Showing posts with label zomi. Show all posts
Showing posts with label zomi. Show all posts

Monday, June 27, 2011

Envoy for Myanmar











from; Nang Sian
To: "leitungkhua@yahoogroups.com"
Sent: Sunday, June 26, 2011 2:47 PM
Subject: [Leitungkhua] Pu Cin Sian Thang


Dear zomi khempeuh,

Zomi National Congress
President Pu Chin Sian Thang,
gamdang palai te tawh tukha sung ki muh na thu ong theisak ingh.

10.6.'11
ni in ahNID aki ci National Democreatic Institute
For International Affair asem President Kenneth wollack tawh NLD zum ah kimu hi.

6.6.'11
ni inah American Center ABHIJAT BUDDHAWONGSA hi
patawh kimu inahPolitical Specialist U.S Consulate General Chiang Mai pan hi.

21.6.2011
ni EU palai makaipi
Piero Fassino EU Special
Envoy for Burma/Myanmar
te tawh kamkup na nei hi.

Tuesday, July 6, 2010

Nam le Gam it

by; Kham Do Pau
---

NAM LEH GAM IT A VEI I CIH KUATE
Zomite nam leh gam it leh vei cii a,tadensa leh internet tungtawn a thu gelh leh holim na zang tampi i awmta hi. Tuate a bul tak tak a i kan tel ciangin nam leh gam it tak tak a vei tak tak te na hi khawl lo uh hi. I mi i nam pen sum met bawlna bang lela a zang te a na hi deuh uh hi. A diakin Mizoram sung bang en leng Pu. Khanchin(L)te hong ma kaih zawh tu ni tan gam leh nam it a a puah nuam tak tak a ki nei nai lo ahi hi ci leng i ci khial tam kei ding hi. MLA ki tel hong nai ciang sum nuai nih khat lawh na ding zongin i nam makai hih na tawh Political pawl tuam tuam te huh in i ki man lah bawl uh a ,election result a puan zawh ciang i mang hiau uh hi. Ei mau mi leh sa te tenna veh ding in pai leng motaw sapin, pawl sum mah zang in VIP banga ki bawlin i gam tang uh a, i mi inam khang to nai lo te puah dingin pen tha leh ngal sum leh pai zong i ki sen ki sam dinga, VIP banga ki ngaihsun a nasep theih hi nai lo hi.Singtanga om i mi i nam khawsak haksa te a dia VIP banga ki bawlin Sumo/Taxi hire in i va veh uh a, V.C te lakah a mau khua a mi gentheite kepna dinga Kumpi pan a ngah uh NREGS(NREGS)sumte i va ngen kawi kawi uh hi.

Pu Khancin(L) in Champhai area a PNC unit tampi ava phuh khiak laiin amah huh dingin Pu Vumzalian sim loh midang pai pih loa nam leh gam adinga nasem banga ki ngaiin khua khat pan khua dang ah khe mah tawh pai ciat ciat hi. Ei tulaia te bel Nausel ciang bek pai ding zong Sumo khat hire masa phot i hih ciang in i ki VIP bawl sung nam leh gam khantohna ding haksa kha ding hi. Lo nasem bang a ki ngaihsun in i mi i nam puah i sawm ding hi zaw hi. Khaw sunga meeting pai ding zong Taxi hire in tua sum khempeuh te ei pocket pan pia loin i pawl sum mah i zang leu leu hi. Nam leh gam a dia ki pia i cih te nun takna tawh ki gamla deuh lo hiam? a gen sia om leh, "lungsim neu vai "ci leu leu.

Internet tungtawna thu ki kupna bek tawh i gam khang to lo dinga practical mah mah a i tenna i compact area sunga i mi i nam te va phawn halh a , i pawl i Unit khua cih a i dinsak ding ki sam hi. Mizogam bangah kum 1964 a memorandum cih loh buang a dang remainder a hi zong ki khia nai lo hi kha ding hi.Nam i vei loh dan i mit mah mah tawh i muh ciangin lungzin huai mah mah hi.All India Radio a Paite Programme vai,Nam recognised leh Paite In vai peuh i buai pi uh a,thei kung suan nuamlo a agah bek ne nuam te tawh i ki bang hi.Autonomous District Council nei hi leng a tunga i gente khempeuh a kentel ding ahi hi.Lung man huai si e e e cikciang vabang i pil zo zen tam maw Kum 1964 zawh tuni tan i makaite DATA taklang liang leng lah ki mualpho sak i bat ding lau huai hi,tua i gen teng pan thei lel ni e guai.
Pu,N Gozagin(L) in ei tenna gam teng Manipur South kici lai pen ei mau minam min a i puah theih na dingin "Outer Manipur"cih tan ma hongna laksak a,ama nunga te in tuni tan tua Manipur gam pua kici pen Zogam ahih kei leh Zoland ci beek in zong a min puah zo nailo hi hang Ka ngaihsut dan in leh ka sun zaalmangin " Manipur a Paite te hong khanglo in i lai leh i pau puah pha nuam in ma la uh a,Autonomous District Council ngen in Memorundum bawl uh a,Manipur Kumpi bek thamlo Governor leh Central a Minister te tanpha Copy pia in naktak in panla uh hi.A sotlo in in A Demand uh ngah pah ta ding uh a,tuamah bangin Mizoram sunga Paite te in zong Kum 1964 a Paite Regional Council Document bawlsa khempeuh D.C.Office a koih uh MNF Activity te haltum sa khempeuhte Referrence bawlin Fresh Demand ki bawl kik a,a sawtlo in ADC ki ngah pahta dinga,"ciin sun zalmang ka man hi.a A hi zong ka khanglo a,Paite mite in amau pumpi a ding bek ngaihsun in gam leh nam vai peuhmah kuamah in thudon lo uh a,amau paina tua lampi mah ah a pai pai lel uh hi..Manipur a om te in ADC hong la khia uh henla Mizoram a te in i memorandum lui teng remainder pia in ADC ngah leng a sawtlo in U.T ah i kai sang dinga,Mizoram a i UT leh Manipur a i UT gel gawmin ZOGAM STATE hong piang thei mai lo deita mataw.ciin ka ngaihsun mai mai hi.
" Nam leh Gam it i cih te kuate hiam"cih dotna pen dawng sin leeng,nam leh gam it i cihte in amau leh amau ki mangngilh in gam leh nam a dingin a theihna siamna pilna te zangin kam pau leh laigelh bek tawh hilo "practical" mah mah in na sem uh hi.Ei lam gam leh nam it i cih te pen ei leh ei ki thei masa in i gilpi a ding mah nasep masak in i nei uh hi.i mi i sa gen thei taka na sem a nek zongte neihsa them no no te lam en in mangmu ciin min tuam tuam zang in sum i khon uh a,ei tenna gam sung mah mah ah zong i mi isa te Kumpina sem gina gam i om nawn kei liang uh hi.I Topa Jesu'n"Gutate pen a gu ding,a that ding leh a siasak ding bekin hong pai hi"(Joh 1010)a acih bangin tulaiin gam leh nam it lem lem summet bawlna lela i minam zanga nainganji sai i tam mah mah ta uh a,tuate mipi te in i telsiam loh man tuni tan i mi i nam khangto theilo hi.Tuate i telsiam na dingin kum 1964 zawh tuni tan Paite minam makaite a makaih sung un imi i nam a dinga bang sem ahi uh hiam ciin ngaihsut tek leng kitel mah mah lel lo diai de.Nam Go cingh tak bang sem a,bang lama malak sawm cih bek in zong ki tel mah mah ding hi.MLA ki tel ding ciang beka i nam makai hih na FAIDA a zanga sum zon na lel tawh nang tung lo buang i minam in khantohna ngah ngei ou to.A sim mi khempeuh in a deihna telsiam henla,bil nei khempeuh in zata uh hen.

Sunday, May 23, 2010

Salai Thang Ling Kee Vision

Thang Than Tuang wrote:

From: Thang Than Tuang
Sunday, May 23, 2010, 4:11 AM

Pu Ling Kee Dai le a lung lut teng

aw kei pen mil pil khat le laitan sang kah pawl ka hi kei a,ka sang kah ngei na aih le bel Sagaing a u Ni Win in Kawlgam mual tung miteng hong Buum na Minam kim sang a hi bilbel hi Kawl gam minam tuamtuam te lungsim bek tham lo ei Zogam sung a om minam kee te lungsim puak zia zong ut lo pipi mah in na thei kha ingh Pu Ling Kee muh dan tawh ki bang khin phial hi Tua hun lai in kei mahmah in zong ( Form) fill na le dot na om le minam min pen Tedim Chin ci ngei hingh ei. Kawl ten hong Buum hi ven mete ko zong minam laam lak ding khat om le nang gen bang in kituhtuh in buai lingh2 khin ngei ungh tua sangah bel Zomi ai taang lai kisin mi hong theipih bel tu a na zat Zolai mah hi bilbel Nang zong na pianna lai lo buang ding siam hong sa peuh mah ingh thu thei mah2 lai na hih man hong zah taak mahmah ingh

Thu kuppihna
1 Sia Kam Khaw Thang te hun lai in ZBC nuai ah ZBA om ding hoih sa lo h nacih pen hi kei ngel veh aw, nalai na en kik ve TBA nuai a om ding lem a sa lo uh hi zaw hi ci ingh Tua zong pen Sia Kam Khaw Thang le ZBA makai masa lam te ki zopna picin lahna om hih tuak zaw in ken zong za ngei mah ingh A hang in tuni dongciang ZBA pen ZBC tawh ki zom lai hi TBC lah hilo ZBCM lah hilo cipak ni

2 Kei mimal muhna ah ZBC pan ZOMI te tai khia masa nacih man hi ZBCM Picing mahmah in Pasian in thupha pia a Kawlpi bangah zum thupi te nei in TBC zong tawh mah bang in Picing in ZBC hun lai kawl te hongsap dan in Chin stae bek huam in tun ZBCM le TBC pen Kawl gam bup hawm zawsop hi lo maw le Ka cih nopna ah na theihsa bangin a taang zai huam nuam in thu hoih ih kaih a, thu ih khual hangh kipawl na sum tawh angsung khual in Hakha khuapi khawng cizia lo i ,puah sangh, U nau takpi ki maingait sa in zu kham an kham lo ki cil phih2 sang in tawi mahmah bang napi in Mui Buun mahmah lel leh ee

3 Kei zong Kawl te hong Buum na Chin cih ka theih ciangh Malaysia ah mi in hai hong sa mahmah ngei hi Ka hai dan Chin min a ki pawlna tawh UN ngah in USA ka tun sangh ciah in ih gam ah Sangsia peuh sem nuam zaw ingh kacih tua laitak ZAM palai sem teng in za ding hi A sau veilo in ZOMI camp ah UN te hong pai in tun bang gam 3 na tung kha zaw zen ingh ei Chin loin Topan ZOMI zong thupha pia lua hi

4 Nang gen dan hi leh ZO le Sim hiam? Tedim hiam? Sih zang cih bang a sutuah tawh ki bang ta hi Ki khen thei ngei loding hi mi in khen le zong Pasian in gawm ding hi Kei zong Zo beh Lianzaw-Tawtak ka hihi ZOMI ka hih man hi Kua man ZO hi kei teh hong ci thei loding hi ZOMI hi in ZO lak ah khang ka hih man in Zopau ka pau thei a, Zo ham ka ham thei hi bang ki ci khen mawk ding Tulaitak LZI Lu tangpi Dr Do Kham in Malay hong hawh lai in Federal Hotel ah ZOMI makai teng mai ah athu gen na khat Kawl pi ah ko Hatlangh beh meeting ka bawl uh le Sih zang sung pan zong tampi mah om ungh ci hi Ka deih na bulpi in nang gen dan in ZOMI te pen ZOMI ZO Sihzang Teizang cih bang le pawl dan tawh ki khen thei ken cia ZO SUAN pan piang ZOMI te hi mawk hi Pasian bawl sa U nau te kam let kul lo hi in a sutuah a tangtatt le a khenkham om le Pasian in pen dik sa lo ding in ka um ngiat hi

5 Chin vai tawm khat maw Tulaitak ka om na Chicago Wheaton veng ah zong CCCF biak na ki pawl na na om in a mau pau le Chin khempeuh hawm sak na pi un Hakha pau bek zang mawk un, ki tel kim ding Kawl pau na ngawn zang nuam lo un asau vei loin ZCF Pasian in hong kipan sak in sum tampi om loh hang Music van aki pan tun a mau zah mah in ki lawh cing ee, ZCF bek na sak le Sia Mana Chai in zong asau vei loin Kawl hun Immanuel Myanmar Church hong phuan leu2 in lawh cing lel ZCF pan zong ki khop hun ki bang loin kawl hun ah thu tawh la tawh hih thei bang Pasian a ding khut ki len khawm lel ee Ka lung gulh na ah Nangh cih bang in Picing kim leng hoih lua hi ai zong angsung theih na le muh na tawi na pen ZOMI te bek tai khia hi tuan lo hi Nang zong Chin na ut hang Dai pau in akhiat na omlo ding a, ko zong na ut loh hang ZOMI mah kong ci ve ve ding uh hi Zo pau in zongh Chin a khiat na a thei tu dong ki gen nai kei veh aw

6 Tuni gam bel agent zum World Releif zum ah leitung bup gam bel te ni bawl na ding vai meeting hongsam un ka vai pai le thu ki kum toto in minam kim in ngei na puan silh ding le ngei na laam khat tek laam ding ci in hong seh a, U Lian pen Nu in Chin le ZOMI tel siam mah2 lel in ZCF le CCCF zong tel siam in lam khat tuak lam ding hong seh hi
A tung a thu teng en leng ZBC, ZRA, ZNC ZBCM TBC,ZOMI ki pawl na te pen Kawl te le Minam dang te hong Buum na khiat na nei lo Chin min le C kipawl na min te sang, ki zang nu nung zaw kha mah in teh a hi zong in ZOMI a bawl a zuun Pasian in Buum hong leh in Tun ah ZOMI te tun tun na ah ut le ut loh thu hi lo in Mite in min man ZOMI in hong thei to pai suak ta ding hi Tulaitak ki pawl na LZI le ZAUS le hong piang lai ding ki pawl na ten zong tua mah hong sem to ding a ZOMI ki pawl na sang Chin min a deih zawlaii kha om te zong Pasian in Buum hong leh ding a, Chin sungah sau vei om nawn lo ding uh hi. Tu laitak na ngawn a Chin min sung a om kha te zong ham phat na khat peuh ngah pak nop man hi a, ki mawhsak thei lo hi A mau zong ZOMI asih pih ngam teng mah hi Taang zai tak in Chin min zang in unau bel kang ki tuhtuh lel sang Tawi bang na ven Mui bun tak in gam le minam a ding nasem tek lengh Chin gam ZOGAM le LAI GAM DAI GAM hong khang to in Mite netniam ding in Pasian in hong phal nawn sam ken cia.

Thu kikum bek i hi a, gen khialh om le kei gi nat loh na hi zaw ding hi
telsiam tek ni

Thomas Thang Than Tuang, Tuipi

-----

On Sat, 5/22/10, Ling Kee Dai wrote:
From: Ling Kee Dai
Subject: Re: {tongsan} Na tak pi maw?
To: tongsan@googlegroups.com

Dear kong it,kong zah tak net sim te aw,

Ka theih sa tam het lo a hih man in gen khelh na te nong mai sak naang un hong thum ing. Ka lai gelh No.3 na pen,kitawt kisel na ding a hih leh kei mah Salai Thang Ling Kee in withdrow kik pah ing. Hi Thu tawh ki sai a lung kim lo i om leh
Telf:0047754914462,
Mob:00479681555 hong contect un.

Src: ki cian lo pi,mi i va dawt zawng in a man lo pi a hih leh kei mah mawh pauk ding in seh mai ni. Tu hun ah i muh te leh i zak te ka at a hih hi.No.3 na pen
Pu Kham Lian Pau in New Delhi ah hong gen teng ka gelh ki a hi.
Sia Kam Khaw Thang te hun lai a,Zomi Baptist Convension nuai ah Zo Baptist Association a om ding a lem loh mah bang in, Zomi nam sung ah "Zo" a tawm ah om "Beh min" tawh hong ki bang hi.

Tedim ah ka om lai in Bumzang ,Mawngken, Gamlai (GamNgai hi zaw),etc....pan Zo te na zawk na pen "Zo sai" peuh ki ci deuh se hi. " Zo "pen Natioanal min ding in gen gen na pi hangh in,Zo i tawm cih kik deuh se se pen ngaih sun pha kik ni.

1. "Zo idendity movement pen Chin hill ah 1952 kum ah Rev. Hau Go in hong pana,
1953 ah ki pan in mi nam bup biak na ki pawl na ah ki zang thei pan hi.

2. 1946 ah Lusei hill ah Zo idendity movement R.Val Lawma in na pana,
Mizo Union na din uh hi. Mizo te in bel 1954 kum in Lusei hill pen Mizo Distric ci -in ki laih zo uh a,
1972 kuma Mizoram ci-in, 1986 kuma Mizoram State hong ngah tak ciang un a luah cing suak uh hi" (Src: Rev.Khup Za Go's Nam pi khat,Paupi khat,Gam pi khat..page 15,16)

3. Tua ma in "Sukte Independent Army" pen "Pu Lian Cin Thang, Pu Hau Za Lian, Pu Thawng Cin Thang te in Japan Gal Do naang in,1937-1945 in na din ngei uh hi.

4. 1894 ah Chin Hill regulation act na om khina, 1940 kum in Chin National Union Pu Vomtu Mawng in Mizo,Zomi,Laimi,Kuki te lak pan in a hawm zau pen ding in na din hi.

Tu hun in a hih leh Ki Zomi sak lua i hih man in, ZBC pan Association te i khah suah ding lau hawi mah mah hi. Tu hun pen ni dang sang in,kizop na baih zaw deuh ta a hih man in, "National Movement"tak tak a om thei han ciam tek ni. Lung dam.

Salai Thang Ling Kee.
Nord.Norway.
Tlf:004775914462
Mob:004796817555
===2010/5/22 Ling Kee Dai
Dear all,

Beh min phung tam mah mah, tup na ngim na tam mah mah,ki pawl na te zawng tam mah mah ta,ki tawt ki sial na zawng tam mah mah,mipil misiam zawng tam mah mah hangh. Thu tam pi lak ah,Minam thu tak tak a hih leh,Clans te ki gawm khawm in Tribes,,Tribes te ki gawm khawm in National ah ki gawm khawm ding kim lai ,,,Ex...Paite National, Gangte National,Hmar National cih bang in,Natianal min a zang zawng i awm khin a, Beh khat phung khat bek,Township khat pan bek in Minam bup taanga Pawlpi i din khiat pih zawng man zaw tawn lo hi. Tua a hih man in " Na tak pi maw? ka ci nawm hi.

I mi nam ita nun tak na pam maih sa lo zah dawng in ZORA/ZRO leh CNA/CNF te ding khia uh a hih man in ka zah tak hi.Kawlgam Vaigam Kumpi lam pan Human rights,Minority rights hong pawh siat sak na thu te leh,Democracy thu,Self-determination thu,gam thu, minam thu a va gen khia ding in UN khawm pi dawng ah a pai lam uh zawng i za ngei tek hi. A hih hang in CNF,ZRO,ZORO mizoram pan minam(khat)thu gen ding in UN khawm pi mun ah 3 tak va pha uh a hih man in,tua teng 3 in a deih a gen thu ki bang ding a hih man in, a za a ngai te in bang cih na ngaih sun ding uh a,Bang minam te hawng zaw na um cih pen, ngaih sut hawi mah mah hi. Tua a hih man in "Na tak pi maw" ka ci nawm hi.

UNO i pai ma in i minam thu te i ki up ma sak ding in mu ing. Tual sunga ki pum khat na,ki it ki lem na om lo pi in, minamdang te kiang ah i va pai pai,i va gen zawng hawih mah mah na pi'n a khaw nung lam ki tawt ki sel na mah piang sak lel ding hi. Na en mah ni."Na tak pi mah maw" ngaih sun kik in.

Kawlgam democracy leh Self-determination i ngah thei naang a ci zawl deuh te CNF/CNA te lah Tedim,Falam,Mindat, Paletwah te ki hel lo in,Hakha te bek hi pian mawk uh a hih man in ngaih sut hawi mah mah hi.Tua a hih man "Na tak pi maw " ka ci nawm hi.

ZRA/ZRO te aa lah Mindat,Falam,Hakha,Thantlang,Palewah te ki hel lo in,tang sep mawk uh a hih man in,ngaih sut hawi mah mah hi. Tuni i na sap zawh loh pen, mai lam zawng ah hak sa sem ding hi cih thu phawk ta ni. A thu dang te gen kei ni. ZRA te siksan lei tang pan in,Paite pau tawh Radio ah thungen theih na mun i ngah pen, i lung a dam mah mah hang in,khat lam ah dah hawi mah mah hi. Paite i cih sang in Zomi mah ci suk pah lel leng i met na om zaw ding hi. Bang hang hiam ci leh ZRO ki pawl na,ZNC party tawh ki pawl na Leitung bup thei pih in i nei khin hi. Tua a hih man in "Na tak pi maw?" ka ci nawm hi.

Tu hun thu piang te i ngaih sut ciang in ZRA/ZRO tup na ngim na te a tang tun theih ding pen haksa kha thei ding hi.


Bang hang hiam cih leh,

1. Manipur gam ah om i sang gam te in tu ni dawng in Paite/ Tedim Chin min mah a zang om lai uh hi.
2. Sihzang te in Chin min zang lai te tawh ma bang khawm zaw uh hi.
3. Zo te in ZOMI a ci te (Tedim) te pen sim te hi,Zomi ngeina ki ci ngei lo in,Zo ngeina bek ki ci ngei a hih man in, tangthu ah Zomi om ngei lo in Zo bek om hi ci uh hi.Zo ki pawl na te zawng hong khang toto lel hi.Zo a ci te in Chin min mah zat ding lem sa pen leh ki lawm hi.
4. Mizo nam min pau a,Mizo pau i zat pih ma seh in,Zomi leh Mizo ki pawl thei ngei lo ding hi.Zomi leh Mizo a ki pawl thei zawng in Laimi, K'cho, Khumi om lai hi.
5.Tedim tawh ki nai pen Falam gam ciang dawng na ngawn ah 1990 ellection hun in,ZNC te in,vote va zawng ngam lo uh hi.A mun dang te ci kei ni.Ellection a om kik zawng Zomi min tawh Mindat,Paletwah,Hakha,thantlang,Matupi etc..Township danga vote tang khat zawng i zawng zo kei ding hi.
6.Hakha,Thantlang,Mindat,Matupi,Paletwah, te in, Zomi thei ngei lo uh a hih man Zomi hong pawm pih ding uh hak sa mah mah ding hi.
7. Zomi tawh ki nai pen pen Kuki,Paite,Sihzang,Zo etc....ZRA/ZRO te in hawm zo nai tak tak lo hi leh ki lawm hi.
8. Baptist Association 25 kim (1953 pan -tu ni dawng) ZBC sung ah a om hang in,Zomi a ci zaw deuh te tai khia ma sa i hih man in ZBC mai lam thu ling lawng sak hi.
9.ZRA/ZRO te leh CNA/CNF te i ma lak dan lian in mai i nawt sawm sawm lai leh i Pu i pa te din sa,tu a i ten na (Chin State) na ngawn i neu sek ding lau hawi mah mah hi. I kim i pam te i ngaih sut ciang in, tua i tena State sanga zai zawl State din zawh loh ban ah Chin State neu no na ngawn i kep zawh loh ding lau hawi mah mah hi.
........Bang mah minam aa ding,a sem khia ngei lo, inn ah tu tu khat in hi bang ka ngaih sut na pen i gam/i minam ka it man hi. Mitsi/ tovai te lak ah ,a sik a sa thuak in gam leh minam aa ding a ki pia khia te in gen khialh a om leh nong mai sak naang un kong thun hi. Negitive lam te i et khit teh Positive lam a hi (A tak pi ) te zawng ki kum pha kik kik ni.Lung Dam.

Salai Thang Ling Kee
--

Wednesday, September 16, 2009

Tedimmi

by; Suang Khen Pau; 2009 Sept 15.
--
Dear Laisimte,

I pu i pate hun lai-a kipanin ei mite pen min deih phadiak minamte khat ihi hi. Tu sung khawng teng lai-at pawlkhatte' thului ka sim ciangin Chin deihlohna, Tedim muhdahna tampi om ka sa hi. Hih thute i khinkhai ciangin i lungsim picing nailo ahihna hong kipholaklak tawh kibang ka sa hi. Pawlkhatte bangin Chin deihlo cih thadah Tedim ci-a kilo khempeuh hong mudah sawm mawk ahih manin ngaihsuthuai ding hi.Hitler in a minamte a it manin Jews-te muhdah cih pen a hoihloh zia leitung tangthu in hong hilh ka sa hi. Tua hi a, hih thu tawh kisai-in ka lung hihmawhna lian ahih manin tawm khat ka hong kum nuam hi. Mihing pen i lungsim a tuamtek hi aa, i gial a kibat kei leh zong kitelsiam leng ut ing.

1)Tedim Mi: Pawlkhatte in Tedim mi omlo, Tedimte om bek hi, cih bangin hong suuttek uh hi. Yangon mi omlo, Yangon-te om cih bangin gentehna zang aa, telnop simtham hi. Ahi zongin ei mite' lai-at pawlkhat siksanin ka hong kum ding hi. Nidangin i pu i pate ukpi hunin a kiuk lai tak-in Sihzang, Kam Hau, Sukte-in na kikhen uh a, uk 3 kisuah hi hang.Tua ki-ukna zui-in Sihzang, Kam Hau, Sukte, ci-in kiminvawh hi. Mangkang kumpi in Kawlgam sung khempeuh(Zogam kihel) hong lak uh 1885 kum-a kipan tua uk 3 teng khat hong suahin Tedim ah vuandok zum phutin tua panin hong uk a, Tedim- gam sunga tengte khempeuh "Tedim mi" kici hi ci-in, kigelh hi(Rev Gho Khan Dal, Tedim Sangpi Jubilee Magazine). Tedim mi omlo a cite in Tedim pau om cikil bilbel hi hang. Tedim mi om kei leh Tedim pau om thei ding ahiam? Mihing leh kampau koi piang masa zaw ding? Ngaihsut huai simtham ding hi.

2) Tedim Pau: Cope Topa pen Tedim khuapi hong tun taktak pen 1910 kum November kha sung hi. Tua laitak-in Tedim gama kizang pau pen tu-a Tedim pau i cih lian pen hihtuak nailo hi. Cope Topa in Tedim kim aa, khua pawlkhat(Khua nga kici) panin mite samin pausak aa, ahi zongin a awsuah uh kilamdang tek hih tuak hi. Tua a kibanglote laka a kivalak, a kibang zawdeuh teng la-in, Tedim pau hong piang hi ci-in Khanglui thutheihte'n gen uh hi.

3) Tedim Lai : Cope Topa Tedim hong tun ciangin lai hong bawlsak aa, Roman alphabet bulphuh-in , tu ni dongin "Zolai" ci-in min a vawh ihi hi. Tua a bawl lai pen baihlua kisa ahih manin 'nisagih lai 'zong kici hi. Tua a bawl tu-a i Zolai tawh Tedim gamah thu a kitheih nadingin lai hawm khat hong nei a, a min " Tedim Thukizakna" ci hi. Tua hi a, a taktak-in Zolai i cih sangin Tedim lai cileng Cope Topa hong bawlsak tawh kituak zaw mai ding a, tu-a Zolai i cihcih pen Tedim lai cileng kilawmzaw mai ding aa, zong Zolai sangin upa zaw kha ding hi.Zomi i cih ciangin Khamtung gam leh India gama i sanggam pawlkhatte dong huam a, amaute in zong lai na neitek uh ahih manin Zolai cih sangin Tedim Lai cileng a kilawmzaw ding khat hi.

4) Tedim Gam: Tedim ih cih ciangin pawlkhat in tu laitak-a Tedim khuapi-aa teng tengbek dingin kingaisun hi. Khamtung gam i tuncilna Ciimnuai hi a, tua-ah khang giat kiteng hi. Tua sung-a i tenna-ah Gamsai lak-a tengte Saizang, Tei laka tengte Teizang cih bangin kiminlawh hi, kici hi( Dr C Thang Za Tuan). 1965 kuma Revolutionary Council in Tedim gam hong phelkhap a, Tonzang Tsp hong pia hi. Tu-ma deuh a sawt nailo diak-in Cikha zong Sub-township pia hi. Tua hi a, Tedim gam i cih ciangin tu laitak-a Tedim, Tonzang, leh Cikha kihel hi cih ih phawk tawntung ding hong thupi ding hi.

5)Tedim Mi= Zomi: Zomi tangthu kante' lai pawlkhat ka sim ciangin Zomi cih hong pianna pen Sengam-a Zou /Yo Dynasty cih na om ngei-a, tua hun sung panin a pusuakte pen Zou/Zo/Yo kici hi cih pen, kilang mahmah hi(ZCLS bawl Zomi leh ngeina Laibu sung).Tua bang hi mawk leh Zomi i kicihcih zong bulkip tuan ding a hiam? Pagan dynasty om ngei a, Pagan mi cih omlo zel hi. Tedim zong mum min hi ngei a, Tedim mi omlo i cih leh Zomi zong om theituan ding hiam? Tua bang dan hi mawk leh Tedim mi is equal to Zomi a cinuam ka hi hi.Zomite sungah anthropologist, historian om nailo i hih manin Zomi thu zong i atat tei hangin muantak ding om nai tuanlo hi.

6) Tedim i Thupitna: Zomite pen biakna vai-in philbang zangbangin kikhenin, unau-pata kitelkhial hanga i Jerusalem kulhpi a kicip laitak hi cileng kikhial khollo kha dingin ngaihsun ing. Tua manin Tedim cih min pen kingai khollo hi leh kilawm hi. Tedim pen ei mite khuapi hi a, Tedim kam-a kigeilh Lai Siangtho, Labute, Tedim Lai Siangtho, Labu kici ngiat hi. Zomite' khuapi khat ahi Lamka ah Tedim Road na om mawk hi. Ei Zomi kici-in ih pak liulau lai tak-in Kawlgam sung-a mite leh leitung-a om mun dangdang panaa hong pai mite in Tedim- Chin cih bang peuhin hong theizawsop hi.Tua bang kawmkal ah i gam sungah a om lai-un i minam vei ngeilo na pi, mundang gamdang khawng i tun ciangin tawmlua ihih manin i identity bulphuh luat nop main minam kiveisak hon khatte in Tedim cih peuhmah muhdah sawm zenzen uh hi. Tua bang mite' thu na kan taktak leh cin Zomi a kiveisak uh hangin, a u leh a nau, a beh a phung, a khua a tui hong phawkkhollo lai ding uh hi. Tedim pen khat leh nih thu tawh kiphiat zo lo kha ding hi. Mailam ah mite in Tedim-Chin in hong theizaw hamtang ding hi, na ngaihsun gige lecin. Tua ahih manin hihte zong a thu paizia zui-in i kan ciuciau ding kisam ve ding hi. Ei Tedim lamte min deihte hi hang i cihsa mah bangin ZBC ah( a diakin Tuiphum) i kipawl lai-in Zomi leh Chin cih min vai-in ZBC buai mahmah ngei hi. Zo deih teng in paikhiat san hang a, Lamka-a om i sanggamte bang bilbel in Chin deihzaw ahih manin( a thu dangdang zong om kha ding) a biakna kipawlna uh Chin Baptist Association( CBA) na ci lehbung zel uh.ZBC hunlai in, Tedim leh a dangte Zomi le Chin vai-in a buai hi hang a, tu-in Tedim ciatciat i buaita hi(Zonet sunga laite sim in). Dahhuai mahmah sang.

7) Zomi leh Tedim Khentel huai: Zomi i cih ciangin Khamtung gama om mi khempeuh a huam aa kigen hi ci-in' theihna hi. Bek tham lo-in India a om i sanggamte ahi Mizo, Thahdo, Vaiphei etc cih dong ah a huam hi. A hi zongin tu lamlam ciangin Zomi pen Tedim gama om teng bek a suah ding dan khatin thu gingging ka sa hi. I bukmun khat ding hi zaw aa, neusak huai lo zaw hi. Zomi i kicih manin tu ni dongin bang hamphatna ngah i hiam?Tedim i kicih manin zong bang sup pukpuk nading om ahia? Miten Chin hong cih manin bang suplawh i hia?Chin i kicih noploh manin bang hamphat lawh pukpulk i hia?Zogam lasiam JK Kam in 'Mehthuk leh Bokbawn 'na cingei hi. Zomi leh Tedim i khen theih kei leh ih supna tam zaw ding a, tua bang hun hong tunsimin mite lungdam in a khut uh sialki bangin na tum lel ding hi.

8) Minam it Manin Mite Mudah kei ni: Leitungah gallesa a piangna thu a kikankan ciang in minam vai leh biakna vai hangin a piang tampen hi kici hi. Zomi ahihkeileh Tedim mi i vei manin mite muhdah ding hilo hi. Tua pen politics hilo hi. I minam i vei taktak leh i minam khangtoh nadingin sep ding hi lel hi. Ih hamsat ciangin kipanpih ding hi lel hi. Ulenaute phawk ding hi zaw hi. Behlephung khuituah aa, i van ding ahi hi. Ih khua i tui phawk ding ahi hi. Zogam leh Tedim gamah a kisap penpen khantohna hi zaw hi.I gam tulta hi. I gam kitaisansa hi. Pu Hau Za
Cin, la na phuak a, (a) Ih gam tulta, setang cing nawnlo, louphok pak leh tuamtai po ta (b) Louphawk paak leh tuamtai pota, i ngaihtente'n lah Thangmual khuam ciaiciai, na ci hi.

I lungsim a kibat kei leh ih sanziate suakta tak-a kikup lai ding hi a, ahi zongin kiko gawpgawnate pelhhuai ding hi.

Tuesday, September 8, 2009

Zomi leh Zogam

To All Dearest Zomi teng,
*Ngalliam pen Pu Tun Khaw Pum a mah leh a mah a kigen na hi aa PASAL PHA cihna a hi hi.Zomi te kipum khat na ding kapanta a cihna a hi hi.
Jan.1963 kumin C.L.A .[Chin Liberation Army ] ten a nasep kipan uh a,SUGNU,LAMKA. leh SINGAT a om [ Police Camp ] kap uh a, hih khua a [ S.D.O ] office te ah [ C.L.A ] te'n Dial lap[ flag ] akhai pahpah uh hi.
Tua khit ciang in gam tuam pan huhna nget ding kisam sakna in July ,22 .1963 in Rangoon[ Myanmar ] ah [China ] leh [ East -Pakistan ] [ tu hun in Bangladesh hi ] te palai te tawh kimu khawm ding in Pu Tun Khaw Pum a kuan hi.Hihkihona tak suak in 1964 kum ciang in Pu Tun Khaw Pum kumpi phalna tawh Pakistan ah vapai in a tun zawh nithum ciang in East-Pakistan [Bangladesh ] President AYub Khan tawh a tuam in kimu uh a, hih hun in A YubKhan in Pu Tun Khaw Pum pen numei lam leh Sum leh Paii lamah a citak hiam ci in ze et in, tua khit teh muan huai mahmah sa ahih man in, muan na taktak tawh East -Paskistan Kumpi in C.L.A te Sum leh Paii, thauvui leh thautangl eh Thau tawh a phung vuh in a huh hi.
1965 kum ciang in anihvei pai na ding in Pu Tun Khaw Pum leh A lawm te'n Pakistan ah kisap tuamtuam a valakik uh hi.Hih hun ciang in C.L.A te hat in Battalion 2 pha ta uh aa Camp thupi deuh deuh te uh MUALNGAT [TENGNOUPAL] , KHAUKHUAL [Churacandpur] leh TEI-KHANG [ tu-in Mizogam] huam te a hi hi.
Hih bang hun lai in Mizogam leh Mnipur a Zomi ten kipum khat theih na om kha diam cih na tawh Lamka kiang a om Kawnpui khua ah 1965 kumin Zomite Lakna makai tuam tuam leh Mizogam pan a hong kuan Pu Lal Deng leh mituantuam a tel hi.
1966 kum in MNF te ngetna mang in Pu Tun Khaw Pum in Aizawl leh khuapi tuamtuamkapna ding in thauvui leh Thau tang [Rifle 303 te zong mal 500 apia khia hi.] van tuam tuam tampi a pia hi.C.L.A te piak galvan teng teng leh a neih sa uh galvan tawh MNF ten Febuary 28 1966 in Aizawl ,Lunglei ,Memagirim ,Champhai [Tonsim ] leh Kolosip a kap uh aa,MNF dial-lap [Flag] nai 48 sung a khai uh hi.
Hih kum in C.L.S ten East-PAKISTAN [Bangladesh ah] A THUM VEINA galvan la ding in Pu Tun Hhaw Pum tawh a kuan uh hi.Deih teng a mukhin in LUNGDAM tak in leh Lungmuang tak a Mizogaam a Aizawl mual aa a hong pai laiun a up het loh a huh det uh Mizo National Front [MNF] ten lampi ah a mau mahmah piaksa thaute galhiam te mah zangin na man uh a ,Pakiitan pan a hong puak uh van tuamtuam teng laksak in,Pu TUN TAHAW PUM bel mun tuamtuam ah sel in, a ma nung zui teng a bana ban in mul kim het lo un that ngekngek uh hi.
Hih teng bek tawh pha sak lo in C.L.A teng nuaimang ding in Teikhang Camp ah Pu TUN KHAW PUM luhpih lai un, lungmuang tak a a om HITHIAT C.L.A te a vatmai mang uh hi.Mi hing ngaih sutna a zong thuak ngamloh khop in a bawl khit ciang un, Maite Command Central [ Estern command ,H.Q leh General H.Q of M.N.F ah Kha 6 a om pih khit ciang un Pu Tun Khaw Pum nuntak na a laksak mai uh hi.
Ih ZOPAUNAK in ** Mihing luang leh sialluang mang ngeilo CI HI VEN.....**
Oct.28 [ Pu Tun Khaw Pum a pian zawh Kum 61 a ci'n na ] aa hong gelh uh lai bu min ***HUN THAK *** cih lai bu pan in kong tei khiat sawn hi.
Tu ni dong ciang in Pu Tun Khaw that Lusei te M.N.F pawl te'n Pu Tun Khaw Pum DIAL-LAP [ Flag ] mah zangh uh hi.

LX-KAII [TAHAN].

Monday, August 17, 2009

Zomi icih Kuate Hiam

by, Suanpi
Zomi le Pasian

Ngeina le Biakna Atomno Etkakna



I. Thupatna



1. Zomi ih cih kua te hiam?




Zomi le Pasian pen akikhen thei lo de facto thu khat ahi hi. Zomite in a om na na uh ah a Pasian’ min lo kei le uh nungta zo lo ding uh a, Pasian biakna lo tawh Zomite om thei lo ding uh hi. Zomite pen nuntakna haksa minamte hi uh a, simlei vannuaiah anuntak zawh nading un a Pasian uh a pummuan ngam minam khat ahi hi. Nidang hun in Khamtung Zogam, Kawlgam le Vaigam mun tuamtuam te ah Zomite suakta takin aom uh hi a, kuama khutnuai ah om ngei lo uh hi. Socio-political system ngeina tuam neih uh a biakna zongh Zo ngeina sungah animism biakna tuam (kuamah tawh kibang lo) nei uh hi. ( Zo khangsimna nei uh a, Zo akici pupi khat i suan le khak te hi in ki um uh hi. Zomi cih pen Zo namte cihnopna hi a, Zo pen mihing min maw, ninam min hi zaw maw cih bel kitel cianlo hi. Zomite’ min pen mal nih, mal thum tawh kiphuakin mal kigawm hamtang a, Khiatna nei hi. Zo cih bek pen mihing min hi loin, minam min, beh min khawng hi zaw le kilawm hi).

Zomite in hausa le ukpi nei uh a, amau le amau aki-uk minamte ahi uh hi. Kumpi cih kammal aneih uh hangin Zo kumpi tatak a om ngeina tangthu sungah kimu ngei lo hi. Pawl khat te in Sengam China ah Chin dynasty khawng, Zou dynasty khawng pen Zo kumpi te hi thei ding aci zong om a, ahita zongh in ahihtheih tatak nading thu om lo zaw hi. Britishte’ khutnuai ah (Kawlgam sungah 1889 kum nungsiah Mikangte’ ukna nuai ah Chin Hills Zogam hong om ta hi—Vum Ko Hau, Profile of a Burma Frontier Man,1963:163-76) hong om tak uh ciangin agam uh pen colonial ki-ukna nuai ah mun tuamtuam in kikhen uh a: Chin Hills, Manipur, Tripura, Arakan, Chittagong Hill Tracts le North Cachar Hills gamke te ahi hi (Khup Za Go, Chronicle, 2008:164-65). Chin minamte ci in midangte in a theih zawk uh, Zomite pianna tatak pen Southeastern Asian minam te lak pan Tibeto-Burmese suan sungah minam neu citawm te hi uh a, India le Kawlgam gamgi dung tengah teng in, a tampen uh leh population mimal 1.5 million bang pha thei ding uh hi. British colonialist gamkeekte’ nungah American missionary te hong tun’ 1899 kum nunglam ciangin angeina upna traditional animistic beliefs te panin Christian upna ah hong kikhel uh hi (Martin Smith, Ethnic Groups of Burma, 1994:36).

Tu hun Kawlgam ah galkap kumpi hun hong tun’ tak ciangin Zomite in Kawlte’ khutnuai Zogam Khamtung bek ah om nawnlo in simlei mun tuamtuam tung kawi kawi khin ta uh a, atun tun na uh ah a Pasian uh bulphuhna le biakna; tua pan in lungdamna thu tangkona ci in a Pasian’ thu genna hanciam nuam hamtang uh hi. Khamangthang veina ci in, Pasian’ gupnathu asangnailo peuhmah “Hell-meikuanggam” tung ding cih lung hihmawhna tawh mi khempeuh kiangah akua akua peuhin gupna thu tang gen sawm den uh hi. Tua in tu hun Zomite’ pianzia icon lim khat hi ci leeng ki khiallo ding hi.

Tua ahihleh, Zomi ih cih te kua te hi a, a Pasian uh pen kua ahi tam? A Pasian uh pen Christian missionary sangmangte’ hong puak hong ken’ Christian God pen mah maw? Ahih kei a le amau’ tanglai ngeina animism sung a, a up uh Pasian pen mah hiam? Tua hi leh Pasian pen bang acihnopna ahitam? Pasian cih min pen asiangtho Pa cihnopna ahihleh Nusian cih bang khawng aom thei diam? Missionary sangmangte in bang hang in amau’ Christian God pen Zomite’ Pasian tawh akibang in lek- transliterate ahi tam? Tua hun laitak in Zomite in a Pasian uh bia thei khin ta ahi maw le? Zinmang khawng, Zinleeng khwng, Khuazing khawng te hi zaw lo maw le, abiak uh? Pasian pen Pau Cin Hau in Laipian biakna hong kipat tak teh Zomite in abiak kipan pan hi lo ahia le? Tua hi leh Pau Cin Hau’ Pasian le missionary sangmangte’ Pasian pen akibang mah maw? Pau Cin Hau’ kalsuanna movement le Christianity koi ci kizop thei ahi tam?...etc. etc., cih thu te tu hun Zomite in angaihsun kha ding uh hiam?



2. Zomite’ Pasian koi pan hong piang khia ahitam?

(Zom lai ni e maw...!)



Zomite tawh,

Suanpi

Friday, August 7, 2009

Zomi Urbanization

A Kizomsuak Khantohna Le Khuapi Zuana Teenna
( Sustainable Development Vs Urbanization )
Mun khat, gam khat khantoh nading a kitangsam thu
le la tampi lak pan a thupipen a hi vaipuak ( Tavuan ) a
neipente pen tua mun le tua gamah a teng te’ ngaih sutna,
pilna, siamna hong saan tektek ciang bekin a nunzia uh (Living
Standard ) hong sang semsem pan ding hi.Cihnopna ah gam
khantoh nading a thupipen in a khatna ah Mite (Human -
Resource),gam mite mah ahi hi.
Leitung gam tuamtuamte en lehang tuipi tawh a
kigamla, a kipailet lo gamte (Inland) le mualdawn
guamkawmte a khantoh nading baih pak thei lo hi. Tua munte
ah khua khat le khua khat, mun khat le mun khat kizopna
lampite hoih thei lo ahih manin Communication, Transportation
issues haksatna tampi tak hong piang zel hi.
Ei Zo mualtung mite teenna mun ahi Zogam pen tuma
lam kum sawtpi lai-in singkung, lopa tuamtuam tawh taamgua
golpipi omna, mun le lei hi ngiat ding hi. Mite tua munah
hong teeng uh a, mi tampi hong teen a ki pan, i mun i gamte
ah singkung, lopa te a kipan ganhing tampi tak hong bei
tektek a, lo khawh singphuk dan( Method ) theih loh manin
i mun i gamte pen hong kisia a, hong kolh semsem ta
hi.Ngaihsut huai thu hi.
“ Sustainable development ”ih cih pen, i mun i gam
pen ei i khansung teng bek a, i zat ding, i kham ding hi loin i
tu i tate khang sawn dongin a kizang thei, a kikhom suak thei
ahi ding cihnopna ahi hi.Tua ahih manin i tu i tate khang ading
ngaihsutna tawh tu hun ei khang ah i nuntakzia, i lokhawhzia
a kipan vai tampite ah ngaih sut siam mahmah hong kul ding
hi.A hun bei dek ta hi.
Zogam mun le leite ah an kung, singkungte nuntak
nading a kisam, om loh a phamawh pen ahi leitungtham leihoih
( Top Soil ) te pen letmat 2 ciang khawng a thukpenin kimu
thei bek hi. Hih a tungtham leihoih a bei loh nadingin a
kemcing ding pen singkung le lopa, bi le lo te mah na hi zel
hi.I taamgam neih sunsunte ah Zolo( Shifting Cultivation )
kibawl a, singkung tampi tak ki phukmai mang ihih manin
guahtui hong tawm tektek a, ciktui luituite zong hong kang
tektek hi. I lokhawhna sunsun ah eklei hoih nawn lo ahih
manin ante hong piang zo nawn mel lo a, “ I mun, i gamah an
kikham zo nawn kei “ ci’n kiphunphun ta hi.
Tu hun pen Computer - IT hun kici a, hih
Computer - IT hunah ei Zomi i Pu i Pate i khua ngaih sut,
pilna, siamna ciangciang bek tawh kal kisuansuan thei nawn
lo ding hi.I Pu i Pate hun lai-in pilna siamna sinna Sang om
nai lo/ tam nai lo ahih manin a tuu le a ta a hi ei hun teh i zat
ding ,i nek ding bangmah hong nusiat mel lo uh a, amau hong
sih khit uh teh a beimang hi lel mawk hi.
A tunga thute en kik le’ng, leitung mun le gamte i
puahphat kik nading a kisam pen leitung pilna ( Secular
Education) mahmah ei Zomite a dingin thupipen ding hi. Tua
ahih manin Nang mahmah leh na tuu na tate ading leitung
pilna a kizang thei ciangciang khat na neih kul ding hi.
I teenna gam i Pu i Pa i leitang pen ei hun teh tul ta a,
kizang thei nawn lo, an kikham zo nawn lo ahih manin tuhun
teh Zogam pen kinusiasia a, kitaisansan ta hi. I Zogam a i
khua neuneute ah Piteek Puteekte le naungekte bek om uh
hi. Nasem ding ( Labour force ) tangval, nungak a cidam a
kizang thei tawm mahmah ta hi. Bek tham loin khua tampite
ah mi kiteeng lo, inn hawm tampi tak ki mu thei hi. I khua i
tui ah an piang hoih nawn lo, sumzon nading, nasepna mun (
Work Place )om lo ahih manin nasem thei, sum zong thei
teng in ih khua i tui nusiasiain nasep omna sum le pai omna
,an le tui kikham zawkna munte a hi khuapi
( Gtn. Yangon,Mesauk,Kualalampur,Singapore, etc,.) te ah
kipai a, kitaitaita hi.
Kawlte’n “ Tawtar Myotet ” (awmom;NrdKUwuf) ci
a, gamsung pan khualam mite khuapi lam hong tung uh ciangin
buaina tampitak in hong nungzuih uh hi. Gtn. Omna teen
nading innkim innpamte tawh kipawlkhop theihlohna,
khuapite le khuatate theihdan, pildan kibatlohna, annek
tuidawn kilaih a nopsaklohna, kampau luhek kitel lo a kipawl
theihlohna,tui le huih khuahun tawh kilemlohna cih bang( issues
) buaina tampi tak tawh kiphukha tawntung ngiat uh hi.
Hih a tunga khuapi lam zuan a taina, lalna( Urbanization
) pen a kizomsuak khantoh nading hong dal hong
khak pen thu, thubulpi ahi hi.“ Sustainable Development ” i
ngah theih nading hih “ Urbanization issue ” pen natna gilo
tawh kibang ahih manin, hih Zomite natna pen Nang mahmah
in na bawlsak ding kisam hi. Nang mahmah siavuan, nang
mahmah Wardservent na sep kul ding hi.
“ Development Thinking ” ci a khantoh nading
ngaihsutkakna ah hih “ Urbanization issue ” pen formula
bawldan khat tawh kikham a, kibawlpha thei ci hi. A
kizomsuakin khantoh nading a nuaia thute thupi mahmah
ding hi. Bawldante;
1. Zomi te, khualam mite lai theisak kim ding.
( Lai thei lote khem thuak baih deuh hi.)
2. Sangte ah khutsiam pilna le sanglai pilnate sinsak thei ding.
( Asinte uh pen a kizang thei ngiatte hi ding )
3. Zogam ah sumzonna sumbawlna Workplace bawlsak ding,
sum thalawh theih na’ng gelsak ding.
( Home industry, Small skill factory-te lamsak ding )
4. Zogam lokhawh, singphukzia thusinnate bawlsak zel ding
(Model Garden, (pHjyO,smOf) bawl sak ding)
5. Micro Credit Bank, Seed Bankte bawlsak ding
6. Khual le zinte,lenglate hong hawh nopna ding i mun i gam
zem a puahpha ding.( Tourist attraction ..etc.,)
Hih a tunga teng tawh Zogam kipuahpha kik thei ding
hi.Tua bang tawh i puahphat zawh kei leh “ Urbanization ” i
dal zawh nading pen khuapi ( Cities ) te gentehna Yangon le
Zogam a om ih khua te kikal ah “ Khuathak, munthak ”
khat i zonsak i satsak kul ding hi.Tua munthak ah a tunga
thute i bawlsak kul ding hi. Hi mun pen ei Zomite a dingin
Kawlzang, Kawlpi, Khampat nai le Tonzang, Tedim le
Sagaing Division thum kituahna “ Green Triangle ” munte ah
niangteh lo bawl a, khuathak i sat ding kisam hi.Sawt lo-in
Kawlpi pen Zomite teenna khuapi hong suak ding a, i Zogam
pen ih lokuanna i lokhawhna munte hong hi ding hi.Na
khekhap tunna peuhpeuh, na sikna, na teenna pen nang’ mun,
nang’ gam hong suak ding hi.Kawlmite teenna Kawlgam kici
a, Zomite teenna pen Zogam mah hi lel ding hi.Bang mah
lungkiat, sinkiam nading thu om lo hi.
LOM XVII, Hawm 8 (August) 2, 2009
LST bulphuh : “Amaute Pasian, Topa ahi minam thupha ngah ahi hi” Phatna-late 33:12
Zozam @ Zam Cin Pao
M.Dev.S ( Master of Development Studies )

Thursday, August 6, 2009

Zomi Nang koi ah om

Kong it Zomi pih te aw,


Nang’ tu ni-in, Ih minam leh Gam ading bang nalungngeel hiam?. Ih Gam leh Ih minam khatvei lungngai kik khawmciat ni.Tu laitak in Zomi te India , Bangladesh leh Burma gam thum ah ihom a, adiakdiak in, Burma gamsung a om te, ih politics lam ahizong neihsa lamsa ahizong human right lampan a hizong ki thanem phadiak hi.Bangladesh lam aom suahpih tezong amau khopmah in, thuakna leh gentheihna tampi nei khading uh hi.


A hizong in, India gam pan, Mizoram state aom ih mipih te ahih leh Federal tawh kiukna nuamtak in neikhin uh a, Manipur State aom ih mipih te ahih leh, Meitei te tawh nisim in, ki nawtnawt lai in,ahizong minam vaihawm ding http://www.zogam.org Zomi Re-Unification Organisation kinei khin hi. A hizong ZRO pawlpi in,kawlgam sungthu tuniciang dong hongtam vanpih zo nailo hongsuak hi.A diakdiak in Kawlgam a om Chin State sung ading in, CNF http://www.chinland.org/ Chin National Front te in, 1989 kum akipan Tedim , Tonzang gam leh Arakan ( Rakhai) gamgi dong in, siahkai in, minam a ding thautawi in, hong kipan khia mah a, atawp na lam ah, sum leh paai leh panmun te tawh buaina bawl in, mipi deihbang hong gamta nawnlo leuleu uh hi.


Zomi nam sung leh Zogam suahtak na ding nasepna sung ah Galvan tawi a kumpi ado ngam hih namnih bek kinei hi.A thanem nate uh ih etkik ciang in,Ih Zogam ah annek tuidawn nuntak hamsatna , Sumleh paai hamsatna, leisung sungpiang omlohna adiakdiak in hiteng hang in, ngaihsut zah in hong mazang zolo cih ihmu hi. A hizong, minam khat ihhih leh Ih minam ih Gam hong kemding, hong dalding, hong maikaih ding Makai, kumpi, Nam galkap cih te ih neihloh a pha mawh a hihi.


Tunung in, Tedim khuapi ah kamsiatna tawh inn tampi in,meikuang ah hong paisan khiat ciang in, tu in Tedim ah Tuibeem neih ding ih mukhia hi.A tung akipan khuapi khatah meikang kidal na ding in, tuibeem ih neih khitding akisam leh adan ahihi.Ih khuanung phawk ciangin, tampi ki zekai a,tampi ih beilawh ih suplawh hi.Minam leh gam ading inzong ki nginkholhna kidal kholhna bangmah ih neih kei leh ahunhun in mi khutlum sungah tampi tak in, ih nuntak na ih suplawh ding hi.Tua hunteh ih kipat hangin, hamsat na tampi ih neiding a, ih tupna zahin hatzolo in, kum tampi hun tampi, sum leh paai tampi,luang tampi ih beilawh ding hi.


Kawlgam politics ah tawm lutkik ni. Panglong Agreement( http://www.encburma.org/agreements.htm ) ah Ih pu ih pa te lungkim tak a, a suaikaih na hangin, Aungsan in, Kawlgam suahtak na angah hi bekhi. Mualtung mite ki hello in, England kumpi in, tulai tak ih kawlgam buppi pen kawlte khutsung ah suahtakna na phiakhawm ngam hetlo hi.Kawl tepen mikhem siam in, awlmawh neilo, amau ading ahihnak leh asanggam laizom te nangawn athat ngiapngiap ngam minam ahihna na tellua mahmah uh a hih in, Chin Hill, Kachin Hill leh Shan State pen atuam in ngaihsut in nei uh hi.Aungsan zuau thu ( huihbung teng) tua hun in, ihpu te na um kha ahihman in, tuni dongciang ih thuaklawh a, migam milei ah misila mi simmawh in ih om hi.Aungsan pen kawl minam te ading in, hoih mahmah hi.Banghang hiam cihleh Mualtung gam teng kawlgam sung ah helsak khin zo ahih man in, suahtakna ngahzawh kum 10 teh ei leh ei vaikihawm ding cihthei a, anuntak na amipih kawl te ading a piakhia ahihi.Tunidong ciang Aungsan athat kua te hi a, bang party in that hiam cih a kician in, aat khia omnai lo hi.Hih thu pen kawl minam te kawlngian hi.


U Nu hong kahto a, Panglong thuciamna te hong awlmawh lo in, kawl gambup biakna Buhdah hong biaksak sawm leuleu hi.Tuasung in, Karen minam ten amau zong agam uh deih a hihman in,kawlminam te hong do ta uh hi.Tua hun in, minam galkap tek kinei ahihman in, Thaupi len pen Chin rifle te hi a, Kachin ten zong minam Army tawh na om uhhi.Kawl mite in thau tawimi tamnai louh a, Karen ten ado uh ciang in, ( http://www.kwekalu.net/photojournal1/soldier/story6.htm#thebattle ) Insein ciangdong hong lutgawp ta uhhi.Tua ciang in,U Nu tutphah kiling ta ahihman in, Zomi galkap mang te kiang ah maizum selzonawn lo in, huhna anget ciang in, Zomi ten huh a,tu ni ihkawl gam cih hong om kik ahihi.Hih thutawh kisai in, Karen ( dek) minam te in, Zomi ( Chin) minam te hong mudah mahmah uh a, athu atelloh man uh ahihi.Zomi te in, kawlgam suahtak theihna ding in, Panglong Agreement ah thukim na laipi tung ah suai nakaai khin hi.Tua ahihman in, suahtakna ngah zawh kum 10 cinma in, kawlgam kitapnang abawl, hong nawngkai sak khempeuh dokhiat ding pen Zomi,Kachin, Shan minam te mawhpuak ahihman in.a do khia ahihi.Tua hun lai in, Karen minam leh Rakhiang minam, Mon minam te kihel lo hi.Kaya( Karenni ) ( http://www.karennihomeland.com/ArticleArticle.php?ContentID=44 ) gam pen nidang akipan amau leh amau akiuk sakna gam hi a, kawlgam tawh vaihawm khawmlo uh hi.Kawlmite in, zawhtawh thu tawh asuhsak uh ahihi.

 
Kawlgam ah president sem masa
Sao Shwe Thaik Jan 4,1948- 1952 ( http://en.wikipedia.org/wiki/President_of_Burma ) khitciang in, Zomi ten in,President dinmun kilen theiding cih lamet na om hi.1962 kum ciang in U Newin in, galkap thuneihna tawh kawlgam hong ukcip in, State leh Division a ut bangbang in zawhtawh thutawh hong khenkham a,Nation Flag ahi ( http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/d/d3/Burma_flag(1948)_large.png ) pen, aksi 14 in umcihsak in, mualtung mi te kihel lo in, kawlmi te in gam langtam zaw angahtheihna ding in, ( http://www.mapsofworld.com/images/world-countries-flags/burma-flag.gif ) tawh hong laih leuleu hi.Tua hun akipan Chin rifle 1- 4 dong pen asung ah mite hong helzau in,aut bangbang in hong toknawi ta hi.Tulai tak in, Chin rifle omna pi in, mi gongtat te bek koihta uh hi.Hih galkap kumpi pen ei mualtung mi te cihtha dah amau kawlmi te mahmah zong ait vetlo, abiak pasian ahi kawl lutol te nangawn a that ngiapngiap ngam te ahih manin, ei khawng thu in hong sim vetlo ding cih ih theihciat ding kisam mahmah hi. ( http://www.youtube.com/watch?v=xH_ZqfTOrxk&feature=PlayList&p=FA8E1E0EC3D074E9&index=3 )


Kawlgam sung ah tulaitak politics lam asem kawl makai tetawh akibang in, hong kitheih pih Zomi sung pan in, ZNC party pan MP ahi Pu Chin Sian Thang zong hong suamlup saknuam in, tampi vei hong bawl tauh hi.1990 kum a kiteel ( election) hunlai a, mipi atampen deih NLD party zong sumai nuam in, akhuakhua amunmun ah, mat leh suam nei ziahziah lel uh a, amakai pi nu Aung San Suu Kyi nangawn dawm lo in, innsung pialkhia sak lo ban ah, tuni in,mawhna tuamtuam zong in, Insein thongpi sung ah koihlai uh hi.Hih thu te nisim news tuamtuam pan ih muhtek ih zaktek thu hi..Hih thu te ihmuh ihzak ciang in, ngaihsut ding athupi mahmah pawlkhat hong om hi.Hibang tawh kawlgam sungpan Zomi tein mailam hun ah eingah ding tawh akilawm akituak hamphatna te ih ngah zolai ding hiam? Cihthu leh mailam ah gam kikhel na hong om leh Zomi ten bangci panlakding cih te ngaih sut huaibek hilo in, sep khiatding hun hong tungta hi.


Banghang SPDC galkap kumpi in ,thuneihna hihzah in deih cihthu leh kawlgam ah independent ih ngah zawh 1948 - 2009 sung, civil war bei thei lo, banghang hiam??? cih thu te ih kan masak ding kisam mahmah hi.Kawlte in Democracy tawh kiuk leng mualktung mite Kawlgam pan ih paikhiat ding laupen uh hi.Kawlminam cih ding in a kician nam guicing anei omlo ahihman in, mualtung mite thahat leh kawlmi beiding hi.Tulai tak kawlgam ihcih zong history tawh ensuk kik in, minam neiten agam uh hong lakik tek leh kawlgam ih cih in, ShweBo kim, MongZua kim, ChiaukSye kim teng hilel ding a, Kawlkam in ( A Nyia ) acih munteng hi bek lel hi.Minam kician lo honkhat ki gawmtuah na ahihman in, lungsim kician zong neilo in, amau angsung ding bek a ngaihsun te uh ahihi.


1990 kitellai in, Nupinu ASSK in makai dinmun hong ngah takpi leh alau huai mahmah na hi gige mawk hi.Tua hunlai in, mualtungmi te politics lam ah mitkeuh tamnai lo a, gamsung ah thautawi in, gal dodo lel in, leitung politics leh human right thu te theimel lo, gamkhat khantoh nading Economics lam zong natel nailo uh hi.1989 kum ciang in, SPDC in mualtung mi thautawi langdo te kiang pan CeaseFire hong la in, ( http://www.reliefweb.int/rw/RWB.NSF/db900SID/EMAE-7BERK3?OpenDocument ) tuate sungpan Wah minam te tuni ciangdong thahat pen hi. Kukan te ahih leh senminam ahihman in, sumzon dingbek thei a,makai kician zong neinawn lo in abeibei hi tamai hi. Tu laitak SDPC te in, CeaseFire groups te pen, 2010 kiteelna apian ma in,agalkap te uh gamgi cing ding ciangbek in koihsak sawm a,neu muh leh zawh thawh bawl mahmah hi.

 
CeaseFire Groups tezong nahainawn samlo uh a,politics lam nasiam mahmah tauh ahihman leh, SDPC galkap kumpi thugen khempeuh a uptheih dinguh omnawn mahmah lo ahihman in,Kawlgam bangci hong kikhelding cih ngakna tawh kua mahin SDPC thu amang nuamnawn louh hi. Thauvui thautang tawh kido ding ahizong a lau nawnlo, Wah ( UWSA ) ( http://www.youtube.com/watch?v=YtDZRCHd1JM ) te ahizong Kachin KIA ( http://www.youtube.com/watch?v=47LkwCrMgzA ) te ahizong galvan muanhuai tak leh gam leh minam ading amansa hiung cihna tawh atawntung kiging kholta uh hi. CeaseFire hun kum 20 sung in,SPDC in kawlgam ah, amautup na ahi, galkap kumpi in thuneihna lenkip paisuak ding cih tupna leh NUCLEAR galvan neihzawh nading in,a hanciam mahmah laitak uh ahi a,asumngah na uh a hih leh Khunsa ( http://www.youtube.com/watch?v=gpCZGC9XzWg )Zavom zuakpipa kiang pan asum teng sumvom pan sumkang suaksak in, Shan gam pan Drug namkim pen YG pan lampi tuamtuam tawh Tembaw zang in gamdang ah zuaksim uh hi.Hi te sung panbek hilo in, Phakan suangkhuk pan, Mogok suangkhuk pan, Maishu suangkhuk leh namgim tui pianna tuamtuam te pan ahizong kawlgamsung a Sing limcii teng zuakin sumzon ahizong in, zongzong uh a,kum 4 hal in khat vei cihbang Karen te na kap ziauziau uh hi.Karen te a mau leh amau akitotna dingin panla uh a , tunidong ciang DKBA te autbang in zangthei lai uh hi.
 
Kamphatna hiam mipi te gentheih semsem na ding hiam?????, Arakan gam tuipi dungsuk tengah GAS nasia takin kimu khia ahihman in, ( http://www.youtube.com/watch?v=GLSQGCCJlLk ) SDDC te in, US $ 40 billion bang ngahthei ahihman in, atupna uh tampi hong mazang in mipi te in kithuak tektek ta hi.Hih sumteng tawh NUCLEAR bawl hong kipanta uh a, ahizong tuni ciangtan man nailo uh hi. ( http://www.nzherald.co.nz/world/news/article.cfm?c_id=2&objectid=10588397 ) Hihbang in a NUCLEAR deih uh hongman hi leh kawlgambup sung ah leikuahawm atawh uh TUNNEL ( http://www.youtube.com/watch?v=jWFCa3iuKLg ) tepan zang in, southtern Asia sung ahizong akim leh pam gamte kuamah launawn lo in, a ut bangbang un, hong gamta dinguh hi.Tunung deuh in UN makai pi Bankimoon ( http://www.youtube.com/watch?v=stzHJI7cv9E ) nangawn a ut bangbang in hopih in, ASSK na ngawn musak lo lel cihte ih ngaihsut ciang in, kawl te lungsim pen gilo mahmah cih kilang mahmah hi.


UN security council ( http://www.youtube.com/watch?v=stzHJI7cv9E ) pan in, kawlgam pen hibang mawkmawk in koih nawnlo ding cih kitel mahmah ta hi.Tua bek hilo in, US State Department pan in zong ( http://www.state.gov/r/pa/prs/dpb/2009/july/126768.htm ) kawlgam tawh kisai nisim phialin hong genden ta uh hi. EU kipawl na pan ahizong kawl SPDC te hoihloh na namkim nisim in hongsuah denta hi.Tua beklo in, SPDC te in ka gamsung ah, Drugs omnawn lo ding a cihcih hang in, leitungbup ah a ki zuakkhia Drugs ( http://www.unodc.org/myanmar/en/projects.html ) 80% pen kawlgam pan hi a, Shan State Army ten zong nakpitak in, langdo uh hi. ( http://www.youtube.com/watch?v=_IjAvLXMdo8&feature=PlayList&p=14ACF1635BAD6725&playnext=1&playnext_from=PL&index=14 ) Tua bek lo in, Thai gam pan in zong gamgi teng ah kawlgam pan hongpaikhia Drugs te nisim in check den uh hi. ( http://www.youtube.com/watch?v=BZNXbeAB_es )


Kawl galgap SPDC te pen, Democracy vai, Human right vai, Neuclear vai, CeaseFire groups tawh vai,Drugs tawh vai cih te leh leitung buppi in aetcik North Korea ( http://www.youtube.com/watch?v=3iQM4cGPEXg ) KangNam 1 tembaw tawh kizom khin in, akizop kik nop hang in abuai mahmah na thu te tawh akipan buaina namkim a omlai tak a hihi. Nupi nu ASSK zong suakta sak kei leh lah pianglo, suahta sak leh lah lauzel cihthu tawh athukhen hunding khengto zelin, ngian zongzong uh hi.A taktak in a buai mahmah tauh hi.Mipi in thunei leh amau te abeh aphung in khatzong nungta hetlo ding ahihman un asihdong mah apang tentan uh ahihi.


Tua ahihman in tulaitak ih kawlgam Politics dinmun pen , lunglut huai mahmah ta a, Zomi te bang dinmun ah kiom tahiam cih ei leh ei ihki tel mahmah ding kisam ta hi.A hunhong tunciang in mite in agam tekpan in, thuneihna hong neitek dinguh a, kum tampi sisan naisan tawh ka thalawh uh ko hiciang ahihkei leh ut kei ung cih a kipan, hongpau ngiapngiap ta dinguh hi.Ei mite in tuabang hunteh bang minvawh in ihpau diam? Bangteng ih paulap diam? Kua ahiam ih gam makai ding? Kipawl na kician bang nei ih hiam? Mipil lah omsim mahhang ee...Ih gamlei huding leh minam khaisang ding kuaom ahiam??? Kawlgam in Democracy ngah leh nang kua makai in na tel diam? Nang kua na support diam?? Kua ahiam ih muan ding? Kua in lam hongpi ding hiam???


Mimal khatciat khentel theihna ihneihding leh ihsepding akilawm te ih sepkhiat hun hi ta hi cih’ theihsak na leh veina bek tawh,




--
Tg.Zogam Mungno

“Khimpi ziin zi’n, Khapi kiat ni’n,
Khawlkhip ah Khawlkhen ah,Khawlzang ah “

“ Khul vangah hong suah ta teh”

Ka khuhpi, Ka phahpi, a kulhpi ka lung zai( suangpi)
Ka siampa, ka Pasian…”


4960 Edmondson Pike Apt T - 17
Nashville,TN,37211,USA
Cell : 615 354 2008
THU PHA NGAH MINAM

Wednesday, August 5, 2009

Zomism Plan-3

Primary Plan
by H. Thangbawi
==
2009/7/22 hthangbawi@ymail.com



Nidangsawt lamin eimitenpen Eikhamtungmite cihahizong,Eichinte kici inahizongin ihkilo hi.Tuciangin-ihvekpiin ZOMI ihkicizo hi,zongih thukimvekhi.

Nikum masalai lamin malaysia a galtai(zakhai)lamte(Rohenya)minam kahiuh cin unhcr ahnakpitakin a ngetuhteh unten(matpungten)piain malaykumpin omtheihna piahi.Tualeh un ten UNO ahminam akansak uhleh leitungbup kikankawi2 a,atopna ah kawlkumpileh bangala kumpite donguhhi. Tuakumpi2 tenkogamsung ahhibang minam omlohi citahi.Tuni dongin tuaminamte tuipitungah kipei2lai uhhi.

, ZOMI TANGZAI SAKNI
Khamtung gambuppi zogam ahih na ZBC inlam onglakzohi,ZBC cihpen atak2 incileng eimau ahizawhi.Ahihleh--enlah zomizomi kici,ihsanggam lawmtenlah,LAI milaimi ci,kipawllo a eimuntek a cilelding maw?malaysia UN zumah nang halkhamaw,falammaw,Tedimmaw,cihbekkam kizang a,Zomi cihthu kigenkhalohi.ZOMI cihthutawh kisaipenRev,KhupZaGo inakim takin laibu nabawlzo hi.

Tuaahihleh ihsanggam lawmtekiang ahzong chin kiciloin zomikicini cin genlenghoih penin uming.amauzong zotungzophei mahzong naom uh ahihmanleh ZBC thuahzong nazazo thamdinguh ahihmanlaitai ihpai sakhiam,miihpai hiam 1 hilehhoih kasamah2hi.

Tulaitak kumpipaidan pen kilemluat,kithutuahluat zongkisamsa khollo,pilluatsiamluat zongkipum 1 luatzongkisamsa khollo ahihman ko chin tepen chin ongcikeiunla ZOMI ongciun ahizong,zomi inongciamteh un cin avagen,ava tenpiah theiomleng ongpiakhathei awmtak dinginka lam enhi.

banghanghiam cihleh- Kawlgambup ahminampi 7om akicipen amau 135takomsak uhhi.Azen2 akhamtungbup ihkithutuah keihiallehzong kosaklamteng Zomi ongci uncin ava(tenpiauh)avasiau omlim2leng- Kumpi ongciaptehna (atihamatpiuh)na aommatan2 kumpisungah zomi zogam kizangtheilodinghi.gampua ateng ihthukim hanginkumpi (atih amatpiuh)na aommasiah UNO inzong ongtheihpihlo dinghi.Tuaahih mankawl gamsung zum nasep,lainasepna teah-Chin,or Zomicih omnailo ahihman chin mahkici2 leldinghi.Kawlkumpi tungah phalna ngenni,siauni.genni.


Abulpi lamphulo a eitengkigen2 hisamnaven--ihlawmte zon in LAIGAM hilo ZOGAM hizaw LAIMI hiloZOMI hizaw cin gentuahmai in akulleh zong(me)votekhia inkumpi tungah(matpungten)ngenlim2 leng cih thu ongpulak ing e.Hoihihsa hiam aw guai.

MLT, Thangbawi, Yagn...

Zomism Plan-2

A tung a thu tawk kizui in kawlgam ki-ukna kumpi a ki laih mengmeng na dingin thungen ding in hong cial ing.
Thunget ding dan:
Lai Siangtho sungah cina, dawilut te Topa Zeisu in adam sak ciangin tua a natna te, a dawite thupha pia lo-in hawl khia hi.
1. Tua dawi te a manlang theithei hawlkhia ni.
2. Liamna, baina khatpeuh i khenuai ah ling in hong sut ciangin zato ah lak leng tua a ling thupha kipia lo-in kila khia hi. Tua ahih man-in tua a lingte thungetna ah hemkhai in paikhia ni.
3. Kawlgambup a om Tapidaw teng in nakpitak in thungen ciat leng kihem khia zo in ka um hi.
4. I thunget dan te Pawlpi sungah Kumpi te ading ci a, i genna te bawl pha ni.
5. Aaa-na lo tak inn a min a puam uh lo-in a za/a dinmun uh lo ngiatngiat in Pasian min in hamsiat in zangkong tuipi sung denna ni.
6. A gam thupha pia in a mite a tholhmang a tuimang na dingin thungetna tawh hemkhia ni.
Aungsan suhkyi ading:
Mipi ading a, kumpi te' lang ah a ding ngam, thu a gen ngam, mawhna oml pi zawthawh thu tawh khantawn thong a kia Pi Aungsan suhkyi a cidam nang, a gualzawh nang, a kibawl siatna zah a zah zakhat a, gualzawhna a ngahna dingin thunget sak ciat ni.
ZOGAM PAAL-LUN DING NA DEIH LEH
A tung a, thumah tawh kizom hi-a la i sak ciangin Zogam aw hongit ing, Zogam aw hongngai ing, Zogam puah ni zuun ni ci hi-hang.
Ei mimal hanciamna tawh Zogam paal-lun zolo ding hi.
Tulaitak kawlgam bup leh Zogambup ah bang kisam pi pen hiam?
(Lawngsa si) Gas kisam masa pen a, leivui leh suangtang peuh tawh an kihuan theilo ahih man-in an huan na dingin singkung phukloh phamawh hi.
1. I gam i lei keu giugeu ta leh phamawh a sa lo- kumpi
2. Gilkial dangtak in phamawh a sa lo- kumpi
3. I gam sung zawng semsem, haksa semsem leh a deih zaw- kumpi
4. Mipi a it-lo a deihsak lo a mau bek a ki deihsak- kumpi
5. Zogam khuapi te ah mei leh tui a mau zatval them a kizang nimnem
6. Zogam ah lampi a sial thakna uh khat zong omlo
7. Gamsung ah upadi(Law) taktak cih omlo a mau deih bangbang upadi hipah pah lel
8. Maikum kiteel ding ci me pia ta le-cin piata kei le-cin a mau ngah ding hi-lel
Ei leh i kibawl thei khat om GAMHAL KEI TA PEUH NI, MIMAL KHAT CIAT IN KEM THEI NI
Tua ahih man-in hih bang a, mi ginalo mi thuman lo mipi ading deihsakna a neilo hih kumpi mi ginalo te a min a puam uh lo-in Pasian min in phuisam in zangkong tuipi denna in thungen ciat ni.
Tuabang hikei leh mailam ah haksa semsem ding keu semsem ding a, i gam i lei i nuntakna lungkham huai mahmah ding hi. Tua ahih man-in a simkha mimal khat ciat in mapang pah ni ci-in kongcial hi.
Lungdam.
Zogam Thangpu

Tuesday, July 14, 2009

Zomi Tedim Chin

from khai boi
reply-to zomi@yahoogroups.com
to zomi@yahoogroups.com,
tongsan@googlegroups.com,
Zomi Center
date Tue, Dec 21, 2010 at 7:40 PM
subject [ZONET] Tedimte Aneu Muhhuai Azah Pihhuai Takpi Diam?
mailing list Filter messages from this mailing list
mailed-by returns.groups.yahoo.com
signed-by yahoogroups.com
unsubscribe Unsubscribe from this mailing-list

hide details 7:40 PM (20 hours ago)

Images are not displayed.
Display images below - Always display images from laizomzomi@gmail.com

Amasa in Tedim pen Khua hi-a, A satpen Guite Khanglina Pu Gui Mang in 1570 AD pawl in asat hiding in ki ummawh hi, ci-in Dr.Tuanno in ZOMITE TANGTHU leh NGEINA TUAMTUAM, BU KHATNA Laimai 18 na sungah na gelh hi. Tua Khua in Tedim min angahna hangpen a Khuagei ah Bualkhat omin tuabual sungah tuipan or lopa te dum dide in, huihnung in, Ni in asalhkhak takteh te diamdiam or te dialdial ahihmanin tuatam in a Khuapen Tedim kici hi. Tuakhua(Tedim) ah Zote, Dimte, Vaiphei, Losau,Vangteh, Teizang, Khuano, Paite leh atuamtuam Minamkhat hinapi, kampau awkaih kibanglo pawlkhat tengkkhawm uha, anaupangte uh tengta kineihna panin Paunamkhat hong piangkhia in tuapen a khuamin tam' in Tedimpau mi masate in naci uh hi, ci-in tangthu tuanthu kanten nagen uh hi.


Hihkampau pen Tedim gamsung, Tonzang gamsunga leh mun pawlkhat a omte in avekun teltek uh hi. Sangmang Cope topa inzong Khatvei Tedim gamsung leh Tonzang gamsunga, Hausa makaite sam in Pau zattangdingin bangpau hileh hoihsa nahi uh hiam? cih adottakciangin avekun Tedim pana hong piangkhia pau pen zatdingin thukimtek uh hi, kici hi. Tuapaupen Pasian inzong sia salo hiding hiven tuapau zangin Laisiangtho, Labu leh Lai nangawn kibawl hi. Falam pan, Khalkha pan, Matupi pan, Lamka pan, Aizawl pan, Tonzang pan, Cikha pan leh atuamtuam ei ZOMI te tenna Khuate pan Paukhat hong piangkhia tawm in tua pautaawh Laisaingtho, Labu leh Lai aki teilam aki bawllam kaza khanai kei hi.


Chin State sunga om Christian masate kipawlna ZOMI BAPTIST CONVENTION mintawh Pasian nasemding in CCOC khahkhia uha, tuate lakah Pasian leh agam leh alei a it manun anuntakna apia te lak ah Tedim Pau a zangtr tampen uh hi. ZBC Sumpi zong Tedim lamta mah tamdenpen cihdankhawng ka zangei hi. ZBC a kiphuat in a makaipi pen Tedim Khuapan a hong piangkhia Kampau azangte mah ahi hi. Kawlgamsunga om Kawlte leh mi namdang tuamtaum tetawh iki thuah iki ho takciangin koipan nahiam? ci-in hongdot uhteh Chinpyne(Chin State) pan hing icih hong kulpah a, tua leh bang Chin na hiam? cih hong dot uhteh Tedim Chin cihloh hong phamawh pah hi. Zomi Chin, Zo Chin leh atuamtuam kitamzat nailo in amauzong hong tam theihpih nailo uh hi. Tuaman in Tedim gamsung leh Tonzang gamsunga omte peuhmah in Tedim Chin, ci-in Tedim min zangngiat uh hi. Tua gamsunga omte pawlkhat gamdang painuam in India leh Nepal pana R tawh ahih uhtehTedim min a zatloh uh phamawh hi. Falam te pawlkhat leh Ngawnte pawlkhat na ngawn in Tedim min zangin R ah kipia uh hi. Manpha veve khongei mataw? Tedimte aneu muhhuai takpi diam ou?


Kisuang hetlo tak in Lamka Khua laizang tektek ah, Tedim Road, kici Lampi khat ki khungphei dihdiah in, Mivom, Mikang, Misan leh Mi nam tuamtuamte in tualampi tawn ngelhngelh mawk uh hi. Tualampi in Lamka Khuasung etlawmsaka mipitadingin phattuamna tampitak piathei mawk hi. Leitang nangawn in Tedim minpua cihtheihphial hi. Biakna lam ah zong Tedim Baptist Convention omta a, Chin State ah, Khuamin leh munmintawh Convention angah Tedimte bek hipan khading hi.Zomi mintawh kipawlna Biaknalam leh Leitunglam ah makai zong Tedim kampau a zang, Tedim kamtawh Laisiangtho bu aki bawlpen a zangte hon khopkhat mah ommawk uha, amauteng tawp,khawl mawk leh Zomi mintawh kipawlna tampitak kisia, kitamkhamdingin ka lamen hi. Pasian thupha a sandan uh nasia ei mataw? Chin State ah Christian asuak masapente zong Tedim gamsungpan mah hilailai Pasian in aituam itdeuh aitam? kacinuam phial hi. Pasian in thupha apiakzia, a zatzia, a laptohzia gengen ni cilenhkaminzong genkhitzawhloh leh Lai in zong gelhkhit zawhlodidngin ka lamen a, Topa aw banghangin kou Tedim pau a zangte nong hici itdiak nading in bangmah hikei lua ungh, ci-a, mawhmai nga ngetmalak in Khitui naptui tawh lungdamthu kohhuai kasazaw hi. Hih thuteng bek ngaihsun paklengzong Tedimte aneu muhhuai a zahpih huaitakpi diam? ci-in kei leh kei ka kidongzel hi. Pasian thupha piak akici Israel mite nangawn in haksatna sihna tuamtuam tampitak natuak uh hi. Tuahi-a i tuahsiat takciangin ki mawhak pahpahding hi kasa khol kei hi. Zeisu nungzuite sihdanzong ngahsut zelhuai kasa hi.


.Tuahi-a Pasian lah hisamlo napi, Tedimte namawhna uh kisik un vacihvial sangin kouzong noulak ah hong omsak un, i pianna khanggui sutleng pianna kibang, si sanki khat hihang, sung leh mak, pi leh pu ni leh gang unaukhat hihang kacinuam zaw hi. Pasian lah hisamlo hanga mi khat leh nih peuhtunga i lungkimloh na khatpeuh avekpiwa vamawhsak vamuhdahke dingbel kasi san in azo kei hi. Khat leh nihtawh peuhtawh ki lungkim loh nate a mibup, a khuabupwa i tokgawpsawm manin unau khat hinapi 1997-1998 ki kalbang Manipur, Lamka kimteng ah buaina lianpi om ngei hi. Tuatungin Tedim kampau azangte omkei leh kuate bang asuak tam? cih khawngzong ngaihsut huai hi. Tuahi-a mailam ah mimal vaite mi malvai in paisakleng hoihzaw mahmahding hi. A sak a khanga omten i pianna khanggui leh i pu i pate tenna munte guisutleng Tedim min nangawn ki helkha pelmawh ding hi.


Tedim Zomi tein tukum Cope topa hong tun Kum Za Cin Pawipi ah, Pasian tungah thupha ngenin abeisa a, acin lohna teuh mawhmai na ngen lailai ban ah, a Biakna makaite nangawn, khut kilen a nasep khopding hongsawm tauh ahihmanin, abeisa sangin pasiante Pasian in thupha atamzaw kan in pialai dinga, aveng apam leh mi namdang tuamtuamte makaih in, Joseph bangin mi tampiten amau tungtawn in noptuamna phattuamna tampitak ngahlaiding uh hi, cih awkhat kaza veva hi.


Khaibawi

---


Tedim hi keng; tu hun mi pawl khatte pau bang in hong pau leng kei zong tedimmi hi lo in tuma 1950 tung siah hun lai in ka pu leh pate uh pen tu hun in paitepau/paitemi i cih te hi uh in a pau te uh huai ash hiai ah zangte ka hi ngei uh hi.A hi zong in tu hun ciang in zomite lak ah tedim pau sit pen leh tedimmi sit pen khua lak ah khat a hi ding in Bo sing khaw Khai in a lai gelhna khat ah na gen ngei hi.Tedim kampaumi or tedimchin cih pen khangno mahmah lai in a tangthu sutnop mahmah lai lel hi.Chin hills mikang te in SDO khen thum in hong khen uh ih tedim,falam leh haka in hong khen ciang un tedimchin official in hong ki zangpan hi lel hi.Tua tedimchin te pen tedimgam sung mite hi a,tuciang in tedim,tonzang, laitui,kaptel leh cikha township teng huam kha hi.Tom gen pak leng ciimnuai ta teng hi pah hi.Burma Handbook 1943 ciaptehna zui in tedimchin cihte pen,Thahdo,Kamhau, sokte leh siyin ci in ki ciamteh hi,falamchin cihte pen,tashon,lombang, laizo,khuangli, whelngo lehyahaw ci in ki ciamteh hi,hakachin southernchin cihte pen,hsenthang, zhotung,lawhtu, vamtu,haka, yokwa,klanklang, bwel lehkwalringtlang ci in ki ciam teh hi..
Zomi sung ah tedimchin hi keng a cithei namte; mikang kumpi khenna zui in falamgam leh haka gam mitre hi in tua lak ah hualngo(mizo) te pakha lo ding hi lai hi.
Tedim kampaumite; Tangthu ki sut kawi2 na zui in tanglai in tedim khuapi ah teizang,sazang, dim,khuano, vaiphei,zou, thahdo(kuki) hualngo(lushei- mizo)phaileng, khuangli( simte)gangte, guite(paite) ,losau teng tengkhawmna pan in pauthak (common language) khat hong piang khia in tua pen tedimpau or tedimchin ki ci hi,hi a tung a minamte tedim kampaumite hi a,a theilo a zonglo te zong a zangding te a hihi.
Tedimkampau zangte hi keng; sa ci thei ding zomite sung ah Falamgam leh hakagam mite hi a tua lak ah hualngote hilo ding hi.
Tedim kam in hong gawmtuah; Tibet mogolia leh sengam pan in zomite i pai khiat ciang in vai tuamtuam leh thu tuamtuam hang in i pau i ngeina themkhat tek hong kat ciang in,Pasian in unau teng hong khen thang nuam lo in eipilna siamna hauhna leh hatna tawh cikmah hun ciang i bawl zawh ngei loh ding zomi tedimchin teng hong gawmna in pauthak khat hong pia a tua pen tedimpau a hihi,tua i pau in khat leh khat hong ki it sak,hong ki lemsak.hong ki pumkhat sak leh khantohna zong hong pia hi.hi bang in zomite kalsuan henla minamlian suak hen cih a deih mi khempeuh in hi thu leh i pasian thupha phawk in tedim pau zang ta hen.Amen...
Tedimpau tawh zomite gawm lai ding; a tung a minamke teng in,i tedimpau leh lai limtak it in puah in zun in kem in i sep tohtoh ciang in i sanggam falam leh haka gam leh mun tuamtuam a om zomi pih te hi i tedim pau tawh zomi sung ah ki lemna,ki pumkhatna,ki itna leh khantohna a pia ding in pasian in i minam sung ah hong teltuam te i hihna phawkta ni.
Zomi in hong gawm; mikangte,kawl te leh vaite in,i min i puam lo pi in hong sapna hong theihna te uh pan in ei mahmah i ki sap na,tedim gam ah a na kem kha lai zoute,falamgam ah laizo leh hakagam ah hzotung cih bang in hong mang thang sak tuanlo in tua hang mah in st Haugo in zomi baptist convention tawh hong dinpih zawh na phawk tek in zahtak ni.tua min pen pasian in thu pah hong piak sak in leitung uno,india leh kawlgam muntuamtuam ah i min a hihna hong theihpih uh a hih man in Topa i phatphat hi.
by Ngeisok
--

Zomi, Chin, Tedim

Zomi i cih pen a kipatcil in, midang te in ''CHIN'', ci in ong theih pih i nam min hi a; Ei le ei Zomi a kici a, Zomi mah i hi hi. Chin zongh i hi hi. Minamdang te in THE CHIN PEOPLE in ong theih pen Zomi te ong gen hi hi. Zomi i ci zonghin, Chin i ci zongh in akhial leh a dik zaw sang ki omlo a, anih mah in man tuak hi. Ahoihzaw leh a thusim tak zaw, zathuai zaw a kikum i hi hi. Tua ahih man in Zopau in gen in, Zolai in i at a, Zogam suan leh khak i hihi.

'CHIN' i cih, Kua' kammal hi a koi lai pan kizangh masa hiam?

Chin i cih min pen, 'chinthe' or 'chin-the-gyi' or 'chinteig' cih Bamar Kawlkam pan hi a, Eipau in 'humpi' cihna hi. I Pu i Pa te gal hat in, lungsim gamtat picing leh phakzawhloh in na om a hih man in, a veng a pam Kawl te in 'Humpi bangin', 'Humpi Nam' ci a, lipkhaphuai zah phial in Zomi te ong na mu uh a, ih Zogam pen 'chinthe wuih te tah taing' ci in ong nasam liang hi. Chin i cih pen, 'Chinthe' (lion) genna hi a, Gregorian calendar kum zalom sawm leh giat beima ciangciang, rural nuntakna bekbek kihi in, Khuano nuntakna ah Khuano mite vive na ki hi hi. Hih hun sung pan, Mikang te' in gamkek in, ei ong uk to suak a, 'the chindit' (=chinthe, the lionny) Humpi zah a galhat te in ong ciamteh uh na hi hi. Galpi nihna ong ven takteh, minamdang te in, ei te 'the CHIN...theig' in a lungsim uh ah leh, a mit uh ah ong ciamteh uh na hi hi. Sanggam Khanglam Zote in pen, Hi mah na pom viuveu uh a, na ki saktheih pihmahmah uh cih kimu hi. Khanglam Zo te' aa leh amau neihtuam hi peuhmah lo in, a diakdiak ah ei, Tedimkuam galkuam leh, WWI, WWII nih lai a, ong nawk phatdeuhna Tedim, Tonzang, Haimual, Cikha, Lamka, Phai hih mualzawn taangto teng pen, i bulpi hi zaw hi. 'Chin' ong kici leh, Humpi nelkai zah a, a galhat Zomi Pupa te phawk a, zahtak ki sak theih pih ding na hi hi. A hi tei ta zongh in Chin ong kici leh, Zomi ong genna hi ci in i tel siam ding kisam kik zel hi.

Leitung ah Zomi (Chin) Tedim ahi te Tellahna:

I. Leitung sung ah Continent (gambiikpi) 7, or 6, or 12 om hi.

II. Tua gambiikpi 7 or 6, or 12 sung ah Countries (gam) 193 or 250 kiim om a, Tua lak a, UN te in Myanmar zongh gamkhat in ong simsak uh a, tua sung ah Myanmar i hi hi. Myanmar mite i hi zel hi. Leitung mite zongh i hi lai hi. Tua sung sawn sawn, a sung nung zaw lai ah, Zomi nampi te i hi hi.


III. Myanmar sung ah gamkhen, gamukkhen 14 i pha a, ''Chin State'' gamkhen a cih gamkhen sung pen Zomi a tamzaw' omna a hi hi.

IV. Zomi sung ah, anuai a Zomihuam sung (ah na en in) i gen mah bang in Tedimmi zongh Khat i hi hi.

V. Tedimmi sung ah Namneu tuamtuam i om a, gtn. Sihzang, Saizang, Zo, Teizang, Dim, Losau, Vaiphei, Paihte, Simte te leh Tedim kampau teltheih, zang etc.
*Hihbang in TEDIM hihna khat sungmah ah a kibanglo Khua leh Beh, Denomination pawlpi, party tuamtuam i sung neih sawn sawn hi.
*Beh khat sung ah, Bawng tuamtuam i om lai hi.
*Bawng khat sung ah, Innkuan a om lai a,
*Innkuan hihna sung ah, Uzaw, nauzaw, khentuam keekee te i nei lai hi.
Zomi ngeina leh zia te picing sak in puahtoh beh lai ding in hoih mahmah hi.

Zomite

pen: Myanmar sung bek ah om lo hi. India ah tengbial hi. Bangladesh ah zongh tengbial hi. Hih pen Zomi Origin i mun i gam i kipatkhiatna munte hi a, Minam khat i hihna a hi hi.

The Zomi Tribes

Let us now turn our attention to the Zo generic under which the Paites constitute a sub-clan or tribe. Listed below are the various tribes under the Zo umbrella. In the present day, the Zomis, of which the Paites form a tribe under it, are divided into three geo-political regions.

Northern Zomis

The Northern Zomi constitutes the Paite, Sihzang, Simte, Tedim, Vaiphei, Thadou,Zou, Hmar, Lungpho, Manawt, Vaipua, Tangpha, Manipur, and Samte, etc. The Nother Zomi are the axis of the Tribe Zomi. They are found to have been geographically concentrated in such locations as theTonzangdistrict and theTedimdistrict (both in Burma), the north-east of Mizoram, the Naga Hills, the Somra Tracts, the Hkamti district, the Kale-Kabaw valley and the North Cachar Hills, The Churachanpur State in India, and Karbi Anglong districts of Assam. The Northern Zomi’s socio-cultural system is basically complex but despite important structural distinctions, they have closer affinity to the Central Zomi, rather than to the Southern tribes.

The Zomi tribes inhabiting the Tripura state of India are the Molsom, Langrong, Chongrai, Bong, Kaipeng, Hrangkhawl, Ruankhum, Darlong, Lushei, Rangchan, Paite/Paitu, Namte, Mizel, Lantei, Laifang, Fun, Khephong, Khareng, Balte, Jantei, and Hajango.

In Bangladesh, about seven Zo tribes can be identified viz; the Bawmzo, Asho, Khami or Khumi, Kuki, Lushei, Mosho and Pankhu.

Almost all the tribes inhabiting theChin Statein Burma andMizoram statein India belong to Zo racial groups. Ethnologically, the above named tribes belong to Zomi group because their progenitor is Zo. The close ethnicity is proved by the peculiarity that though variations in dialects exist, the Zomi - unlike other tribes - can converse with one another in their respective dialects with 70% comprehension. Thus the chain of their relationship is circumscribed not only by geographical bounds, but more often by racial unity.

A more detailed study into Zomi languages was made in 1931 and 44 (forty four) separate dialects were recorded as belonging to Kuki-Chin (Zomi) group. As per the memorandum submitted to the British Government on April 22, 1947 by the Mizo Union, 47 (forty seven) major Zomi tribes were included, viz Aimol, Anal, Bawng, Baite, Bawngzo, Chiru, Chawhte, Chawrai, Chongthu, Chongthu, Darlawng, Dawn, Fanai, Hmar, Hrangkhawl, Hnamte, Kaihpen, Khumi, Khiang, Khiangte, Khawlhring, Kawm, Lushei, Lakher, Langrong, Mualthum, Miria, Ngente, Paite, Pawi, Purum, Pangkhua, Pangte, Pante, Pawite, Ralte, Renthlei, Thadou, Tarau, Tikhup, Tloanglau, Tlau, Vangchhia, Vaiphei,Zou, Zawngte and Gangte.

Central Zone of Zogam areas covers

... the Falams and the Tedims; but negotiably the the Hakas, the Thantlang, the Maras (Lakhers), the Lushei, the Hmars, the Zahaus, the Hualngou, the Khuanglis, the Tlasun, the Laizou, the Bawmzou, the Zoukhuas, the Tawrs, the Zoutung, the Ngentes, the Kneltes, the Fanais, etc are called theSouthern Zomi. They are found to have been geographically concentrated in such locations as North-Western part of the Arakan District, the Pokokku Hills, the Central portion of Chin State (all in Burma), Mizoram, Tripura Hills and the Chittagong Hill Tracts of Bangladesh.

Southern Zomi

The Southern Zomi includes the Asho, the people of Kanpetlet, Patletwa and Matupi areas such as Chinbok, Chinme, Chinbon, Khumi, Khami, Mro, Matu, and Khalkha. The Asho (or the plains’ Chin) are found to have been geographically concentrated in such locations as Thayetmo, Insein, Minbu, Prome, Aunglam, Akyab, Sandoway, Syrian and Cape of Morton in the plains of Burma. Among the Southern Zomi, the Khyang and Chaungtha in Paletwa district of the Chin State have old relationships with the Arakan, like that of the Old Kuki to Manipur and Tripura.


Zogam: pen, Zomi te in Zomi Minampi hihna ong bullet in, on kipneih khitteh, 'dinmun kitheihna' Gam Nationhood ong la ding a, ong picing suah ding hi. Mipi leh minambup sung ah tua upna leh muhna ong kiciang in Zogam i luah ding a, Gam khat i ding thei ding i hi hi.
Zomi sungah Kua teng kihel:
Utleh kihel, utkeileh kihello cihtheih thu hi peuhmah lo hi. Minam i cih pen, gialbem in a gial a khek theihloh zah khat in Minam hihna kikhel theilo hi. A hihang in, Gam, Gammi hihna pen utdandan in kikhelthei lua zen kiuhkeuh hi. Zomi tawh thu i gen ciang in, naupang thugen i hi kei a, Thupi taktak kikum i hi hi. Minamvai, gamvai thu i gen ciang in, SISAN tawh thu kigen hi. A taktak in Tulaitak in Zomi i cih pen, ''Zomihuam'' ci leng telnop kha ding hi. I Sisan kibatpih, tu ma, kumza 2, 3 lai khawng a i kampau kibatpih te, belbpawlpih, sungkhat bawngkhat, leh khuakhat a ankuang luikhawm te i hi zen hi tua teng pen hun ong saw sawt ciang in guallelh ding launa tawh kikhenkhen i hi a, I minam taktak a mansuah dekdek i hi tanghial hi. Pawlkhat leh tampi te in Zomi pen, Tedimmi te' a cihna hi. Tedim aituam ding sa kha kilkel kha hi.Tua pen, uhna toiluamahmah leh kawciik lua mahmah a khial mahmah. Khangsawn momno te'n tuubang a cin ding numei naupang leh i vengi pam tek hilh sawn ciat leng, sangkahna ah zongh theisak tek ding ahi hi. ihuam.....Zomi i cih ciang in....

1. Myanmar gam a Chin States huam sunga teengte, Tedim leh Tonzang, Zopi(Kalay valley)
2. Khalkha leh Thantlang, hih tegel bek a pau uh a kihuang om a, midang te tawh kibanglo hi,
3. Falam, Pawite, Rezua, Zelte adg te,
4. Mindat, Zotung, Matu te, hih te zongh ki paituam thei tuanlo lo,

2. Zaang a om Mro, Asho, Yaw, Khami adg te,
3. Bangladesh gam a I kibatpih Zomi minampih te,
4. India gam a, Mizoram State sunga teng zong Eimi vive mah hi Eipau thei ciat uh hi.
5. India gam a, Manipur State leh Churachanpur state sunga tengte,
6. Mun kitheitel nailo a, Eipau, eidan a om mipih te leh,
7. Leitungbup a zin kawikawi, tengkawikawi, amah leh amah Zomi hi ingng cih, a kithei mimal khem peuh Eimi Zomi a hi ding hi.
*Zomi pen hih malsim 1pan 7 ciang a teng a huam a hi hi. I Sisan leh i zia kibang hi hang!
Kua te Tedim hiam? Kua te Khalka hiam? Kua te >????
Zomi leh nam dang i et ciang in, i vengte Manipur, Asam, Naga, Behte, Shante, Sente, Bamar te, Rakhin te, etc
Zomi Nampi sung ah i helnop, i huam nop a zailut ciang in huia zolo hi. Toilua le zongh picing thumaan omlo hi.

* En in, Bamar ukna ah, Bamar a hilo pi Zomi, Shan, Karen, Kachin, Kaya, Chinese, Rakhine hih minam pi 7 huama sung teng, bek neuneu in ong huam in ong tennen a, ong khenkhap ciang in, khang kizom ah supna leh buaina, akisam lo thukhelkhel tampi ong piang ziazua pah hi. Hihpen hi... aman a gil leh thutak zuilo pi a, thugawlna, huaihamna leh liatnopluat a hang a,,,, Mipi, gammi te in suplawh dikdek na,..........

Tedim

''Tedim'' pen, 7 vei, or 9 vei khuamang khin a; Tu in, Ei te a 8veina or 10veina kiphuh Khuapi Tedim a om Tedim te i hi hi. Tedim pen, Khua min hi in, Tedimmi pen minam (Namkhen khat) gen a hi hi. Nidang lai in, Khuakhat paukhat, Khuaneu khat minam khat, Khuano khat gamkhat (city states styles) tawh i pu i pa te in nun na zilh uh. Hi bang teng tawh mual khat kheng leng pau nam khat, guam khat kaan leng paudang khat mah, minamdang khat leh situam satuam bangdan in i pu i pa te om ngei khin uh hi. Gal leh sa na kisa in na ki that in na ki do do ngei uh hi; Khuadang leh mundang koi mah zinlo uh a, Khuatual ah anciing in amau a tek na nungta uh hi. Midang sidang sadang ahi, Sente, Mivomte, Mikang te, Naksaute peuh tawh na ki mu ngeilo, na ki thuza kha ngei lo uh a hih man in a veng a paam a om teng bek mah tawh na kithuza a; Tua a veng a paam a om te pen, gal leh sa mah in na ki en uh hi; Innkuan khat sung pan piang a hih lam, tangtawng a innbul khat pan a a ka khia ahih lam uh na phawk lo uh hi. Beh leh phung leh vengleh paam na thupi sk uh a, azai zaw leh khangmasa tangthu na kan lo uh a, beh leh phung tawh na kidem in, khua tuam na saat uh hi. Khua khat ukna khat tawh na ki uk uh hi. Hih a neunono te pen Tuhun in gawmcip ding, kibatsak ding cih gelna lianpi in thuhoih ahi hi. A taktak in, MINAM LEH NGEINA, PAU LEH LAI kibatpih te MINAMPIH khat ihi hi. Thukhaamkhat bawlkhawm a, thukhaam khat neikhawm in, tua thukhaam khat zuikhawm te pen, Zunkhat (one community) i hi hi. Ukna khat, Maang khat, Tokhat leh kiukzia khat nuai ah, tua kiukzia a neikhawm mi zunhon te pen gamkhat, gammikhat, mipih, gampih te kici hi.


Tedim: T' Tedm pau Eima pau i ci hi.

Tedim i cih sung ah a kihel amu pen; Losau, Vaiphei, Dim, Teizang, Zo, Saizang, Sihzang, Simte, Paihte etc. huam sung teng a hi hi.
A zaizaw in, munkhempeuh a om Tedimkam pauthei teng ahi hi. Khuano mi khempeuh a huam a hi hi. Tedim pau na theih nak leh Tedim mi na hihna na phawk in. Mizo, Thado, Khalkha, Falam, Marr, Zotung, Zophei, Rezuar, Matu, Mindat, Asho, Mro, Khami, Yaw Cih te zongh ZOMI sung huam mah ahihi. Na U na Nau mah hi. Na behna phung mah a hi hi. Amau te zongh Zomi mah hi a, i Minam pih te maha a hih man in, Zomi hihna ah ki paithei tuanlo hi. Chinthe' cihna ah zongh amau zongh i hel ding, Zomi cihna ah zongh, amau mah i hel ding a thudik thutak ahi hi. Ki pai thei tuanlo hi. Sisan kibatpih i sim ciang in. Manipur, Assam, Nepal, Sen, all mongoloid origins, Japan, Korea, leh Thai te zongh i sisan leh i zia i tong, i guh i tang, kibang hi. A zaizaw in gen leng, ''Asia'' mel, 'Asia zia' leh tong, Asia lungsim puak dan i vek in kibang lel mahmah hi.

Zopau, Tedim pau mimal in a gen a a zat nak leh Zomi Tedim mi a hi pah hi. Topa in Thupha telsiamna leh nuntakpihsiamna ong pia ong guansuk ta hen. Phasiam!


Eimi puah ciat ni.....Itna leh deihsakna tawh Zasang

ttp://zasang.atwiki.com/page/Zomi%2C%20Chin%2C%20Tedim