Showing posts with label ancient zomi. Show all posts
Showing posts with label ancient zomi. Show all posts

Monday, August 22, 2011

Mimal leh Mipi Aading Kiseppuakzia

ZaSang EvErEstEr samuelzamsiansang@gmail.com
zonet@yahoogroups.com,
zomi sda ,
sizang@yahoogroups.com,
tonzanglawm@yahoogroups.com,
tongsan@googlegroups.com,
zomicenter@yahoogroups.com,
blessedzomi@yahoogroups.com,
zingsol@yahoogroups.com,
zim.mly@gmail.com,
Anlangh Global ,
chinland@yahoogroups.com,
laiforums@yahogroups.com,
kukiforums@yahoogroups.com,
tedim@yahoogroups.com
Mon, Aug 22, 2011 at 2:16 PM
==>Human and Community #4(abc123... Mimal leh Mipi Aading Kiseppuakzia)



Zomi, Minam a it, Mipih te

abc123... Mimal leh Mipi Aading Kiseppuakzia


cih thulu tawh, Khattohna khat i neih zawh tuam na ding, Lungsim huam heek lai khat kong gelh hi.


Thupatna:

Mipi, leh Minam adeihsak nasepna ah, Gilpi 1 = Minambup Gilpi Xxxx??????????
tawh ama' gilpi ding leh, ama' innsung khat sung hamphat nading ngaihsutna tawh
Minambup i gilpi, leh minambup i hamphatna ding a kheek ngam ziauziau
Makai a kici min pua in, panmun letna, rank ngah na, tutphah ngah na ding bek tawh, Minam azuak ngam ziauziau, sawltak sila hoih pawl khat om thei hi.

Bang hang in hi bang thu ong gelh ka hi hiam?:

Tua bang mi pawlkhat ka mu ngei hi. Nang zongh mu ngei, thei ngei, thuak ngei ding hi teh! Hih te, gen lo in, lau in, im cip niloh le hang; Ei le tei a ki meklum, ei le ei a ki bumcip hi ding i hih man in, Deihsakna leh itna maan tawh humop in, Minam aading leh, Pawlpi , Mipi aading in hih thu ong gelh khia ka hi hi.


Amau te' kam pan in, ahoihh in (apuatham) a ki muh ding ut lai lai uh:

Kampau apau uh ciang in, Makai ka hi hi. Minam ka itna, Pawlpi sung, Minamsung, Khuasung aading deihsak in, na ka sem hi , cilai ta zen uh hi.

Bang hang in amaute lawt lo in, han lo in, pulak khia lo in, ko lo in, hilh lo in, motor hek bang in hek lo i hi hiam cih leh:

A kician in, tel kheh suk ni ci leng,

@ Ei sung vive, pawlkhat vive, u le nau sung khawng zongh na hi mai thei;

@ i it pen, i zahtak pen te zongh ki kha mai thei;

@ mi hau te mi lian te khawng, phungcing mi nuamsa te khawng hi mai thei ding;

@ mizawng daipaam a hih man zongh hi kha thei ding;

@ gen man lo khawng zong hi kha ni;

@ gen ngam lo zongh ki kha ni; gen kul a sa se lo zong om in teh;

@ gen ding lam a thei lo zongh om kha ni;

@ a thu leh tua bang dan paizia a mu kha nailo zongh om kha ni;

@ mun ngah peuh leh, cih tawh a paak ta zongh ki om thei mai ding;

@ bawng khat hihna, beh khat hihna khawng zongh hi kha thei in teh;

@ party khat hihna, club khat hih khopna, kibat na harng zongh hi kha thei in teh;

....bang bang harng tawh a hi zong in.....


Nang tawh kisai, kei tawh kisai:

Mimal khat sim, nang leh kei in, a tei tang zaw deuh a kici, mi lak kihel zawdeuh te in, hih thu te ah phamawh sa in, ngilh theih lo, pelh theih lo, Minam lian nampi ka hihna, Mi citak taktak ka hih na, Mi muanhuai taktak leh, Kumpi nam, Nampi Minam lian te a makaih ding kei mah ka hi hi ci in, ei le ei ki guan in, i lungsim leh i paizai, i panmun ah i zat ding a ki sam a hi hi.

Minam tawh kisai:

Hih bang lungsim puakzia; hi bangh lungtang leh ngimna tawh; hi bang nuntakna leh kiseppuakzia; hi dan pai dan tawh; Mimal sim in i neih ciangin Minam bup sung ah ong kidim ding ahi hi. 100% ah 100% mimal kim in a hih loh hangiin, atam zaw in, hih bang in nungta, sem in, kiseppuakzia tawh panlakna leh veina nei in om leng, adang teng zongh damdam in lawhlawh toto in, i vek in, ahuampi in, bucing to semsem ding hi, damdam in...

Hih thu ka gelh sawmsawm sawt pi pek hi khin a, vuicing tak leh, deihna bul cingtaak tak in gelh ding ci le hang, lai bu a bawl leng zongh, tampi a pha lai ding ahih manin, atelnop ding in, tomcik tawh a kicing ding in ong gelh ka hi hi.

A taktak in:

Atak tak in ci leng, Panmun letna, Za lian pipi ngah a, tutphah sang te a tu te in, zai pi tak leh, Minam ading tampi, ong gelsak theizaw mah uh hi. Amau ukna khutsung, khantohna ding leh, kiam suk nading, mailam thu amaute' khutsung ah om takpi hi cih; Mimal makai te leh Makai hon makai hon te in, 'Voice neihna ciang nei uh ahi man in; Amaute' sepding pen, amau gawl/gilpi ding hi lo a, Minam aading, pawlsung aading, gamsung aading leh Mipi aading nasem te a hih lam, kiphawk pha pha le uh, cih deih na hi.

Gentehna / Ettehna khat le nih en suk in:

a. 196?s, 197?s lai in, Zomi a pil a siam (amin XXX?) khat, a citak khat in, Minam aitang in panmunlakna khat Tedim pan in, nei in, a za(rank) khang in, Hakha ah, ki puak a, Kawl makaihna zui in, Zomi ong simmawh Kawl makaipa (kawlmakaite) nuai ah, khut kilen in, panmun ngah na khop in, minam ong zuak a, a angsung ding ngah zo hi. U Nu te, New Win te tawh maitang kimu ngei, khut kilen kha ngei te a hi hi. Pil in, panmun ngah a, ahih hangin, ama' panmun ngahna pen, I Minam (Zomi) ong zuak na hi gige hi. Tuni ciang in, hing lai a, amah leh a mah a kitel tam maw? ka ci ci a, ka dahpih mahmah hi.

b. 199?s lai in, SDA MYUM sung ah a pil a siam mi khat (a min XXX?), nasepna ong lawhcing in, pawlpi tampi tak leh, saang tampi tak (planted) phut khia zo a, .. Namdang lak ah, panmun va la in, za lianpi tung hi. Tu in, tua Zomi pa pen, Zogam, kawlgam ah om nawnlo a, Nekding zong in, Gamdang ah nasem hi.

c. 200?s khit in, UN envoy palai XXX pa khat, nih te pen, Kawlgam bup minam kilemna khantohna om nading, vai kikhuppih ding, thumaan kan ding a ki pai sak te pen, Kumpi Ulian te in sum leh, kham leh ngun tampi, a angip ah koih sak aa hih manin, a lungsim dual in, thumaan kan ding sang in, a hoih a pulak ding tawh lungkim zaw hi. Hih te in ih Minam ong laamsang pak ding hiam, na ci ngei hiam?

d. Mualtung pan in, Khuapi ukding, panmuh ngahna ding in sawlna leh ngetna te a kipan, Vantung Pasian tapa hiha, Vamtung ukna zaa taisan liang in, Vantung nopna na ngawn nusia a, Leitung nopsakna, liatna tuamtuam te hinpih ding leh hin pih ngam zaw lo in; -Amite', a tuute, khamangthang te hotkhiatna ding in, amang te zong ding in, tuma kum tulnih lai in, Zeisu Khazih in, a nuntakna na pia khia in, na si khin zo hi.

Thukhupna:

Minam aading in, Khamangthang te gupkhiatna ding in, Pawlpi aadingin, na nuntakna na pia ngam hiam? Tua te' aitang dingin na si ngam ding hiam?

ahih kei leh

Minam aading in, Khamangthang te gupkhatna ding, Pawlpi, Khua le tui te' ai tang in, nang na hing ngam zaw diam?

cih telna, a tawntung in ki dongh den ni.
Minam thupha Nang na hi hi. Minam thupha kei ka hi hi. Minam thupha Eite khat ciat i hi hi.
Eite ong nei, Vantung Pasian in Mimal kim leh, nasepna, nuntakna leh Mipi, Minam, Zomi te ong Phasiam ta hen!



---
Itna leh Deihsakna lungtang tawh
ZaSang EvErEstEr

Thursday, June 24, 2010

Zolai


by: Dr. Gin En Cin
---

– H. Gin En Cin, D.D.
Hih Magazine sungah suahsak dingin “Zolai” tawh kisai gelh
dinga nong nget manin kei nasep lianpi khat ahih manin ka angtang
mahmah hi.
“ZO” kici kammal pen kuama kam kikawm hi lo-in Zomite ei
le ei i kilawhna i minam min ahi hi. Midang khatpeuh in minam
dangte hong cihnate zang taleh midangte in ei hong cihna uh kammal hi a, en i zat ciangin
midangte kam akawm i hi hi, ei neihsa hi lo hi. Ei neihsa ahi lote i zat nadingah i zat khit
ciangin akipiakik ngeina hi a, piakik nawnlo a, mi’ neihsa amau neihsa banga, anei suakte
guta ahikeh mi gina loin kiciamteh hi. Tua ahih manin mi-a akawm nuam i mipihte in
akisap sung teng uh kawm taleh “Zo” cih kammal pen amau neihsa ahilam atheih uh
ciangin akawm pen uh piakikin amau neihsa ahi “Zo” mah adeih hun uh hong tung dinga
tua hun ciangin “Zo” mahah hong ciahkik ding uh hi.
Ei mi pawlkhatte leuleu in naupang
pauthei nailo bangin “Zomi” aci theilo
kineih uh a “Mizo” peuh ci uh hi. Ahang
in, mikawl peuh miIndia peuh aci leitung
buppi-ah kuamah om lo hi. Tua banga a lo
mite lakah Pasian in amau min amaan ci
nuam mi khatpeuh akhansak hun ciangin
“Zomi” mah acih nop hun uh hong tung ding
hi. Ahang in Pasian pen athumaan Pasian
hi a, lungsim maan le thutak adeih Pasian
ahi hi. Tua ahih manin amah abia mite in
zong thumaan a, anuntak ding uh Pasian in
deih hi. Pasian in Zomite amau min maan
neihkhawm ding hunta asak ciangin i omna
ciatah hih i min maan “Zomi” cih i
neikhawm ding hi. Tua hun ciangin Israelte
Greek kampau Israel le Jew kampau Israel
a om bangin i kampau kibang taktak
takei leh kampau bek a kilamdang Zomite i
hi ding hi.
“LAI” hih kammal zong kuama a
kikawm hi lo a, i pupite zat kammal kician
mahmah khat ahi hi. 1925 kum pawla Cope
in tu-a i zat Roman laimal tawh i lai hong
bawlsak laitakin i pupite in “ca” peuh
“lekha” peuh na ci loin “Lai” mah na ci pah
lian uh ahih manin kuama kampau kikawm
het lo Zomi tawh a piangkhawm kammal
mah hi pah hi.
Hih tawh i genkhawm dingin “SANG”
kici kammal zong eima kam lian a i pupite
in a neih hi a, thlawng, ahikeh skul cih banga
ci theiloh pipi Kawlte a, mikangte a peuh
kikawm hi lo hi. Tua ahih manin ei Zomite
in “Zomi” “Zolai” “Sang” i cih kammalte i
pupite in Zogam a pian tunga a nazat uh hi
a, i minam tawh a piangkhawmpah ahi hi.
Tua hi a i minam ciamtehna a thupi tampi a
omte lakah hih kammalte a kihel ahi hi. Tua
ahih manin ei Zomite goupi ahi hi. Hih
“Lai” le “Sang” zong i mipihte in mi a, a
kawm uh “Ca” “Lehkha” le Thlawng”
“Skul” a neite a piak kik uh cianga amau
ZOLAI
64 ZOMI SIAMSIN MAGAZINE [ Vol 2, 2008 ]
Lai LE pau
tawh i neihkhawm i neihgil pen “Sang”
“Lai”mah hong zang ding uh hi.
Hih atunga thute enpak le’ng Zomite
minam lian minampi khat i hihna hong lak
hi. Tua hangin i Zolai pen i minam zah a,
i it ding ahi hi. Zolai om kei leh i minam
ciamteh nading a thupi bang om ding hiam?
Zo Minam Ni nangawn kinei zolo a,
Zomite kiciamtehna Vaphual limbek omlai
hi. Tua ahih manin Zomi ka hi aci peuhmah
in Zolai sinloh phamawh a, theihloh
phamawh hi. Zolai i theihna bek tawh
Zomi i hihna kilak thei lai hi. Nang le na
minam na it leh Zolai na it kul a, Zolai na
it leh na theih ding kisam hi.
Tu-a i zat Zolai pen i neihzawh kum
90 val bang sawt ta hi. A masa-in Ni Sagih
Lai ci-in “a aw b ch” ci-in ni sagih sunga
theihtheih dingin hong kipantah a, 1925 kim
pawl ciangin tu-a i zat Roman laimal zangin
Cope Topa in a theihnop mahmah dingin
tuhuna sim thei, gelh thei ciang ahih nading
akisinte bangin Laibu hong bawlsak hi. Tua
pen “Ka dah mahmah. Ka pa a dah
mahmah… ci-a kipante ahi hi. Hih pen a
kisin ding laimal teng (glossary) teng kisin
masa a, tua khit ciangin alaigual a thunei
dinga kisin pan laisinzia ahi hi.
Tu hunin pawlkhatte in ciamnuihna
peuhin zanga ka pa ha a na, pha ka sa, La
ka sa, ci-in Cope in na gelh lawmlawm a,
ci-in mawhsak kha thei hi hang. Hihbang
kamvuicing a thu kihual dinga Zokampau
lo khat in a gualh hunlai-in haksa sa-in a
khua-ulsa kai mun mahmah ding hi.
Bangbang ahi zong ama hong bawlsak lai
pen gelhthei, simthei cianga zat dingin tua
sanga theihnop zaw le tua sanga hoihzaw
lai sinna omthei lo hi.
Ahi zongin Cope kammal zat pawlkhat
le sin dinga abawl pawlkhatte Mangkang
gama zat ding ahoih tampi om a, ei gama
naupangte in theih haksa uh hi. (gt. Vukkhal
tawh kimawlna, Sik meicihna tangthu etc....)
Tua banah laisinzia zong a khuahun zui-in
kilaih a, i gam i lei-a thupiang zong
kilamdang ta ahih manin puahloh phamawh
ta hi. 1972 kum ciangin Tedim gam sunga
sanglam pilna neite le kumpi lam tavuan
neite kopin Zolai simbu kipuahpha hi. Cope
zatsa tangthute Zomite ading akizang thei
teng le laibute sunga naupangte lungsim a
zoding, naupangte tungah ngaihsutna hoih
a piathei ding (moral lesson) hoih nei
pawlkhat zong kizang lai hi.
Tanlang Laibu sunga ABC laimalte-a
kipan laimal om khempeuh a malmalin
naupangte in a zattheih ding khiatna nei
kammalte kiguang hi. Laimung khat le aw
a suaksak nih ciang kisinsak hi. Tankhat
laibu sungah laimungte le aw a suaksak
thum ciang sin dingin kiguang a, laimal
gawm khempeuh Tanlang le Tankhat sungah
a kimin kisinsak hi. Ahi zongin Tankhat
laibu a tawpna lamah thuhoih pawlkhat
kisinsak a, Tannih laibu sungah tangthu tom
nono naupangte ciamteh theih ding le a
zuihpah theih ding uh thute kiguang hi.
Tanthum le Tanli laibute sungah Zomite
tangthute le Zomite theih ding a kilawm
thupite kisinsak hi.
Tua tangthute tung tawnin naupangte in
Zomi itzia ding le Zolai itzia ding thei uh hi.
Tua huna kipanin Zolai tawh lai kigelh ciat
hi. Biakna lam thu kizakna zong a tuamtuam
kihawm ciat hi. Ahi zongin laigelhzia kibang
kim lo hi. Pawlkhatte in amal malin gelh a,
pawkhatte in ama pau bangbangin kinai sakin
gelh hi. Lai ngeina kician nei nailo i hih
ZOMI SIAMSIN MAGAZINE [ Vol 2, 2008 ] 65
Lai LE pau .
manin nang akhial, nang amaan kici thei lo
hi. 1972 pan 2000 hun ciangciang tua bangin
Zolai kigelh ciat phot hi.
Kum 2000 khit ciangin computer hun
hong hita a, laigelhna le limsuaihna
khawng baih mahmah hi. Tua hun ciangin
mi khempeuh in laigelh ding kilawp ciat
hi. Ahi zongin mi theih dinga Zolai
maantaka gelhding a haksat lam kiphawk
ciat hi. Tua hun pen ei Zomite adingin lai
lamah i mit kihon hun cileng maanpen kha
ding hi. Pawlkhatte leuleu in ama thu-in
Zolai puah sawmin Cope in Zolai a kihel
lo laimalte a cih “f,
j, q, r, x, y, nangawn
Zolai suahsak
sawmin hanciam
leuleu uh hi.
Geelgeelin gelhgelh uh hi. Ahi zong a
geelte nangawn in a simkik uh ciangin
simthei nawnlo thei uh hi. Tua banga
hanciamna neite Zolai hoihsak nuam ahih
manin phathuai mahmah hi.
Pawlkhatte in Kawllai banga a aw bawl
sawmin hih i zat laimalte mah zangin a aw
ding geel leuleu uh hi. Hih pen kei muhnaah
Cope in Zolaimal abawl lai-in Kawl
laimal na zang leh buaipih kul loin Kawllai
bangin a-uun, a-eu kibawl thei pah dingin
ka um hi. Ahi zongin tu-a i zat Zolaimal
pen Roman-te a i zat ahih manin ei deih
bangin a aw bawlna-in kizang thei lo ding
hi. Kizang thei hileh Cope in na zang pah
kha ding hi. Tua hi-a a piang thei lopi ding
khat a hanciam i hih khak leh i hun, i sum, i
thatang beite pammaih hi.
Zolai puahphat theih nading bulphuha
zum hong ZCLS te in a siam tawpun Zolai
na puah uh hi. 1986 kumin ZCLS Secretary
sem masa Rev P. Thuam Thang
makaihna tawh tua huna Biakna lam
thukizakna Endikpite Tedim ah kisutuahin
thu kikupna (seminer) kinei hi. Tua munah
Zolai gelh cianga ka buaina khempeuh laiin
gelhkhia-in seminer paper ka puak hi.
Tua kei buaina tampite tung tawnin laimal
zatzia ding tampitak kipuahpha hi. Tua
munah kikupnate a tampen in Cope laimal
gawmzia i zatsate pai tuan loin a kitelzaw
in bangci puahto ding cih kibulphuh ahi hi.
A telhaklua mahmah a kitheikhial dingte a
kitheihpah lianlian nadingin laimal tuam
neihsak ding cih loh puah theih nading
dang om thei
lo hi.
2000 May kha
ciangin Presbyterian-
te makaihna
tawh Tedim ah seminer kinei a, tua hunin
zong hih 1986 kuma buaina teng le a
hoihzaw a kimuh beh teng kikumnawi
leuleu in, nakpi-in Zolai hoih tuam hi. 2000
kum sung mahin ZCLS-te makaihna mah
tawh Leipi biakinnah biakna lam laigelh
teng seminer kinei leuleu hi. Tua hunah
zong a masa-a kikup teng banah muhbeh
omlaite kikup beh lai hi. 2003 January
ciangin Yangon Zomi Momnote le Rev. Dr.
Chin Khua Khai kipawl khawmin seminer
mah kinei leuleu a, tuate laibu-in bawlin
Zolai Endikte khutlet ci-in laibu-in
kisuaksak hi.
Hih hun ciangciang i Zolai
malgawmzia tampitak kiphattuampih a, i
laigelhte zong simnop zaw-in a khiatna
teltakin kithei thei zaw hi. Mailam ah i Zolai
i puah nading kei ngaihsutna-ah a laimal
mahmah a tuamin neisak a amal khat in
khiatna atuam a nei honpi khat i neihsak
ding hoihin ka um hi.
Nang le na minam na it leh
Zolai na it kul a, Zolai na it
leh na theih ding kisam hi
66 ZOMI SIAMSIN MAGAZINE [ Vol 2, 2008 ]
Lai LE pau
Banghang hiam cih leh Zolai malkhat
in khiatna khat bek nei loin tampi nei hi.
Amal kibang veve mah a aw tawm kikhel
leh a khiatna a tuampi khat suak hi. A
khiatna zui-in a mal tuam vive neisak ni
cile’ng lah i lawhna a aw nangawn
kibanglo lai ding ahih manin i bawl hangin
kizangtang thei peuhmah lo ding hi. Tua
ahih manin leitung bupa kizangtang
Manglai mah bangin a mal khat in khiatna
khat a nei pahpah pawlkhat nei le’ng a, tua
i zatsa banga i zatsuak ding lah haksa sa
kei le’ng hoihpen leh kilawm hi.
Gtn. Cope in i tenna inn agelh ciangin
“inn” ci-in “n” nih a zat pen nuamtuam
mahmah hi.
Laimal khatbek a aw kibang a khiatna
kilamdang khat “tu” en pak le’ng. “Tu”
bekbek in khiatna 9 nei a, a aw kibang 2 in
khiatna 2 mah nei-in; a aw kibang 4 in
khiatna 4 mah nei-in, aw kibang 3 mah in
khiatna 3 mah na nei a, a vekpi-in “tu”
bekbekin khiatna 9 nei hi.
1. “Tu” (sit) - hiah tu inla pau kei in.
2. “Tu” (Sugar cane) - hih kawltu “tu”
tu laivah ahi hi.
3. “Tu” (sheep) - “tuu” khawi-a tuumul
puan a nei hi = “tuu.”
4. “Tu” (land) - vanleng a “tu” hi.
5. “Tu” - thallam cilsiat eima tung “tu”.
6. “Tu” (hoe) - “tu” in lo kikho hi.
7. “Tu” (sheves) - buhvui zut a, a “tu”
a khol hi.
8. “Tu” (grand child) - ka pu’ “tu” ka
hi hi.
9. “Tu” (now) - “Tu” mahmahin inn
ka tung hi.
Hihte khempeuh amal a bawl ding
haksa mahmah ding hi. Ahi zongin
pawlkhat laimal khat khiatna khat nei
honkhat nei thei le’ng Manglai bangin Zolai
zong tellah nading om lo hi. Hih a nuai-a
bangin laimal khat khiatna khat neihsak
dingin i zatsa pawlkhat kong suaksak hi.
1. gou = (inherit) = Damsunga neihgil,
lamgilte pate-a tate in a luah
tohtohte,
2. gamh = (heir) =A neite inngamh a, a
neiding omlo midang khat in a luahte
3. meii = (cloud) = vana kai tui malneute
4. lamh = (placeta) = nau suah cianga,
a nungzui pen
5. sangh = (glean) = An lak khit a
kinusiate
6. tanh = (share) = Ei adinga i satanh
tuam pen
7. paii = (conceive) = Nau paii, gai.
8. cingh = (generous) = Neih bangbang
phaltaka piakhia nuam.
9. gongh = (throat) = Gawl anglam
pang.
10. tangh = (chickenpork) = vun natna
nam khat.
11. aam = (jealous) = Hihna
peuhpeuhah deihsak lua
12. lei = (tongue) = Kam sunga lei
13. lii = Lo lai-a a mawkpo ankungte
14. aa = his = Ama neihsa
15. taa = their’s = Amaute neihsa.
Hih a tunga bangin amalin bawlle’ng
sim khialh nading tampi phatuam dinga, a
khiatna kitelpah lianlian ding hi. Tua banah
a gualhzia siam peuhle’ng Zokam theih
ZOMI SIAMSIN MAGAZINE [ Vol 2, 2008 ] 67
Lai LE pau .
khialh ding om lo a, a khial dingin simle’ng,
amaan khat beek om lo hi. Zolai na sim
ciangin a khiatna nei dingin sim in. Manglai
zong limtakin etsak le’ng a aw suak hetlo
laimung tampi om hi.
Mailam ah Zomite le Zolai omzia
ding kei muhna ah :
Hun khat ciangin i Zolai malgawm
kibang dinga tua hun ciangin Manglai computer
tawh i gelh cianga, a khialte a nuai
asan-a a git bangin kigit ding hi. Tua ciangin
nang laigelh maan, kei a maan kei cih bang
om nawnlo ding hi.
Hun khat ciangin “Zo” cih min
neikhawm ding hanga, midangte kam i
kawmte i piak kik hun hong tung ding hi.
“Ciimnuai” le “Lai” i cihcihte toi lua sa-in i
nunglam i etkik ciat hun hong tung dinga,
tua hun ciangin “Zo” mahah i kituah kik
ding hi. Tua hun ciangin “Mizo” a kicite in
zong a min uh amaanin lothei ta ding uh hi.
Paite in a min uh guallelhna min sangin “Zo”
deihzaw ding uh a, Gangte in Gawngmual
khua-a galvil-a a omlai uh a min sangin “Zo”
deihzaw in Simte in simgam ngallak-a a
omna uh min sangin “Zo” deihzaw-in,
Hmarte in zong Sim le Zo kikal malnote
laka, a ten lai uh min a puakden uh sangin
“Zo” mah deihzaw ta ding uh hi. Thahdote
in zong amau pupi’ min guak minam mina
neih sangin Zomi khempeuh minpi “Zo”
mah a telzawk hun hong tung ding hi.
Hih amau omna min a kilote in omna
munmin peuh sangin i pupite in i minam
mina a zat uh Zomi mah ahihna kithei ta
ding hi. Zomi khempeuh in ei min ciatmah
ahi “Zo” thupisakin i min i nei khawm dinga
i omna peuhpeuh ah i minam le i ngeina
lenkipin i biak Pasian in minam lian khatin
hong koihin ama sungah nuam i sa khawm
ding hi. Lushei kampau Zomite, Hakha
kampau Zomite, Falam kampau Zomite,
Tedim kampau Zomite cih bangin i minam
min i neikhawm ta ding hi. Ngaklah huai
sam ei!!!
--

H. Gin En Cin in TBA khutnuai-ah kum
5 sung Khangham Zolai thei lote hilhna ah
Thukhungpi a sep sungin Tedim gam
Tonzang gam khua khempeuh phialah
Khanghamte Zolai laihilhna sang phuan hi.
Tua kum 5 sungin lai gelhthei, simthei ciang
mi 1000 theihna laipi pia hi. Zogam a Press
om masapen Tedim a, Cope Memorial Press
ah kum 4 sung manager sem hi. 1972 Zolai
kipuah phat tunga kipan hih lai agelh dong
kum 34 val Tedim gam Tonzang gam Zolai
sang khempeuh adingin Laisimbu kitasam
sak loin ngahsak den hi. Christian Biakna
Labu kipuahphatna khempeuh ah kihel kim
hi. Pasian huhna-in Laisiangtho NIV panin
ZIV suaksak hi. Laisiangtho thak le pilna
laibute kici bu 5 teng Mangkam le Zokamin
etton (Diglot) theih dingin suaksak hi.
Zogam sungah lawki bei nading
ngimna tawh Harvest Camp Ministry phuan
a, Director sem hi. Kum 10 sungin khua 7
ah lawki beina mualsuang phut hi. Hih teng
le a hanciamna tuamtuamte hangin Pasian
in tawisanga Bethel Bible College, Tedim
in 2005 December14 ni-in B.C. Min. degree
pia hi. Hihte khempeuh baanah a khan
kum 70 a phakkhit ciangin Pasian in
lamsang lailai a, International College of
Bible Theology - Sikeston, Missouri, USA,
le Reaching the World Bible College,
Yangon-te in 2006 Feb 25 ni-in Doctor of
Divinity degree pia uh hi.

Sunday, May 23, 2010

Salai Thang Ling Kee Vision

Thang Than Tuang wrote:

From: Thang Than Tuang
Sunday, May 23, 2010, 4:11 AM

Pu Ling Kee Dai le a lung lut teng

aw kei pen mil pil khat le laitan sang kah pawl ka hi kei a,ka sang kah ngei na aih le bel Sagaing a u Ni Win in Kawlgam mual tung miteng hong Buum na Minam kim sang a hi bilbel hi Kawl gam minam tuamtuam te lungsim bek tham lo ei Zogam sung a om minam kee te lungsim puak zia zong ut lo pipi mah in na thei kha ingh Pu Ling Kee muh dan tawh ki bang khin phial hi Tua hun lai in kei mahmah in zong ( Form) fill na le dot na om le minam min pen Tedim Chin ci ngei hingh ei. Kawl ten hong Buum hi ven mete ko zong minam laam lak ding khat om le nang gen bang in kituhtuh in buai lingh2 khin ngei ungh tua sangah bel Zomi ai taang lai kisin mi hong theipih bel tu a na zat Zolai mah hi bilbel Nang zong na pianna lai lo buang ding siam hong sa peuh mah ingh thu thei mah2 lai na hih man hong zah taak mahmah ingh

Thu kuppihna
1 Sia Kam Khaw Thang te hun lai in ZBC nuai ah ZBA om ding hoih sa lo h nacih pen hi kei ngel veh aw, nalai na en kik ve TBA nuai a om ding lem a sa lo uh hi zaw hi ci ingh Tua zong pen Sia Kam Khaw Thang le ZBA makai masa lam te ki zopna picin lahna om hih tuak zaw in ken zong za ngei mah ingh A hang in tuni dongciang ZBA pen ZBC tawh ki zom lai hi TBC lah hilo ZBCM lah hilo cipak ni

2 Kei mimal muhna ah ZBC pan ZOMI te tai khia masa nacih man hi ZBCM Picing mahmah in Pasian in thupha pia a Kawlpi bangah zum thupi te nei in TBC zong tawh mah bang in Picing in ZBC hun lai kawl te hongsap dan in Chin stae bek huam in tun ZBCM le TBC pen Kawl gam bup hawm zawsop hi lo maw le Ka cih nopna ah na theihsa bangin a taang zai huam nuam in thu hoih ih kaih a, thu ih khual hangh kipawl na sum tawh angsung khual in Hakha khuapi khawng cizia lo i ,puah sangh, U nau takpi ki maingait sa in zu kham an kham lo ki cil phih2 sang in tawi mahmah bang napi in Mui Buun mahmah lel leh ee

3 Kei zong Kawl te hong Buum na Chin cih ka theih ciangh Malaysia ah mi in hai hong sa mahmah ngei hi Ka hai dan Chin min a ki pawlna tawh UN ngah in USA ka tun sangh ciah in ih gam ah Sangsia peuh sem nuam zaw ingh kacih tua laitak ZAM palai sem teng in za ding hi A sau veilo in ZOMI camp ah UN te hong pai in tun bang gam 3 na tung kha zaw zen ingh ei Chin loin Topan ZOMI zong thupha pia lua hi

4 Nang gen dan hi leh ZO le Sim hiam? Tedim hiam? Sih zang cih bang a sutuah tawh ki bang ta hi Ki khen thei ngei loding hi mi in khen le zong Pasian in gawm ding hi Kei zong Zo beh Lianzaw-Tawtak ka hihi ZOMI ka hih man hi Kua man ZO hi kei teh hong ci thei loding hi ZOMI hi in ZO lak ah khang ka hih man in Zopau ka pau thei a, Zo ham ka ham thei hi bang ki ci khen mawk ding Tulaitak LZI Lu tangpi Dr Do Kham in Malay hong hawh lai in Federal Hotel ah ZOMI makai teng mai ah athu gen na khat Kawl pi ah ko Hatlangh beh meeting ka bawl uh le Sih zang sung pan zong tampi mah om ungh ci hi Ka deih na bulpi in nang gen dan in ZOMI te pen ZOMI ZO Sihzang Teizang cih bang le pawl dan tawh ki khen thei ken cia ZO SUAN pan piang ZOMI te hi mawk hi Pasian bawl sa U nau te kam let kul lo hi in a sutuah a tangtatt le a khenkham om le Pasian in pen dik sa lo ding in ka um ngiat hi

5 Chin vai tawm khat maw Tulaitak ka om na Chicago Wheaton veng ah zong CCCF biak na ki pawl na na om in a mau pau le Chin khempeuh hawm sak na pi un Hakha pau bek zang mawk un, ki tel kim ding Kawl pau na ngawn zang nuam lo un asau vei loin ZCF Pasian in hong kipan sak in sum tampi om loh hang Music van aki pan tun a mau zah mah in ki lawh cing ee, ZCF bek na sak le Sia Mana Chai in zong asau vei loin Kawl hun Immanuel Myanmar Church hong phuan leu2 in lawh cing lel ZCF pan zong ki khop hun ki bang loin kawl hun ah thu tawh la tawh hih thei bang Pasian a ding khut ki len khawm lel ee Ka lung gulh na ah Nangh cih bang in Picing kim leng hoih lua hi ai zong angsung theih na le muh na tawi na pen ZOMI te bek tai khia hi tuan lo hi Nang zong Chin na ut hang Dai pau in akhiat na omlo ding a, ko zong na ut loh hang ZOMI mah kong ci ve ve ding uh hi Zo pau in zongh Chin a khiat na a thei tu dong ki gen nai kei veh aw

6 Tuni gam bel agent zum World Releif zum ah leitung bup gam bel te ni bawl na ding vai meeting hongsam un ka vai pai le thu ki kum toto in minam kim in ngei na puan silh ding le ngei na laam khat tek laam ding ci in hong seh a, U Lian pen Nu in Chin le ZOMI tel siam mah2 lel in ZCF le CCCF zong tel siam in lam khat tuak lam ding hong seh hi
A tung a thu teng en leng ZBC, ZRA, ZNC ZBCM TBC,ZOMI ki pawl na te pen Kawl te le Minam dang te hong Buum na khiat na nei lo Chin min le C kipawl na min te sang, ki zang nu nung zaw kha mah in teh a hi zong in ZOMI a bawl a zuun Pasian in Buum hong leh in Tun ah ZOMI te tun tun na ah ut le ut loh thu hi lo in Mite in min man ZOMI in hong thei to pai suak ta ding hi Tulaitak ki pawl na LZI le ZAUS le hong piang lai ding ki pawl na ten zong tua mah hong sem to ding a ZOMI ki pawl na sang Chin min a deih zawlaii kha om te zong Pasian in Buum hong leh ding a, Chin sungah sau vei om nawn lo ding uh hi. Tu laitak na ngawn a Chin min sung a om kha te zong ham phat na khat peuh ngah pak nop man hi a, ki mawhsak thei lo hi A mau zong ZOMI asih pih ngam teng mah hi Taang zai tak in Chin min zang in unau bel kang ki tuhtuh lel sang Tawi bang na ven Mui bun tak in gam le minam a ding nasem tek lengh Chin gam ZOGAM le LAI GAM DAI GAM hong khang to in Mite netniam ding in Pasian in hong phal nawn sam ken cia.

Thu kikum bek i hi a, gen khialh om le kei gi nat loh na hi zaw ding hi
telsiam tek ni

Thomas Thang Than Tuang, Tuipi

-----

On Sat, 5/22/10, Ling Kee Dai wrote:
From: Ling Kee Dai
Subject: Re: {tongsan} Na tak pi maw?
To: tongsan@googlegroups.com

Dear kong it,kong zah tak net sim te aw,

Ka theih sa tam het lo a hih man in gen khelh na te nong mai sak naang un hong thum ing. Ka lai gelh No.3 na pen,kitawt kisel na ding a hih leh kei mah Salai Thang Ling Kee in withdrow kik pah ing. Hi Thu tawh ki sai a lung kim lo i om leh
Telf:0047754914462,
Mob:00479681555 hong contect un.

Src: ki cian lo pi,mi i va dawt zawng in a man lo pi a hih leh kei mah mawh pauk ding in seh mai ni. Tu hun ah i muh te leh i zak te ka at a hih hi.No.3 na pen
Pu Kham Lian Pau in New Delhi ah hong gen teng ka gelh ki a hi.
Sia Kam Khaw Thang te hun lai a,Zomi Baptist Convension nuai ah Zo Baptist Association a om ding a lem loh mah bang in, Zomi nam sung ah "Zo" a tawm ah om "Beh min" tawh hong ki bang hi.

Tedim ah ka om lai in Bumzang ,Mawngken, Gamlai (GamNgai hi zaw),etc....pan Zo te na zawk na pen "Zo sai" peuh ki ci deuh se hi. " Zo "pen Natioanal min ding in gen gen na pi hangh in,Zo i tawm cih kik deuh se se pen ngaih sun pha kik ni.

1. "Zo idendity movement pen Chin hill ah 1952 kum ah Rev. Hau Go in hong pana,
1953 ah ki pan in mi nam bup biak na ki pawl na ah ki zang thei pan hi.

2. 1946 ah Lusei hill ah Zo idendity movement R.Val Lawma in na pana,
Mizo Union na din uh hi. Mizo te in bel 1954 kum in Lusei hill pen Mizo Distric ci -in ki laih zo uh a,
1972 kuma Mizoram ci-in, 1986 kuma Mizoram State hong ngah tak ciang un a luah cing suak uh hi" (Src: Rev.Khup Za Go's Nam pi khat,Paupi khat,Gam pi khat..page 15,16)

3. Tua ma in "Sukte Independent Army" pen "Pu Lian Cin Thang, Pu Hau Za Lian, Pu Thawng Cin Thang te in Japan Gal Do naang in,1937-1945 in na din ngei uh hi.

4. 1894 ah Chin Hill regulation act na om khina, 1940 kum in Chin National Union Pu Vomtu Mawng in Mizo,Zomi,Laimi,Kuki te lak pan in a hawm zau pen ding in na din hi.

Tu hun in a hih leh Ki Zomi sak lua i hih man in, ZBC pan Association te i khah suah ding lau hawi mah mah hi. Tu hun pen ni dang sang in,kizop na baih zaw deuh ta a hih man in, "National Movement"tak tak a om thei han ciam tek ni. Lung dam.

Salai Thang Ling Kee.
Nord.Norway.
Tlf:004775914462
Mob:004796817555
===2010/5/22 Ling Kee Dai
Dear all,

Beh min phung tam mah mah, tup na ngim na tam mah mah,ki pawl na te zawng tam mah mah ta,ki tawt ki sial na zawng tam mah mah,mipil misiam zawng tam mah mah hangh. Thu tam pi lak ah,Minam thu tak tak a hih leh,Clans te ki gawm khawm in Tribes,,Tribes te ki gawm khawm in National ah ki gawm khawm ding kim lai ,,,Ex...Paite National, Gangte National,Hmar National cih bang in,Natianal min a zang zawng i awm khin a, Beh khat phung khat bek,Township khat pan bek in Minam bup taanga Pawlpi i din khiat pih zawng man zaw tawn lo hi. Tua a hih man in " Na tak pi maw? ka ci nawm hi.

I mi nam ita nun tak na pam maih sa lo zah dawng in ZORA/ZRO leh CNA/CNF te ding khia uh a hih man in ka zah tak hi.Kawlgam Vaigam Kumpi lam pan Human rights,Minority rights hong pawh siat sak na thu te leh,Democracy thu,Self-determination thu,gam thu, minam thu a va gen khia ding in UN khawm pi dawng ah a pai lam uh zawng i za ngei tek hi. A hih hang in CNF,ZRO,ZORO mizoram pan minam(khat)thu gen ding in UN khawm pi mun ah 3 tak va pha uh a hih man in,tua teng 3 in a deih a gen thu ki bang ding a hih man in, a za a ngai te in bang cih na ngaih sun ding uh a,Bang minam te hawng zaw na um cih pen, ngaih sut hawi mah mah hi. Tua a hih man in "Na tak pi maw" ka ci nawm hi.

UNO i pai ma in i minam thu te i ki up ma sak ding in mu ing. Tual sunga ki pum khat na,ki it ki lem na om lo pi in, minamdang te kiang ah i va pai pai,i va gen zawng hawih mah mah na pi'n a khaw nung lam ki tawt ki sel na mah piang sak lel ding hi. Na en mah ni."Na tak pi mah maw" ngaih sun kik in.

Kawlgam democracy leh Self-determination i ngah thei naang a ci zawl deuh te CNF/CNA te lah Tedim,Falam,Mindat, Paletwah te ki hel lo in,Hakha te bek hi pian mawk uh a hih man in ngaih sut hawi mah mah hi.Tua a hih man "Na tak pi maw " ka ci nawm hi.

ZRA/ZRO te aa lah Mindat,Falam,Hakha,Thantlang,Palewah te ki hel lo in,tang sep mawk uh a hih man in,ngaih sut hawi mah mah hi. Tuni i na sap zawh loh pen, mai lam zawng ah hak sa sem ding hi cih thu phawk ta ni. A thu dang te gen kei ni. ZRA te siksan lei tang pan in,Paite pau tawh Radio ah thungen theih na mun i ngah pen, i lung a dam mah mah hang in,khat lam ah dah hawi mah mah hi. Paite i cih sang in Zomi mah ci suk pah lel leng i met na om zaw ding hi. Bang hang hiam ci leh ZRO ki pawl na,ZNC party tawh ki pawl na Leitung bup thei pih in i nei khin hi. Tua a hih man in "Na tak pi maw?" ka ci nawm hi.

Tu hun thu piang te i ngaih sut ciang in ZRA/ZRO tup na ngim na te a tang tun theih ding pen haksa kha thei ding hi.


Bang hang hiam cih leh,

1. Manipur gam ah om i sang gam te in tu ni dawng in Paite/ Tedim Chin min mah a zang om lai uh hi.
2. Sihzang te in Chin min zang lai te tawh ma bang khawm zaw uh hi.
3. Zo te in ZOMI a ci te (Tedim) te pen sim te hi,Zomi ngeina ki ci ngei lo in,Zo ngeina bek ki ci ngei a hih man in, tangthu ah Zomi om ngei lo in Zo bek om hi ci uh hi.Zo ki pawl na te zawng hong khang toto lel hi.Zo a ci te in Chin min mah zat ding lem sa pen leh ki lawm hi.
4. Mizo nam min pau a,Mizo pau i zat pih ma seh in,Zomi leh Mizo ki pawl thei ngei lo ding hi.Zomi leh Mizo a ki pawl thei zawng in Laimi, K'cho, Khumi om lai hi.
5.Tedim tawh ki nai pen Falam gam ciang dawng na ngawn ah 1990 ellection hun in,ZNC te in,vote va zawng ngam lo uh hi.A mun dang te ci kei ni.Ellection a om kik zawng Zomi min tawh Mindat,Paletwah,Hakha,thantlang,Matupi etc..Township danga vote tang khat zawng i zawng zo kei ding hi.
6.Hakha,Thantlang,Mindat,Matupi,Paletwah, te in, Zomi thei ngei lo uh a hih man Zomi hong pawm pih ding uh hak sa mah mah ding hi.
7. Zomi tawh ki nai pen pen Kuki,Paite,Sihzang,Zo etc....ZRA/ZRO te in hawm zo nai tak tak lo hi leh ki lawm hi.
8. Baptist Association 25 kim (1953 pan -tu ni dawng) ZBC sung ah a om hang in,Zomi a ci zaw deuh te tai khia ma sa i hih man in ZBC mai lam thu ling lawng sak hi.
9.ZRA/ZRO te leh CNA/CNF te i ma lak dan lian in mai i nawt sawm sawm lai leh i Pu i pa te din sa,tu a i ten na (Chin State) na ngawn i neu sek ding lau hawi mah mah hi. I kim i pam te i ngaih sut ciang in, tua i tena State sanga zai zawl State din zawh loh ban ah Chin State neu no na ngawn i kep zawh loh ding lau hawi mah mah hi.
........Bang mah minam aa ding,a sem khia ngei lo, inn ah tu tu khat in hi bang ka ngaih sut na pen i gam/i minam ka it man hi. Mitsi/ tovai te lak ah ,a sik a sa thuak in gam leh minam aa ding a ki pia khia te in gen khialh a om leh nong mai sak naang un kong thun hi. Negitive lam te i et khit teh Positive lam a hi (A tak pi ) te zawng ki kum pha kik kik ni.Lung Dam.

Salai Thang Ling Kee
--

Saturday, January 23, 2010

ZOMISM- MY 6

ZOGAM LEH ZOMI
TRUTH AND FREEDOM


Thumasa

Zogam leh Zomi tepen tuan a tang a, kipan namdang akici limlim te khutnuai ah aomngei ngiatlo minam Freedom people te ih hihi.Beh leh phung ih nei ciat a, ngeina kip tampi ih nei hi.Lai tawh kipattahna aomloh hang in, lakam tawh thu khempeuh kiciamteh in,kam kivaikhak ziau thei hi.Innkuan sung nopna dahna te ah ih kivaipuak dante, Kumpi huang ( palace ) sung kiukna kivaipuakna tawh kilamdang lo hi.Ni dang in ihpu ihpa te in, kumpi na semngei ahihna pan ih ngeina puaksuk te ahihman ahihi.
Tu’n Zogam koi ah om
Zogam pen tulaitak in Vaigam, Kawlgam leh Bangladesh gam ah khen thum in kiom a, Zing ii khenmaw Sianmang khen, ihcih zel mahbang in, Mikang kumpi ih thagumhatna tawh hong uk akipan gamkhat in ki omkhawm thei nawn lo hi. Pau leh ham awsuah tuamtuam tawh ih teenna mun leh mual zui in, ih pau tek hang Zo cih kalmal 80% in kizangh veve ahihna in langtak in hong pholak thei hi.
Zogam Political Movements
Gam thum akisuah Zomi te kimpumkhat in, tuibang ih kigawm kikna ding in,Zomi Political movements, viz. Pu Son Kho Pau, Pu Son Cin Lian, Pu Ralh Mung, PU Ro Sang, Pu Thual Zen leh Pu Lal Denga te in, Pu Tun Kho Pum ii Zogam Movements nungzui in, kalsuan khawm uh a, tua hun laitak in thahat mahmah uh hi. East Pakistan pan in, galvan nihvei lakhin uh a, Pu Tun Kho Pum minbek tawh kila thei ahihman in, MNF party President – Pu Lal Denga in, galvan a deihman in, Pu Tun Kho Pum khembawl in, a upmawh lohtak in, thau lawng ngat in, pummat ngiat uh a, Zo galkap khempeuh zong athau teng uh laksak in, cikzia hetlo in, amakai pipa Pu Tun Kho Pum leh Zogam galkap tamptak hongthah lupsak uh hi.
Tua pan asuakta lai Pu Thual Zen te in, hong hanciam to kik in, ahizong galvan kicin lohna tawh ngaihsutzah in tangtung zolo uh hi, Pu Lal Denga in, agalvan ngah tengtawh Mizoram State ciang muhpih in, lungkim tuak mahmah lel hi.Tua hun in, MNF te’n tuabang in hai gamtat kei uh hileh, India, Burma leh Pakistan aom Zota te Gam khat ah ih omkhawm khin ding hi.
Hun te kum te hong bei toto in, Zogam Zomi ading, khangthak ten zuun to zel a, Zomi te Gam khat in omkik theihnading tupna tawh ZORO party Pu Thang Khan Gin in, hongpankik a, mikhempeuh in sangthei in thapia tek uh hi. Thu tuamtuam tampitak hang in, movements bang in kalsuan zolo in, damdam in hong mit hi,Tua hun a Zogam ah khaicii akituh pen, 07/15/1993 kum in, Zomi Re-Unification Organization kiphuan khia hi.Tua hun in, Pu Khai Za Song Guite in, President panmun len in, Pu Daniel Thang in Vice President panmun len hi. ZRO kiphuat zawh kum 17 sung alut hi ta hi.

Kipawlna thupi khat ahihman in, acing akem ding security kisam a, minam ading galvan tawi aomloh phamawh ahihman in, tua galvan tawi te pen, Zomi Revolutionary Army ci in, training kipan pah uh hi. A hizong galvan kicing kinei lo ahihman in thau tom bekbek leh Rifle thau lawng tamlo ki nei pan hi.Tua bang in hun te pai toto a, sanggam Thahdo( Kuki) te in, Naga te tawh hong kido uh ciang in, gallel uh ahihman in, khua khempeuh ah Tax ci-in, aana tawh sum ahizong, ami mahmah ahizong, neihsa buhtang, Vok, Ak, Bawng, Sial akipan a ut bangbang in hong sawksawk mawk ta uh hi.
Van leh neihsa te hang in, mipi paulo phunlo in, sanggam khat ihihna tawh thuak teta in kiom himah leh mimal mahmah tampi thahkhat hongthah sak takciang in, kithuak zonawn lo a, tual ngal hong tung ahihi. Kuki National Front te in, India kumpi kiang pan Naga te ado nading galvan a neih teng uh tawh asanggam te khua leh inn leh lo teng cikzia hetlo in, haltum mang in, naupang numei akipan that ngiapngiap mawk uh hi. Tua thu akizak ciang in, Kawlgam sungpan Zomi Siamsin sangnaupang te leh khangno namit pawlkhat in, ZRO panpih in, Kuki gal kidona hong veng in kilemna tawh tuniciang dong ki donawn lo hi.

Tu in, Kuki galvan tawi te in, ZRO/ ZRA tawh pangkhawm in nasem khawm ta uh hi. Kuki ( Thahdo) tualgal hong piang man in, asih lawh leh asup lawh tampitak aomhang in,Minam itna, Gam itna leh ih minam a ding galvan tawi a kisap zia mipi in mu in, tel mahmah ta uh a, full support pia kim uh hi. Nam veng ding galvan tawi namit khangno akipia khiangam aom kei leh ih kiim ih paam aom, minam dang te tawh tehna in, kitawm lai ahihman in,alo theilo panpih ding kisam cih Political gamthu minam thu ah baptize na ngah kim ciat uh hi.A diakdiak in Manipur State aom Zomi te hi. Kawlgam pan apaito Zomi Siansin khangno te leh namit (patriot) khangno te tawh akibang in, ZRA training kha 6 sung kah khawm uh hi.ZRA te Aim ahihleh 1. Kipumpiakna 2. Diktatna 3. Thumanna ahi hi. Minam leh Gam ading in, ih nuntakna hu abeizah dong in, semding zuun ding panla ding cihna hi.

Sunday, October 18, 2009

Kut, the Highlanders in Himalai

fromKukiforum News
reply-tochinland@yahoogroups.com

tokukiforum@egroups.com

dateSun, Oct 18, 2009 at 9:25 AM
subject[chinland] The origin of Kut and its cultural heritage
mailing list Filter messages from this mailing list
mailed-byreturns.groups.yahoo.com
signed-byyahoogroups.com
unsubscribeUnsubscribe from this mailing-list

hide details 9:25 AM (1 hour ago)

Images are not displayed.
Display images below - Always display images from kukiforumnews@yahoo.com
The origin of Kut and its cultural heritage

By George T. Haokip

Sunday, 18 October 2009 06:30

Kut popularly known as ‘Chavang Kut’ is one of the largest and most popular festivals of the Kuki-Chin-Mizo, the community who were once subjugated and divided by the British in the Anglo-Kuki War of 1917-1919 to different political divisions. Although they are one and the same by blood, by history and by custom, this people are today divided and known by different names in different countries.

They are known as Kuki in Manipur, Chin in Myanmar (Burma), Mizo in Mizoram, and Kuki or Ralong in Tripura, etc. Kut is a cultural heritage which has been enjoyed once in a year by the young and old, rich and poor forgetting all their worries. There are different kinds of Kuts - Mim Kut (job’s ear), Pawl Kut (Guava harvest) and Chang Kut (Paddy Kut) Chapchar Kut or Chapphou Kut.

Read full article at: http://www.kukiforum.com/kuki-people/culture/1928-the-origin-of-kut-and-its-cultural-heritage-.html

Zomism Plan-5

fromDaniel Mung
reply-tozomi@yahoogroups.com

toZomi@yahoogroups.com

dateFri, Oct 16, 2009 at 8:47 PM
subject[ZONET] Ih din mun ki-en kik zel ni..
mailing list Filter messages from this mailing list
mailed-byreturns.groups.yahoo.com
signed-byyahoogroups.com
unsubscribeUnsubscribe from this mailing-list

hide details Oct 16 (1 day ago)

Images are not displayed.
Display images below - Always display images from danielmung1905@gmail.com
Ih zi lungkim sak in ih minam it ni...

Ka zakngei khat ah Japan te inh leitung galpi nihna a gal lelh na uh inh numei hanghi pipen
hi ci-in zangei ingh. LST sungah Judah minam khempeuh a kithat mang dingkimlai a phel khia
aa a that ding te a leh thah kik a hi numei Esther hang mah hici-in thei hangh. Tulai tak ih buai
pih zel a hi ih Kawlgam zongh numei hangmah hi cileng khiallo kha thei ding hi hangh..

Tua a hih leh ih Zogam en dih ni''' Zogam it ingh ngai ingh ci-a mun tuamtuam om te,nam dang
zi nei te,Kawlgam sungom napi-in zopau zolai theilo te''' hite inh kua hang hi-in a bulpi bang a
hi hiam???

Inn kuan sungkhat ah a thupi pen inh inn nupi-nu hi ci-in kimu thei hi. Na zi a hoih leh na inn kuan
sung nuam dinga na gam bup zongh kilem ding cih hih a tunga thu te hangin muthei hi hangh.

Ka gam it ingh ka minam it ingh ka zongei-na khah suah kei ningci-in namuk nakam tawh nagen
suasua pongmawk hangin minam dang zi/pasal nei-in na om leh nazuau pipi a hihi.Bang mah gense
lo-in namipih tui pih te zi/pasal in nalak na-inh naminam leh na Zogam itna kilang sak mahmah khin
ta hi. Nam dang zi nei pawl khat inh onggen le-uh Zomi numei/pasal ten ongngai lopi/ki zangthei melkei
veh aw/ ih minam adingin phat tuamna a om khak leh ka cihna hi veh aw ci-in gen kha ding uh hi..
Hi te inh a zua pipi uh hi-in a it a deih sak tatak uh hi leh Zomi khat mah ten pih ding uh-a tua hangin
zongh Zomi khat mah inn suang lo suang suak pah a hih manin minam itpa/nu hipan hi. Zomi khat pepeuh
ten pih lel le cin na khuak inh a zawh nak leh nasep nop khat pepeuh sem thei lel ding na hih manin bang
mah patauh nading omtuanlo hi.

Tua a hih manin mun tuamtuam aa om Zomi te adingin tu mahmah in na tu! na tate hilh inh la pat tah inh...
Nam dang zinei pasal nei mikhat gam makai dingin ongtai kawikawi hangin up huailo in et teh taak cingzo
tatak loding hi. Bang hang hiam cih leh itna inh gam tatna lak-a gam tat na inh itna lakkhia hi.

Zomi leh Zogam a-it Zomi khat a dingin na zi leh na pasal Zomi mah a hih kul hi.Tua a hih manin Zomi makai
dingzongh tuihel loh acil mah a hih kul veve hi.

Na mipih te lungkim sak inh, Na minam it inh hih inh na nuntak sunga ding leh na khanggui kizop na-a dingin
a thu pi penpen a hihi.

Ih zi-it in Ih minam lungkim sak ni...
,
Thang Hau Mung(Tg,Danielmung).

Wednesday, August 26, 2009

Zomi leh Pasian-II

Zomi le Pasian
Ngeina le Biakna Atomno Etkakna Part 3

II. Kha tawh kisai Zo minamte’ Upna

a. Tanglai Pasian le Zomi
Zomi te pen kha thu a um mah mah minam te ahi uh hi. Pasian zongh kha, dawi le kau te zongh kha mah ci in um uh a, mihing in zongh kha nei hi ci in um uh hi. Tua hi le a Pasian uh pen koi mun tak pan hong piang a hitam? Pasian/Pathian pen Zo pau khiatna in asiangtho Pa cihnopna hi lo ding ahih leh Sente (Chinese) ii Pa-hsien cih kammal mah pan hong pai a hi diam? Zo minamte zongh amin, apau, anneek, etc. te ah Chinese te tawh kibatna tampi om hi. Tua banah Zo mite pen Central Asia pan a Tibeto-Burmese minam khat mah ahih uh teh, Zo kumpi dynasty om ngei takpi ding hiam? Kawlgam Bagan hun lai in Thet (Sak) minam te pen Zo te dingin ki um mawh hi. Tua hi le Thet kumpi le biakna thu limtak a thei a om diam? Pyu te pen Buddhist ahihlam kithei hi. Zo te’n Pasian upna aneih uh pen Sen gam
pan Pa-hsien mah hi ding hiam? Tua hi leh Zo te’ Pasian/Pathian le Kawl te’ Paya kinai na a om thei diam? (Sing Khaw Khai in Zo Pasian le Kawl Paya kinaina a om in gelh hi. Zo People and Their Culture, 105-120). Kawl te’ Paya Thakhin pen Bagan Dynasty hun Raja Kumar khansuang tungah amasa pen in kimu thei hi. Kawl lai tawh lai kigelh asawt pen hun muhna hi.
Sen te in Christian God pen (Mattio Ricci hun lai missionary te lekkhiatna: Ming Dynasty hun lai) amau ngeina sung a Shangti min mah zangh kik uh hi. Ahihhang tu hun ciang in pawlkhat te’n Shangti pen Pasian min dingin deih pha nawn lo cih thu zong om hi. Tua Shangti/ Sangti le Zo te’ Pasian Siang pen pa, Sang pen pa kinai na om ding hiam? Kachin te’ Karaikasang tawh e le, kinaina om diam? “Ka Pasian na taii in, ka Lungzai na taii in!” cihna (Neino Tangthu) ah Pasian le Lungzai pen akibang mah hi ding hiam? Pathian pen Chinese Ti’en mah pan hi ding hiam? Sing Khaw Khai in Haka Lai pau Rung,
Tedim pau Lungzai, le Chinese pau Lung te pen akibang hi a, tanglai Gulpi cihnopna in gelh hi. (Zo People and Their Culture, 108-109) . Tua hi leh Zo minamte’ biak pen Gulpi hi mawk ve maw? Lungzai in hong siam thei, Khuazing in hong siam thei cih upna le biakna himawk ahih teh. Neino Tangthu sungah bel Pasiante unau in saliam sangin miliam gup ding khensatsak a, Pasian pen mihing agum vanglian khat ahihna kimu thei hi. Zo minam te tanglai a alai uh ui in nektumsak mawk ahihmanin Pasian thu ki gelhna bangmah kinei lo a, sangmangte’ hong bawl sak laisimbu te ah tanglai Pasian thu ki mu thei pan hi.

b. Pau Cin Hau’ Pasian le Zomi
Pau Cin Hau in Pasian pen van le lei piangsak pa Supreme Being in hong tangko khia a, dawi biakna thoihna te pan in Pasian biakna ah Zomi [Tedim Gam] te makaih hi. Laipian biakna pen Zo ngeina sung mah ah Pasian biakna cih ding ahi hi. Zo zu zong dawn thei hi. Tedim gam sungah mi 26,000, Falam gam sungah 9,700 convert cih mawk pen Pau Cin Hau Movement khauhpai mahmah ahihna kimu thei hi. Tua ahihleh Pau Cin Hau’ Pasian pen sangmang missionary te’ Pasian mah tawh akibang ahidiam? Pau Cin Hau in Zo biakna sungah ahibialbual upna le zek teng nusia in Pasian khat bekmah biak ding hong suah hi. Siangsak mahmah hi. Tua manin Zomi te in tua biakna zui nuam hi thei kha ding uh hi.

c. Missionary te’ Pasian le Zomi
Missionary te Khamtung Zogam hong tun’ uh ciangin, bang hangin Christian God pen Zo minamte’ Pasian/Pathian tawh hong introduce uh hiam? Min dang te ahi: Lungzai, Khuazing, Zinmang, etc., te bang hang in zangh lo zaw ahi diam? Tua hun laitakin Pau Cin Hau’ Laipian Pasian pen Zomite’ sungah kisang siam mahmah ahihman hi kha ding hi. Sangmangte’ sung pan pawl khat (e.g. Dr. East le Dr. Cope) in Pau Cin Hau pen Pasian’ tapa hong pai nading lampi asial khol ahi Tuiphum Zaw Hang bangin ngaihsun uh hi. (Robert G. Johnson: 400). Dr. East lai khak (Johnson kiang) sungah: “Pau Cin Hau pawl te’n Jehovah Pathian kiangah thungen uh hi.” [Johnson: 208] ci hi.

d. Pasian, Zinmang le Khuazing
Missionary te in Zo minam tuamtuamte’ ngeina sungah upna le biakna te hong kaltel khittak uh ciangin Pasian/Pathian pen Zo mi te’ Supreme Being in hong telkhiatsak in, Universal God in hong biakpih ta uh hi. Adangdang te ahi Zinmang, Khuazing, Lungzai, etc, etc, te pawl pawl pen personal god tuamtuam dan in hong ngaihsut sak hi le kilawm hi. Dawi le kha gi lo atuamtuam te pen bel gen vet ding hi nawn loin, Pasian khat bek mah bia ding, thumang ding, cih te lamah hong kalsuanpih to cih ding ahi hi. Tua ahihmanin, Zo minam tuamtuam te in Nipi ni pen Sabbath ni in ngaihsun in tang uh hi.

e. Pasian le Zo Ngeina
Missionary te in Christian sungah zu ne [dawn] thei lo ding; Sunday ni pen nipi ni in tang ding cih thukham or thukhun tawh Zomi te pantah to ahihmanin Zo minam Christian te in nipi ni pen Israel te’ Sabbath tan’ in tang uh a, Christian ahihna pen zu neek lohna tawh lak uh hi. Karen evangelist te tung tawn in convert uh ahihmanin kawl pau zangh uh a “Tapidaw” le “Lawki” ci in kikhen uh hi. Kawl pau pan Zo pau ah transliteration abawl hi a, Zomi te’n akhiatna zongh a telcian mawk na uh diam? cihnophuai hi. Zomi te in Zo ngeina sung pan in hong pusuak uh a, Christian ngeina sungah hong lut uh hi. A ngeina uh nusia in midangte ngeina zui ta uh hi. Asanggam Kawl te in Sengam laizang lampan aken uh angeina lui te uh nusia in midang ngeina ahi India te a leh Thai te a azuih
kawikawi mah bangun, Zo Minam te in zongh angeina lui uh nusia in Mikang Christian te ngeina sungah abiakna uh hong khelta uh cih ding ahi hi. Zo minam te lah ah Christian le ngeina lui kilamdanna pen zu ne le zu nelo hi lian hi. Zu ne te lawki [azak ngei loh uh kammal, akhiatna zong athei mawk uh tam, tu ni dong mah zangh lai ve un] ci uh a, zu ne lo te tapidaw ci uh hi. Tapidaw cihin Zo pau in khiatna a nei diam? Tapidaw biakna thak sungah ngeina lui a hi zu le sa, ki le khuang; Zo ngeina lamna, khuang tum, dak tum, etc., te pan kipan laphuakna, lasakna, etc., ngeina hoih no no te khempeuh pen Lawki ngeina ci in dawi biakna tawh kipawl sak ta uh a, nusiatpi in nusia ta uh hi. Midang te in Christianity pen angeina sung uh ah khangto sak ciat uh hi napi in, Zo minamte in Christianity sungah angeina lui uh nusia in midangte ngeina teng zui kawi kawi mawk ta uh hi.

III. Mihing Kha le Sihnungah Nuntakna
[Human Spirit and Life After Death]
[ Zom to lai ding, zop ding tam mahmah lai…alunglut t’a ding…alunglut te’n hong kuppih ta un. Lungdam hi.]

Suanpi



Philip Cope Suan Pau

ARMS: All Racial Mission & Theological Studies
Yangon, Myanmar
------------ --------- --
The United Graduate School of Theology
Yonsei University, Seoul, Korea
Website: http://myanmarmissi ons.talkspot. com
Tel: 82 10 7509 8001

Monday, August 17, 2009

Zomi icih Kuate Hiam

by, Suanpi
Zomi le Pasian

Ngeina le Biakna Atomno Etkakna



I. Thupatna



1. Zomi ih cih kua te hiam?




Zomi le Pasian pen akikhen thei lo de facto thu khat ahi hi. Zomite in a om na na uh ah a Pasian’ min lo kei le uh nungta zo lo ding uh a, Pasian biakna lo tawh Zomite om thei lo ding uh hi. Zomite pen nuntakna haksa minamte hi uh a, simlei vannuaiah anuntak zawh nading un a Pasian uh a pummuan ngam minam khat ahi hi. Nidang hun in Khamtung Zogam, Kawlgam le Vaigam mun tuamtuam te ah Zomite suakta takin aom uh hi a, kuama khutnuai ah om ngei lo uh hi. Socio-political system ngeina tuam neih uh a biakna zongh Zo ngeina sungah animism biakna tuam (kuamah tawh kibang lo) nei uh hi. ( Zo khangsimna nei uh a, Zo akici pupi khat i suan le khak te hi in ki um uh hi. Zomi cih pen Zo namte cihnopna hi a, Zo pen mihing min maw, ninam min hi zaw maw cih bel kitel cianlo hi. Zomite’ min pen mal nih, mal thum tawh kiphuakin mal kigawm hamtang a, Khiatna nei hi. Zo cih bek pen mihing min hi loin, minam min, beh min khawng hi zaw le kilawm hi).

Zomite in hausa le ukpi nei uh a, amau le amau aki-uk minamte ahi uh hi. Kumpi cih kammal aneih uh hangin Zo kumpi tatak a om ngeina tangthu sungah kimu ngei lo hi. Pawl khat te in Sengam China ah Chin dynasty khawng, Zou dynasty khawng pen Zo kumpi te hi thei ding aci zong om a, ahita zongh in ahihtheih tatak nading thu om lo zaw hi. Britishte’ khutnuai ah (Kawlgam sungah 1889 kum nungsiah Mikangte’ ukna nuai ah Chin Hills Zogam hong om ta hi—Vum Ko Hau, Profile of a Burma Frontier Man,1963:163-76) hong om tak uh ciangin agam uh pen colonial ki-ukna nuai ah mun tuamtuam in kikhen uh a: Chin Hills, Manipur, Tripura, Arakan, Chittagong Hill Tracts le North Cachar Hills gamke te ahi hi (Khup Za Go, Chronicle, 2008:164-65). Chin minamte ci in midangte in a theih zawk uh, Zomite pianna tatak pen Southeastern Asian minam te lak pan Tibeto-Burmese suan sungah minam neu citawm te hi uh a, India le Kawlgam gamgi dung tengah teng in, a tampen uh leh population mimal 1.5 million bang pha thei ding uh hi. British colonialist gamkeekte’ nungah American missionary te hong tun’ 1899 kum nunglam ciangin angeina upna traditional animistic beliefs te panin Christian upna ah hong kikhel uh hi (Martin Smith, Ethnic Groups of Burma, 1994:36).

Tu hun Kawlgam ah galkap kumpi hun hong tun’ tak ciangin Zomite in Kawlte’ khutnuai Zogam Khamtung bek ah om nawnlo in simlei mun tuamtuam tung kawi kawi khin ta uh a, atun tun na uh ah a Pasian uh bulphuhna le biakna; tua pan in lungdamna thu tangkona ci in a Pasian’ thu genna hanciam nuam hamtang uh hi. Khamangthang veina ci in, Pasian’ gupnathu asangnailo peuhmah “Hell-meikuanggam” tung ding cih lung hihmawhna tawh mi khempeuh kiangah akua akua peuhin gupna thu tang gen sawm den uh hi. Tua in tu hun Zomite’ pianzia icon lim khat hi ci leeng ki khiallo ding hi.

Tua ahihleh, Zomi ih cih te kua te hi a, a Pasian uh pen kua ahi tam? A Pasian uh pen Christian missionary sangmangte’ hong puak hong ken’ Christian God pen mah maw? Ahih kei a le amau’ tanglai ngeina animism sung a, a up uh Pasian pen mah hiam? Tua hi leh Pasian pen bang acihnopna ahitam? Pasian cih min pen asiangtho Pa cihnopna ahihleh Nusian cih bang khawng aom thei diam? Missionary sangmangte in bang hang in amau’ Christian God pen Zomite’ Pasian tawh akibang in lek- transliterate ahi tam? Tua hun laitak in Zomite in a Pasian uh bia thei khin ta ahi maw le? Zinmang khawng, Zinleeng khwng, Khuazing khawng te hi zaw lo maw le, abiak uh? Pasian pen Pau Cin Hau in Laipian biakna hong kipat tak teh Zomite in abiak kipan pan hi lo ahia le? Tua hi leh Pau Cin Hau’ Pasian le missionary sangmangte’ Pasian pen akibang mah maw? Pau Cin Hau’ kalsuanna movement le Christianity koi ci kizop thei ahi tam?...etc. etc., cih thu te tu hun Zomite in angaihsun kha ding uh hiam?



2. Zomite’ Pasian koi pan hong piang khia ahitam?

(Zom lai ni e maw...!)



Zomite tawh,

Suanpi

Zomi le Pasian-I

by; Cope Suan Pau


Zomi le Pasian

Ngeina le Biakna Atomno Etkakna



I. Thupatna



2. Zomite’ Pasian koi pan hong piang khia ahitam?

Zomite’ Pasian pen Christian missionary sangmangte’ hong puak hong ken’ Christian God Deus pen mah maw? (European Christian God pen Deus kici a, Jesuit te in tua min zang phadeuh uh hi).Ahih kei a le amau’ tanglai ngeina animism sung a, a up uh tanglai Pasian pen hi zaw hiam? Tua ahih leh Zomite’ tangthu mythology sung a Pasian pen bang acihnopna ahitam? Pasian cih min pen asiangtho Pa cihnopna ahihleh Nusian cih bang khawng aom thei diam? (Nusian cih pen ciamnuihna hi loin Greco-Roman te’ goddess te pawl cihnopna hi.) Missionary sangmangte in bang hang in amau’ Christian God pen Zomite’ Pasian tawh akibang in lek- transliterate ahi tam? Tua hun laitak in Zomite in a Pasian uh bia thei khin ta ahi maw le? Zinmang khawng, Zinleeng khwng, Khuazing khawng te hi zaw lo maw le, abiak uh? Pasian pen Pau Cin Hau in Laipian biakna hong kipat tak teh Zomite in abiak kipan pan hi lo ahia le? Tua hi leh Pau Cin Hau’ Pasian le missionary sangmangte’ Pasian pen akibang mah maw? Pau Cin Hau’ kalsuanna movement le Christianity koi ci kizop thei ahi tam?

a. Zomite’ Mythology sungah Pasian vs Zinmang

Zomite ih cih ciangin Chins or Chin People[s] Zo minam tuamtuam te khempeuh ih huamsak ding hi. Tua hi a, Zo minam tuamtuam te Zos or Zo Peoples te in tanglai ngeina sungah biakna koici neih uh cih tawm ih kikum masa ding hi. Zo suan mite pen segmented minamke tuamtuam in kikhen uh a: Zomi, Mizo, Laizo, Laimi, Yaw, Asho, Cho, Sho, Khxou, Chaw, Masho, etc., cih bang dan te ahi hi. Hih Zo minamke tuamtuamte in amau le amau akiciaptehna identification om sa bang bekmah deih uh a, midangte’n amau mindang tawh asap atheih ding uh pen ut hetlo uh hi (Vumson, Zo History, 1986:2). Midangte’n amau pen Chin te ci in thei bek uh a, Kawl pau in bawm, seeng cihnopna ahi hi. Bawm pua te, seeng pua te cihnopna hi.

Alamdang penpen khat ah tua Chin or Zo minamke khempeuh in tuma kum 100 lai khawng panin Christianity sungah biakna hong laih uh a, Christian God pen tanglai upna sungah aneih sa uh de facto Supreme Being ahi “Pathian/Pasian” tawh hong sang thei kim uh hi. Zomi, Mizo, Laimi, Asho, etc., minamke khempeuh in Christianity sungah Pasian hong bia ta uh hi. Tua ahih leh Zo nam tuamtuamte’ Pasian/ Pathian pen kua hi ding hiam? Pa cih ciangin father cihnopna le pa male cihna hi khawm thei a, siang or thiang cih ciangin holy, clean, siangtho cihnopna hipah lel hi. Tua hi a, Pasian/Pathian cih ciangin Siangtho Pa, Siang pen Pa cihnopna hipah lel ding hi. Zo vernacular language tuamtuam sungah khiatna dang nei thei tuan nawn lo ding hi. Ahihhangin Zo minamke tuamtuam te in tanglai ngeina lui sungah Pasian/Pathian abiakna uh kimu ngei lo zel se se hi. Tua sangin abiak uh pen Zinmang, le Khuazing cih te a hi hi. Tua te pen bang/ kua ahi tam? Bang hangin Pasian bia lo ngeitak uh ahi tam? Zinmang, Zinleeng le Khuazing pen akibang hi lel ngel ding hi. Zin cih pen Zing hi a, khuazing cihna mah hi. Khuazing ii alangkhat pen khuavak hi a, Zinmang, Zinleeng cih pen Pasian khuavak langkhat ah khuazing vangliatna hi ding hi. Tua te pen Zo minam tuamtuam te’n biak cihtakin na bia mawk uh hi.

b. Zomite’ Ngeina sungah Upna

Chin ci a midangte’n atheih zawk uh Zo minamte in Pasian cih Supreme Being vanglian pen pa khat upna nei napi uh in, biakpiakna tatak nei ngei lo uh a, biakpiakna pen Zinmang/ Khuazing kiangah launa, ciliapna lianpi tawh bia mawk uh hi. Tua hi in Zinmang/Khuazing pen Zo minamte adingin “Personal God” hong suak ding hi. Nisim nuntakna, gal le sa, lo kho’h singpuakna, etc., te ah Pasian sangin Zinmang/Khuazing pen practical takin biakbawl zaw uh hi. Bang hang hiam cih leh, Zinmang/Khuazing in siatna tuamtuan, dawi le kau bawlsiatna te pan in hong gum thei cih upna nei uh hi. Siampite makaihna tawh Zinmang/Khuazing abiak uh banah, dawi le kau tuamtuam te zongh na thoih tawntung zel uh a, dawi thoih ki ci hi (dawi bia ki ci lo zaw hi). Tua hi a, Pasian/Pathian pen Zo minamte adingin Universal God hong suak dinga, Zinmang/Khuazing pen Personal/Regional God hong hi mawk ding hi. Tua ahih leh American missionary sangmangte hong tun’ lai in banghangin Christian God pen Zo minamte biak Zinmang/Khuazing tawh hong lek—transliterate lo a, Zo minamte biak tatak ngei lo ahi Pasian/Pathian tawh hong lekkhia zaw ahi tam?