diing aa, Zu adawn hilo ban ah den aa nadot Mite dan aa, paulap tuamtuam tawh adawn hilo, nisim van gikpipi pua den kahih ciang kahatna diing, ka ankam liimna diing ( Saakawng ) ka ihmut nopna diing bek aa, adawn nathei na, koi hun ngah keng napai ning, no dan aa, sep diing theilo Mi gensia peuh aa, avakvak man hi keng.


Na sanggam

Cinpi ( Hello! Zomi )

Thursday, July 23, 2009

Zolai A,B,C...

A pan Z dong, laimal te lawhna

A = An leh tui, nuntakna
B = Biak Topa, zahtak siam
C = Cidamna, hanciam ni
D = Dahna ki puakpih theilo, nopna ki hawm thei
E = Etlawm mualkuam, Zogam nuam
F = Furlong khat, suanglottan khat gamlatna
G = Gam aading, nunna pia
H = Hun le ni, zat siam ni
I = Inn le lo, golpi neiding kemcing ding
J = June kha, gamnit-kha in gamsung ki giak lo
K = Khanglui thu le khangthak thu kizom
L = Lim leh mel, kipuah siam leng etlawm hi
M = Minam aading nasem ni
N = Naupang te pahtawi ni
O = Omna peuh ah, zahtak huai
P = Pallai nite, Nunnuam ni
Q = Queen kici, Kumpinu
R = Rih Bual icih lungtang lim, Zogam ah om hi
S = Siamna sin, zat ding sin
T = Tedim pau, Khangthak eimi' te pau hi
U = U leh nau, ki pampaih ngeilo
V = Veng le paam tawh kilem, nuam!
W = Whale ngasa, nawina nga
X = X-ray, khuavak tawh kap natna en
Y = Yangkong khua, gambup khua
Z = Zongeina, Zola awi khawm liailiai ni

By; ZamSianSang, Gualnam

Tuesday, July 14, 2009

Pasian' Nasem

Zomi uleh nau,

Ahun cingta ahihman in Zomi bup tung ah kong cial nop khat omhi.Pasian in mihing abawl cil in ama lim leh mel sunding in ong bawl ahihlam Lst sungpan ihthei kim ciathi.

Mihing abawlna in hih piansakna te khempeuh acing akeem ding leh piansakna lak ah athupi pen aa ong bawl hi-in, piansakna khempeuh zong akilem taang ding aa ong bawl ahihi.

Satan khemna tawh Piansakna teng apiangsakPa deihna banglo in ong kisia aa, atapa Topa Zeisu hangin damdam in angei ong bang kik ding ahihi. Leitung gam tampi in damdam in ong piangsakPa lim leh mel pua toto hi taleh Zomite pianna Kawlgam in tuni dong lim leh mel neilo in, lim leh mel pua nailo hi. Painsakna thuthuk bulpi sukha nailo ahihi.

Apualam piansakna, leitung vante thupi sa zaw in, angsung theihna, min leh za, leitung nopsakna sung ah kibual laihi. Tuate hang in Kawlgam-Eden huan in ling kung tawh kidim in hazaatna, kitot kiselna, kithahna, kahna leh hagawina tawh kidimhi. Athahatte gualzo in, athanemte simmawh hi. Angsung lungsim lian in huaihamna tawh kidim hi.

Banghanghiam cihleh Piansakna ih thuthuuk akitheih nailoh man ahihi.Piansakna ii deihna, akhiatna theilo ihihman in ihgam ihlei in tentheih nading hinawnlo in lingkung lak abang ahihi.Tua ahihman in tuni tuhun aa Zomi te'n, Piansakna thuthuk ih taangko ding hunta dinghi ci-in upna kanei hi.

Bang ci taangko ding?Tutak in Kawlgam ah US$100 tawh Lungdamna thupha puakna Mission field khat ki sem zohi.

Zomite tu laitak Gamthumna, ahau gam atungsa tul 10 aa sim in om khin ding in ka lam enhi. Tulian ih om naikei zong in maikum sung in omta ding hihang.Gamthumna atung khat in kha khat in US$1000 angahlo om in ka um keihi. Khakhat US$1000 angah khat in asehsuah mantak pia leh US$100 hipah aa Missionary khat puakzo hi. Mission field khat kipan zohi.Zomi khat in Mission field khat nei hi lehang Mission field 10,000 akinei zo ding ahihi.Sem phot, panphot hi lehang kikhawl theilo in kibehlap nuam semsem zaw laihi.

Banghanghiam cihleh supna om zawlo ahihhang ahihi.Zomite ong piangsak Pa in hih dingin ih minam ong deih hiding cih siangtak in katheihi.

Kawlgam ah tutak Mission Field 10,000 tawh kipan hi lehang, Kawlgam in asawtlo in Piansakna thuthuuk ong theiding aa, Piansakcil lim leh mel ong pua dinghi.

Tuni ciangdong tenzawh nading hilo, ten theih nading hilo ih taikhiat ngeingaina in Piansakcil lim leh mel ihpuakloh man, gambup in Piansakna thuthuk ih theihloh man ahihi.

Piansakna thuthuk theisak peuh lehang ki-itna ong khang dinghi. Kilemna ong pung dinghi. Ki thutuahna ong meng dinghi. Ki deidanna, kisimmawhna, kihuatna ong kiam ong bei ding hi.Kawlgam ah hih Lungdamna thu e'n ih taangko keileh kua mah in taangko loding aa, kua mah in taangko kei leh ihgam ihlei tungkik nawnlo ding hihang.Tua ahihman in mimal khat ciatin,

Kawlgam aa Mission nasep ding thupi ngaihsut in sep kipan ta lehang cih kong hanthawn nuamhi. Akipawl theiteng in sem khawm, vaihawm khawm in, kipawl khawm nuamlo te'n khatguak septheih luat thu ahihi.

Alom alom aa gamthumna alengkhia Zomite ka etciang in ihtunna gamte'n ong zat nading mahmah ka mu het kei aa, zat theih ding zong hilo ihihhang, ongmuak, ongsang, ongdawn phial mawk uhhi. Gamhau, gamlian, akhangtosa gam khempeuh in Zomite hang in hailawh phial kasa hi. Hihpen Topa gelna hiding in ka umhi. Topa deihna om ngelngel ding aa, tua in Lungdamna taangko ding - Mission nasep semding aa ong deih hiding cih simloh adang om in ka um keihi.

Tua ahihman in ihpianna ih Zogam, ih Kawlgam lim leh mel pua sak kik dihni, cih kong hanthawn nuamhi."Lungdamna Thupha puak asemlo akipiangsak pa in akipiangsak khialkha hiding aa, atolh ahihi. Banghanghiam cihleh hih nasep in Topa sawlna, sih vaikhaak kam ahihi. Hang Khan Lian

Zomi Tedim Chin

from khai boi
reply-to zomi@yahoogroups.com
to zomi@yahoogroups.com,
tongsan@googlegroups.com,
Zomi Center
date Tue, Dec 21, 2010 at 7:40 PM
subject [ZONET] Tedimte Aneu Muhhuai Azah Pihhuai Takpi Diam?
mailing list Filter messages from this mailing list
mailed-by returns.groups.yahoo.com
signed-by yahoogroups.com
unsubscribe Unsubscribe from this mailing-list

hide details 7:40 PM (20 hours ago)

Images are not displayed.
Display images below - Always display images from laizomzomi@gmail.com

Amasa in Tedim pen Khua hi-a, A satpen Guite Khanglina Pu Gui Mang in 1570 AD pawl in asat hiding in ki ummawh hi, ci-in Dr.Tuanno in ZOMITE TANGTHU leh NGEINA TUAMTUAM, BU KHATNA Laimai 18 na sungah na gelh hi. Tua Khua in Tedim min angahna hangpen a Khuagei ah Bualkhat omin tuabual sungah tuipan or lopa te dum dide in, huihnung in, Ni in asalhkhak takteh te diamdiam or te dialdial ahihmanin tuatam in a Khuapen Tedim kici hi. Tuakhua(Tedim) ah Zote, Dimte, Vaiphei, Losau,Vangteh, Teizang, Khuano, Paite leh atuamtuam Minamkhat hinapi, kampau awkaih kibanglo pawlkhat tengkkhawm uha, anaupangte uh tengta kineihna panin Paunamkhat hong piangkhia in tuapen a khuamin tam' in Tedimpau mi masate in naci uh hi, ci-in tangthu tuanthu kanten nagen uh hi.


Hihkampau pen Tedim gamsung, Tonzang gamsunga leh mun pawlkhat a omte in avekun teltek uh hi. Sangmang Cope topa inzong Khatvei Tedim gamsung leh Tonzang gamsunga, Hausa makaite sam in Pau zattangdingin bangpau hileh hoihsa nahi uh hiam? cih adottakciangin avekun Tedim pana hong piangkhia pau pen zatdingin thukimtek uh hi, kici hi. Tuapaupen Pasian inzong sia salo hiding hiven tuapau zangin Laisiangtho, Labu leh Lai nangawn kibawl hi. Falam pan, Khalkha pan, Matupi pan, Lamka pan, Aizawl pan, Tonzang pan, Cikha pan leh atuamtuam ei ZOMI te tenna Khuate pan Paukhat hong piangkhia tawm in tua pautaawh Laisaingtho, Labu leh Lai aki teilam aki bawllam kaza khanai kei hi.


Chin State sunga om Christian masate kipawlna ZOMI BAPTIST CONVENTION mintawh Pasian nasemding in CCOC khahkhia uha, tuate lakah Pasian leh agam leh alei a it manun anuntakna apia te lak ah Tedim Pau a zangtr tampen uh hi. ZBC Sumpi zong Tedim lamta mah tamdenpen cihdankhawng ka zangei hi. ZBC a kiphuat in a makaipi pen Tedim Khuapan a hong piangkhia Kampau azangte mah ahi hi. Kawlgamsunga om Kawlte leh mi namdang tuamtaum tetawh iki thuah iki ho takciangin koipan nahiam? ci-in hongdot uhteh Chinpyne(Chin State) pan hing icih hong kulpah a, tua leh bang Chin na hiam? cih hong dot uhteh Tedim Chin cihloh hong phamawh pah hi. Zomi Chin, Zo Chin leh atuamtuam kitamzat nailo in amauzong hong tam theihpih nailo uh hi. Tuaman in Tedim gamsung leh Tonzang gamsunga omte peuhmah in Tedim Chin, ci-in Tedim min zangngiat uh hi. Tua gamsunga omte pawlkhat gamdang painuam in India leh Nepal pana R tawh ahih uhtehTedim min a zatloh uh phamawh hi. Falam te pawlkhat leh Ngawnte pawlkhat na ngawn in Tedim min zangin R ah kipia uh hi. Manpha veve khongei mataw? Tedimte aneu muhhuai takpi diam ou?


Kisuang hetlo tak in Lamka Khua laizang tektek ah, Tedim Road, kici Lampi khat ki khungphei dihdiah in, Mivom, Mikang, Misan leh Mi nam tuamtuamte in tualampi tawn ngelhngelh mawk uh hi. Tualampi in Lamka Khuasung etlawmsaka mipitadingin phattuamna tampitak piathei mawk hi. Leitang nangawn in Tedim minpua cihtheihphial hi. Biakna lam ah zong Tedim Baptist Convention omta a, Chin State ah, Khuamin leh munmintawh Convention angah Tedimte bek hipan khading hi.Zomi mintawh kipawlna Biaknalam leh Leitunglam ah makai zong Tedim kampau a zang, Tedim kamtawh Laisiangtho bu aki bawlpen a zangte hon khopkhat mah ommawk uha, amauteng tawp,khawl mawk leh Zomi mintawh kipawlna tampitak kisia, kitamkhamdingin ka lamen hi. Pasian thupha a sandan uh nasia ei mataw? Chin State ah Christian asuak masapente zong Tedim gamsungpan mah hilailai Pasian in aituam itdeuh aitam? kacinuam phial hi. Pasian in thupha apiakzia, a zatzia, a laptohzia gengen ni cilenhkaminzong genkhitzawhloh leh Lai in zong gelhkhit zawhlodidngin ka lamen a, Topa aw banghangin kou Tedim pau a zangte nong hici itdiak nading in bangmah hikei lua ungh, ci-a, mawhmai nga ngetmalak in Khitui naptui tawh lungdamthu kohhuai kasazaw hi. Hih thuteng bek ngaihsun paklengzong Tedimte aneu muhhuai a zahpih huaitakpi diam? ci-in kei leh kei ka kidongzel hi. Pasian thupha piak akici Israel mite nangawn in haksatna sihna tuamtuam tampitak natuak uh hi. Tuahi-a i tuahsiat takciangin ki mawhak pahpahding hi kasa khol kei hi. Zeisu nungzuite sihdanzong ngahsut zelhuai kasa hi.


.Tuahi-a Pasian lah hisamlo napi, Tedimte namawhna uh kisik un vacihvial sangin kouzong noulak ah hong omsak un, i pianna khanggui sutleng pianna kibang, si sanki khat hihang, sung leh mak, pi leh pu ni leh gang unaukhat hihang kacinuam zaw hi. Pasian lah hisamlo hanga mi khat leh nih peuhtunga i lungkimloh na khatpeuh avekpiwa vamawhsak vamuhdahke dingbel kasi san in azo kei hi. Khat leh nihtawh peuhtawh ki lungkim loh nate a mibup, a khuabupwa i tokgawpsawm manin unau khat hinapi 1997-1998 ki kalbang Manipur, Lamka kimteng ah buaina lianpi om ngei hi. Tuatungin Tedim kampau azangte omkei leh kuate bang asuak tam? cih khawngzong ngaihsut huai hi. Tuahi-a mailam ah mimal vaite mi malvai in paisakleng hoihzaw mahmahding hi. A sak a khanga omten i pianna khanggui leh i pu i pate tenna munte guisutleng Tedim min nangawn ki helkha pelmawh ding hi.


Tedim Zomi tein tukum Cope topa hong tun Kum Za Cin Pawipi ah, Pasian tungah thupha ngenin abeisa a, acin lohna teuh mawhmai na ngen lailai ban ah, a Biakna makaite nangawn, khut kilen a nasep khopding hongsawm tauh ahihmanin, abeisa sangin pasiante Pasian in thupha atamzaw kan in pialai dinga, aveng apam leh mi namdang tuamtuamte makaih in, Joseph bangin mi tampiten amau tungtawn in noptuamna phattuamna tampitak ngahlaiding uh hi, cih awkhat kaza veva hi.


Khaibawi

---


Tedim hi keng; tu hun mi pawl khatte pau bang in hong pau leng kei zong tedimmi hi lo in tuma 1950 tung siah hun lai in ka pu leh pate uh pen tu hun in paitepau/paitemi i cih te hi uh in a pau te uh huai ash hiai ah zangte ka hi ngei uh hi.A hi zong in tu hun ciang in zomite lak ah tedim pau sit pen leh tedimmi sit pen khua lak ah khat a hi ding in Bo sing khaw Khai in a lai gelhna khat ah na gen ngei hi.Tedim kampaumi or tedimchin cih pen khangno mahmah lai in a tangthu sutnop mahmah lai lel hi.Chin hills mikang te in SDO khen thum in hong khen uh ih tedim,falam leh haka in hong khen ciang un tedimchin official in hong ki zangpan hi lel hi.Tua tedimchin te pen tedimgam sung mite hi a,tuciang in tedim,tonzang, laitui,kaptel leh cikha township teng huam kha hi.Tom gen pak leng ciimnuai ta teng hi pah hi.Burma Handbook 1943 ciaptehna zui in tedimchin cihte pen,Thahdo,Kamhau, sokte leh siyin ci in ki ciamteh hi,falamchin cihte pen,tashon,lombang, laizo,khuangli, whelngo lehyahaw ci in ki ciamteh hi,hakachin southernchin cihte pen,hsenthang, zhotung,lawhtu, vamtu,haka, yokwa,klanklang, bwel lehkwalringtlang ci in ki ciam teh hi..
Zomi sung ah tedimchin hi keng a cithei namte; mikang kumpi khenna zui in falamgam leh haka gam mitre hi in tua lak ah hualngo(mizo) te pakha lo ding hi lai hi.
Tedim kampaumite; Tangthu ki sut kawi2 na zui in tanglai in tedim khuapi ah teizang,sazang, dim,khuano, vaiphei,zou, thahdo(kuki) hualngo(lushei- mizo)phaileng, khuangli( simte)gangte, guite(paite) ,losau teng tengkhawmna pan in pauthak (common language) khat hong piang khia in tua pen tedimpau or tedimchin ki ci hi,hi a tung a minamte tedim kampaumite hi a,a theilo a zonglo te zong a zangding te a hihi.
Tedimkampau zangte hi keng; sa ci thei ding zomite sung ah Falamgam leh hakagam mite hi a tua lak ah hualngote hilo ding hi.
Tedim kam in hong gawmtuah; Tibet mogolia leh sengam pan in zomite i pai khiat ciang in vai tuamtuam leh thu tuamtuam hang in i pau i ngeina themkhat tek hong kat ciang in,Pasian in unau teng hong khen thang nuam lo in eipilna siamna hauhna leh hatna tawh cikmah hun ciang i bawl zawh ngei loh ding zomi tedimchin teng hong gawmna in pauthak khat hong pia a tua pen tedimpau a hihi,tua i pau in khat leh khat hong ki it sak,hong ki lemsak.hong ki pumkhat sak leh khantohna zong hong pia hi.hi bang in zomite kalsuan henla minamlian suak hen cih a deih mi khempeuh in hi thu leh i pasian thupha phawk in tedim pau zang ta hen.Amen...
Tedimpau tawh zomite gawm lai ding; a tung a minamke teng in,i tedimpau leh lai limtak it in puah in zun in kem in i sep tohtoh ciang in i sanggam falam leh haka gam leh mun tuamtuam a om zomi pih te hi i tedim pau tawh zomi sung ah ki lemna,ki pumkhatna,ki itna leh khantohna a pia ding in pasian in i minam sung ah hong teltuam te i hihna phawkta ni.
Zomi in hong gawm; mikangte,kawl te leh vaite in,i min i puam lo pi in hong sapna hong theihna te uh pan in ei mahmah i ki sap na,tedim gam ah a na kem kha lai zoute,falamgam ah laizo leh hakagam ah hzotung cih bang in hong mang thang sak tuanlo in tua hang mah in st Haugo in zomi baptist convention tawh hong dinpih zawh na phawk tek in zahtak ni.tua min pen pasian in thu pah hong piak sak in leitung uno,india leh kawlgam muntuamtuam ah i min a hihna hong theihpih uh a hih man in Topa i phatphat hi.
by Ngeisok
--

Zomi, Chin, Tedim

Zomi i cih pen a kipatcil in, midang te in ''CHIN'', ci in ong theih pih i nam min hi a; Ei le ei Zomi a kici a, Zomi mah i hi hi. Chin zongh i hi hi. Minamdang te in THE CHIN PEOPLE in ong theih pen Zomi te ong gen hi hi. Zomi i ci zonghin, Chin i ci zongh in akhial leh a dik zaw sang ki omlo a, anih mah in man tuak hi. Ahoihzaw leh a thusim tak zaw, zathuai zaw a kikum i hi hi. Tua ahih man in Zopau in gen in, Zolai in i at a, Zogam suan leh khak i hihi.

'CHIN' i cih, Kua' kammal hi a koi lai pan kizangh masa hiam?

Chin i cih min pen, 'chinthe' or 'chin-the-gyi' or 'chinteig' cih Bamar Kawlkam pan hi a, Eipau in 'humpi' cihna hi. I Pu i Pa te gal hat in, lungsim gamtat picing leh phakzawhloh in na om a hih man in, a veng a pam Kawl te in 'Humpi bangin', 'Humpi Nam' ci a, lipkhaphuai zah phial in Zomi te ong na mu uh a, ih Zogam pen 'chinthe wuih te tah taing' ci in ong nasam liang hi. Chin i cih pen, 'Chinthe' (lion) genna hi a, Gregorian calendar kum zalom sawm leh giat beima ciangciang, rural nuntakna bekbek kihi in, Khuano nuntakna ah Khuano mite vive na ki hi hi. Hih hun sung pan, Mikang te' in gamkek in, ei ong uk to suak a, 'the chindit' (=chinthe, the lionny) Humpi zah a galhat te in ong ciamteh uh na hi hi. Galpi nihna ong ven takteh, minamdang te in, ei te 'the CHIN...theig' in a lungsim uh ah leh, a mit uh ah ong ciamteh uh na hi hi. Sanggam Khanglam Zote in pen, Hi mah na pom viuveu uh a, na ki saktheih pihmahmah uh cih kimu hi. Khanglam Zo te' aa leh amau neihtuam hi peuhmah lo in, a diakdiak ah ei, Tedimkuam galkuam leh, WWI, WWII nih lai a, ong nawk phatdeuhna Tedim, Tonzang, Haimual, Cikha, Lamka, Phai hih mualzawn taangto teng pen, i bulpi hi zaw hi. 'Chin' ong kici leh, Humpi nelkai zah a, a galhat Zomi Pupa te phawk a, zahtak ki sak theih pih ding na hi hi. A hi tei ta zongh in Chin ong kici leh, Zomi ong genna hi ci in i tel siam ding kisam kik zel hi.

Leitung ah Zomi (Chin) Tedim ahi te Tellahna:

I. Leitung sung ah Continent (gambiikpi) 7, or 6, or 12 om hi.

II. Tua gambiikpi 7 or 6, or 12 sung ah Countries (gam) 193 or 250 kiim om a, Tua lak a, UN te in Myanmar zongh gamkhat in ong simsak uh a, tua sung ah Myanmar i hi hi. Myanmar mite i hi zel hi. Leitung mite zongh i hi lai hi. Tua sung sawn sawn, a sung nung zaw lai ah, Zomi nampi te i hi hi.


III. Myanmar sung ah gamkhen, gamukkhen 14 i pha a, ''Chin State'' gamkhen a cih gamkhen sung pen Zomi a tamzaw' omna a hi hi.

IV. Zomi sung ah, anuai a Zomihuam sung (ah na en in) i gen mah bang in Tedimmi zongh Khat i hi hi.

V. Tedimmi sung ah Namneu tuamtuam i om a, gtn. Sihzang, Saizang, Zo, Teizang, Dim, Losau, Vaiphei, Paihte, Simte te leh Tedim kampau teltheih, zang etc.
*Hihbang in TEDIM hihna khat sungmah ah a kibanglo Khua leh Beh, Denomination pawlpi, party tuamtuam i sung neih sawn sawn hi.
*Beh khat sung ah, Bawng tuamtuam i om lai hi.
*Bawng khat sung ah, Innkuan a om lai a,
*Innkuan hihna sung ah, Uzaw, nauzaw, khentuam keekee te i nei lai hi.
Zomi ngeina leh zia te picing sak in puahtoh beh lai ding in hoih mahmah hi.

Zomite

pen: Myanmar sung bek ah om lo hi. India ah tengbial hi. Bangladesh ah zongh tengbial hi. Hih pen Zomi Origin i mun i gam i kipatkhiatna munte hi a, Minam khat i hihna a hi hi.

The Zomi Tribes

Let us now turn our attention to the Zo generic under which the Paites constitute a sub-clan or tribe. Listed below are the various tribes under the Zo umbrella. In the present day, the Zomis, of which the Paites form a tribe under it, are divided into three geo-political regions.

Northern Zomis

The Northern Zomi constitutes the Paite, Sihzang, Simte, Tedim, Vaiphei, Thadou,Zou, Hmar, Lungpho, Manawt, Vaipua, Tangpha, Manipur, and Samte, etc. The Nother Zomi are the axis of the Tribe Zomi. They are found to have been geographically concentrated in such locations as theTonzangdistrict and theTedimdistrict (both in Burma), the north-east of Mizoram, the Naga Hills, the Somra Tracts, the Hkamti district, the Kale-Kabaw valley and the North Cachar Hills, The Churachanpur State in India, and Karbi Anglong districts of Assam. The Northern Zomi’s socio-cultural system is basically complex but despite important structural distinctions, they have closer affinity to the Central Zomi, rather than to the Southern tribes.

The Zomi tribes inhabiting the Tripura state of India are the Molsom, Langrong, Chongrai, Bong, Kaipeng, Hrangkhawl, Ruankhum, Darlong, Lushei, Rangchan, Paite/Paitu, Namte, Mizel, Lantei, Laifang, Fun, Khephong, Khareng, Balte, Jantei, and Hajango.

In Bangladesh, about seven Zo tribes can be identified viz; the Bawmzo, Asho, Khami or Khumi, Kuki, Lushei, Mosho and Pankhu.

Almost all the tribes inhabiting theChin Statein Burma andMizoram statein India belong to Zo racial groups. Ethnologically, the above named tribes belong to Zomi group because their progenitor is Zo. The close ethnicity is proved by the peculiarity that though variations in dialects exist, the Zomi - unlike other tribes - can converse with one another in their respective dialects with 70% comprehension. Thus the chain of their relationship is circumscribed not only by geographical bounds, but more often by racial unity.

A more detailed study into Zomi languages was made in 1931 and 44 (forty four) separate dialects were recorded as belonging to Kuki-Chin (Zomi) group. As per the memorandum submitted to the British Government on April 22, 1947 by the Mizo Union, 47 (forty seven) major Zomi tribes were included, viz Aimol, Anal, Bawng, Baite, Bawngzo, Chiru, Chawhte, Chawrai, Chongthu, Chongthu, Darlawng, Dawn, Fanai, Hmar, Hrangkhawl, Hnamte, Kaihpen, Khumi, Khiang, Khiangte, Khawlhring, Kawm, Lushei, Lakher, Langrong, Mualthum, Miria, Ngente, Paite, Pawi, Purum, Pangkhua, Pangte, Pante, Pawite, Ralte, Renthlei, Thadou, Tarau, Tikhup, Tloanglau, Tlau, Vangchhia, Vaiphei,Zou, Zawngte and Gangte.

Central Zone of Zogam areas covers

... the Falams and the Tedims; but negotiably the the Hakas, the Thantlang, the Maras (Lakhers), the Lushei, the Hmars, the Zahaus, the Hualngou, the Khuanglis, the Tlasun, the Laizou, the Bawmzou, the Zoukhuas, the Tawrs, the Zoutung, the Ngentes, the Kneltes, the Fanais, etc are called theSouthern Zomi. They are found to have been geographically concentrated in such locations as North-Western part of the Arakan District, the Pokokku Hills, the Central portion of Chin State (all in Burma), Mizoram, Tripura Hills and the Chittagong Hill Tracts of Bangladesh.

Southern Zomi

The Southern Zomi includes the Asho, the people of Kanpetlet, Patletwa and Matupi areas such as Chinbok, Chinme, Chinbon, Khumi, Khami, Mro, Matu, and Khalkha. The Asho (or the plains’ Chin) are found to have been geographically concentrated in such locations as Thayetmo, Insein, Minbu, Prome, Aunglam, Akyab, Sandoway, Syrian and Cape of Morton in the plains of Burma. Among the Southern Zomi, the Khyang and Chaungtha in Paletwa district of the Chin State have old relationships with the Arakan, like that of the Old Kuki to Manipur and Tripura.


Zogam: pen, Zomi te in Zomi Minampi hihna ong bullet in, on kipneih khitteh, 'dinmun kitheihna' Gam Nationhood ong la ding a, ong picing suah ding hi. Mipi leh minambup sung ah tua upna leh muhna ong kiciang in Zogam i luah ding a, Gam khat i ding thei ding i hi hi.
Zomi sungah Kua teng kihel:
Utleh kihel, utkeileh kihello cihtheih thu hi peuhmah lo hi. Minam i cih pen, gialbem in a gial a khek theihloh zah khat in Minam hihna kikhel theilo hi. A hihang in, Gam, Gammi hihna pen utdandan in kikhelthei lua zen kiuhkeuh hi. Zomi tawh thu i gen ciang in, naupang thugen i hi kei a, Thupi taktak kikum i hi hi. Minamvai, gamvai thu i gen ciang in, SISAN tawh thu kigen hi. A taktak in Tulaitak in Zomi i cih pen, ''Zomihuam'' ci leng telnop kha ding hi. I Sisan kibatpih, tu ma, kumza 2, 3 lai khawng a i kampau kibatpih te, belbpawlpih, sungkhat bawngkhat, leh khuakhat a ankuang luikhawm te i hi zen hi tua teng pen hun ong saw sawt ciang in guallelh ding launa tawh kikhenkhen i hi a, I minam taktak a mansuah dekdek i hi tanghial hi. Pawlkhat leh tampi te in Zomi pen, Tedimmi te' a cihna hi. Tedim aituam ding sa kha kilkel kha hi.Tua pen, uhna toiluamahmah leh kawciik lua mahmah a khial mahmah. Khangsawn momno te'n tuubang a cin ding numei naupang leh i vengi pam tek hilh sawn ciat leng, sangkahna ah zongh theisak tek ding ahi hi. ihuam.....Zomi i cih ciang in....

1. Myanmar gam a Chin States huam sunga teengte, Tedim leh Tonzang, Zopi(Kalay valley)
2. Khalkha leh Thantlang, hih tegel bek a pau uh a kihuang om a, midang te tawh kibanglo hi,
3. Falam, Pawite, Rezua, Zelte adg te,
4. Mindat, Zotung, Matu te, hih te zongh ki paituam thei tuanlo lo,

2. Zaang a om Mro, Asho, Yaw, Khami adg te,
3. Bangladesh gam a I kibatpih Zomi minampih te,
4. India gam a, Mizoram State sunga teng zong Eimi vive mah hi Eipau thei ciat uh hi.
5. India gam a, Manipur State leh Churachanpur state sunga tengte,
6. Mun kitheitel nailo a, Eipau, eidan a om mipih te leh,
7. Leitungbup a zin kawikawi, tengkawikawi, amah leh amah Zomi hi ingng cih, a kithei mimal khem peuh Eimi Zomi a hi ding hi.
*Zomi pen hih malsim 1pan 7 ciang a teng a huam a hi hi. I Sisan leh i zia kibang hi hang!
Kua te Tedim hiam? Kua te Khalka hiam? Kua te >????
Zomi leh nam dang i et ciang in, i vengte Manipur, Asam, Naga, Behte, Shante, Sente, Bamar te, Rakhin te, etc
Zomi Nampi sung ah i helnop, i huam nop a zailut ciang in huia zolo hi. Toilua le zongh picing thumaan omlo hi.

* En in, Bamar ukna ah, Bamar a hilo pi Zomi, Shan, Karen, Kachin, Kaya, Chinese, Rakhine hih minam pi 7 huama sung teng, bek neuneu in ong huam in ong tennen a, ong khenkhap ciang in, khang kizom ah supna leh buaina, akisam lo thukhelkhel tampi ong piang ziazua pah hi. Hihpen hi... aman a gil leh thutak zuilo pi a, thugawlna, huaihamna leh liatnopluat a hang a,,,, Mipi, gammi te in suplawh dikdek na,..........

Tedim

''Tedim'' pen, 7 vei, or 9 vei khuamang khin a; Tu in, Ei te a 8veina or 10veina kiphuh Khuapi Tedim a om Tedim te i hi hi. Tedim pen, Khua min hi in, Tedimmi pen minam (Namkhen khat) gen a hi hi. Nidang lai in, Khuakhat paukhat, Khuaneu khat minam khat, Khuano khat gamkhat (city states styles) tawh i pu i pa te in nun na zilh uh. Hi bang teng tawh mual khat kheng leng pau nam khat, guam khat kaan leng paudang khat mah, minamdang khat leh situam satuam bangdan in i pu i pa te om ngei khin uh hi. Gal leh sa na kisa in na ki that in na ki do do ngei uh hi; Khuadang leh mundang koi mah zinlo uh a, Khuatual ah anciing in amau a tek na nungta uh hi. Midang sidang sadang ahi, Sente, Mivomte, Mikang te, Naksaute peuh tawh na ki mu ngeilo, na ki thuza kha ngei lo uh a hih man in a veng a paam a om teng bek mah tawh na kithuza a; Tua a veng a paam a om te pen, gal leh sa mah in na ki en uh hi; Innkuan khat sung pan piang a hih lam, tangtawng a innbul khat pan a a ka khia ahih lam uh na phawk lo uh hi. Beh leh phung leh vengleh paam na thupi sk uh a, azai zaw leh khangmasa tangthu na kan lo uh a, beh leh phung tawh na kidem in, khua tuam na saat uh hi. Khua khat ukna khat tawh na ki uk uh hi. Hih a neunono te pen Tuhun in gawmcip ding, kibatsak ding cih gelna lianpi in thuhoih ahi hi. A taktak in, MINAM LEH NGEINA, PAU LEH LAI kibatpih te MINAMPIH khat ihi hi. Thukhaamkhat bawlkhawm a, thukhaam khat neikhawm in, tua thukhaam khat zuikhawm te pen, Zunkhat (one community) i hi hi. Ukna khat, Maang khat, Tokhat leh kiukzia khat nuai ah, tua kiukzia a neikhawm mi zunhon te pen gamkhat, gammikhat, mipih, gampih te kici hi.


Tedim: T' Tedm pau Eima pau i ci hi.

Tedim i cih sung ah a kihel amu pen; Losau, Vaiphei, Dim, Teizang, Zo, Saizang, Sihzang, Simte, Paihte etc. huam sung teng a hi hi.
A zaizaw in, munkhempeuh a om Tedimkam pauthei teng ahi hi. Khuano mi khempeuh a huam a hi hi. Tedim pau na theih nak leh Tedim mi na hihna na phawk in. Mizo, Thado, Khalkha, Falam, Marr, Zotung, Zophei, Rezuar, Matu, Mindat, Asho, Mro, Khami, Yaw Cih te zongh ZOMI sung huam mah ahihi. Na U na Nau mah hi. Na behna phung mah a hi hi. Amau te zongh Zomi mah hi a, i Minam pih te maha a hih man in, Zomi hihna ah ki paithei tuanlo hi. Chinthe' cihna ah zongh amau zongh i hel ding, Zomi cihna ah zongh, amau mah i hel ding a thudik thutak ahi hi. Ki pai thei tuanlo hi. Sisan kibatpih i sim ciang in. Manipur, Assam, Nepal, Sen, all mongoloid origins, Japan, Korea, leh Thai te zongh i sisan leh i zia i tong, i guh i tang, kibang hi. A zaizaw in gen leng, ''Asia'' mel, 'Asia zia' leh tong, Asia lungsim puak dan i vek in kibang lel mahmah hi.

Zopau, Tedim pau mimal in a gen a a zat nak leh Zomi Tedim mi a hi pah hi. Topa in Thupha telsiamna leh nuntakpihsiamna ong pia ong guansuk ta hen. Phasiam!


Eimi puah ciat ni.....Itna leh deihsakna tawh Zasang

ttp://zasang.atwiki.com/page/Zomi%2C%20Chin%2C%20Tedim